“Kafkasya
Masalları”
“Masal”, Arapça kökenli bir kelime. TDK
Sözlüğü şöyle açıklıyor:
“Genellikle halkın yarattığı, hayale
dayanan, sözlü gelenekte yaşayan, çoğunlukla insanlar, hayvanlar ile cadı, cin,
dev, peri vb. varlıkların başından geçen olağanüstü olayları anlatan edebî
tür.”
TDK Sözlüğü’nün masala ilişkin bu
açıklamasına şu bilgiyi de eklemek yanlış olmaz:
“Masallar, bir halkın geçmişteki üretim,
mülkiyet ve paylaşım ilişkilerinin izlerini de bir şekilde taşır.”
Türk Masalı denilince, aklımıza ilk
olarak, bu alanda değerli çalışmalar yapmış olan Eflâtun Cem Güney, Pertev
Naili Boratav ve Tahir Alangu gelir. Bu makalemde sizlere Türkiye’de
yayımlanmış Çeçen, Abaza, Laz ve Çerkes masal kitaplarından kısaca bilgi
vereceğim: Siracdin Elmurzayev’in “Çeçen Masalları”, Viladimir Meremkul’un
“Abaza Halkının Masalları”, Munir Yılmaz Avcı’nın “Laz Masalları” ve M. Yasin
Çelikkıran’ın “Çerkes Masalları”. Büyük ölçüde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler
Birliği’nde derlenmiş ve yayımlanmış ve sonraki yıllarda da Türkiye’de
kitaplaştırılmış Çeçen, Abaza, Laz ve Çerkes masallarından kısaca bahsedeceğim.
“ÇEÇEN
MASALLARI”
Siracdin Elmurzayev’in “Çeçen Masalları”
adlı eserini Çeçence’den Türkçe’ye değerli araştırmacı-yazar- eğitimci Tarık
Cemal Kutlu kazandırdı. Kitap, “Okyanus Yayınları’dan çıktı.
Siracdin Elmurzayev’in “Çeçen Masalları” adlı kitabından ilginizi çekecek
birkaç satır:
“Derisinde tüy kalmamış, gücünü
kuvvetini yitirmiş, artık kurbanını avlayamayacak kadar yaşlanıp çirkinleşmiş
olan kurt, kendi kendisine şöyle demiş: ‘Dünyada pek fazla günah işledim.
Sayılamayacak kadar keçi-koyun boğdum. Nice at ve sığır öldürdüm. İnsanlara da
fazlasıyla zararım dokundu. Allah günahlarımı bağışlamazsa mezarda yatacak yer
bulamam. Neredeyse bunayacağım.’
Kocamış kurdun aklına Hicaz’a gitmek
gelir. Başına bir sarık geçirir ve ortalıkta dolaşmaya başlar. “Hacı
Kurt’a yiyecek vermek sevaptır,” diye düşünen herkesin kendisini besleyeceğini
sanır. Kurt, huşu içinde zikirlerle Hicaz’a gitmek üzere yola çıkar.”
Araştırmacı-yazar- eğitimci Tarık Cemal
Kutlu’nun “Çeçen Masalları” adın taşıyan bir başka çalışmasının da “Anka
Yayınları”ndan yayımlandığı burada belirtmeliyim.
“ABAZA
HALKININ MASALLARI”
N. Genko, 1929’dan 1934’e kadar
Abazaca’nın dilbilgisini ortaya çıkarmak için çalışmalar yürütür. İlk
derleme masalları, “Çerkes Khapşı” adlı gazetede 1940’da yayımlanır.
Vladimir Meremkul’un “Abaza Halkının
Masalları” adlı kitabını Türkçe’ye değerli araştırmacı-yazar Özdemir Özbay
kazandırdı. Bu eşsiz çalışma, “Kaf-Dav Yayınları”ndan çıktı.
Vladimir Meremkul, uzun yıllar boyunca
Abaza Halkı arasında derleme çalışmaları yapar. Vladimir Meremkul’un sabırla
yürüttüğü derleme çalışmalarının sonucunda da bu kitapta yer alan masallar gün
yüzüne çıkmış olur.
Alan çalışmaları sırasında Vladimir
Meremkul, anlatıcı kaynak kişilerin diyalekt ve aksanlarını da olduğu gibi
kayıt altına alır ve aynı şekilde de kitap yayımlanır.
“LAZ MASALLARI”
“Laz Masalları/ Lazuri Parametepe” Munir Yılmaz Avcı’nın adıyla “Sorun
Yayınları”ndan çıktı. Munir Yılmaz Avcı’nın bir Aydın olarak en önemli
özelliklerinden birisi Türkiye’de ilk şiir kitabını, ilk Lazca-Türkçe
Dilbilgisi kitabını ve ilk Lazca romanı yazmış ve yayınlatmış olmasıdır.
“Laz Masalları/ Lazuri Parametepe”,
Munir Yılmaz Avcı ve Nizamettin Alkumru’nun çocukluklarında büyüklerinden de
duydukları masalların yanısıra, Georges Dumézil’in “Contes Lazes” (Paris, 1937)
ve “Documents Anatoliens-IV” (Paris, 1967); Sovyet Sosyalist
Cumhuriyetler Birliği’nin 15 cumhuriyetinden biri olan Gürcistan Sovyet
Sosyalist Cumhuriyeti’nden Guram Kartozia’nın “Lazuri Tekstebi” (Tiflis, 1972)
ve “Lazuri Tekstebi-II” (Tiflis, 1993) ile Natela Kutelia, Sergi Cikia ve Zurab
Tandilava’nın “Lazuri Paramitepe” (Tiflis, 1982) adlı kitaplarından masalları
da içeriyor. Kitabın redaktörlüğünü Ali İhsan Aksamaz yapıyor. Kitap, Lazca ve
Türkçe olmak üzere iki bölümden oluşuyor.
“ÇERKES MASALLARI”
“Çerkes Masalları” adlı çalışma, “Kaf-Dav Yayınları”ndan çıktı. Kitabı
Türkçe’ye çeviren değerli araştırmacı- yazar Mehmet Yasin Çelikkıran’ın bir
Aydın olarak en önemli özelliklerinden biri de dünyadaki ilk Adığece-Türkçe ve
Türkçe-Adığece sözlükleri hazırlayıp yayınlatmış olmasıdır.
“Çerkes Masalları” adlı kitapta yer alan
masal ve halk söylenceleri, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin 15
cumhuriyetinden biri olan Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti’ne bağlı
Adığey Cumhuriyeti’nin “Sosyal Bilimler Araştırma Enstitüsü” tarafından
derlenmiş. Saha çalışmalarıyla derlenen bu masal ve halk söylenceleri, değerli
bilim insanı Xhut Şemseddin öncülüğündeki bir ekip tarafından düzenlenir ve
1990’da da Maykop’ta “Adıge Pşısexer / Adıge Masalları” adıyla
kitaplaştırılır. Değerli araştırmacı- yazar Mehmet Yasin Çelikkıran,
Maykop’ta önceden yayımlanmış bu kitaptan bazı masalları seçerek Türkçe’ye
çevirir. Böylece de “Çerkes Masalları” kültür hayatımıza kazandırılmış olur.
Yukarıda kısaca tanıttığım masal
kitaplarının yanı sıra Yaşar Bağ’ın “Çerkes Masalları”( Okyanus), Nurdoğan
Abaşişi’nin “Laz Halk Masalları” (Kolkhis), Meremkul Viladimir/ Özdemir
Özbay’ın “Abaza Masalları” (Kafdav) ve Sergey Zuhba/ Papapha Mahinur Tuna’nın
“Abhaz Masalları” (Kafdav) adlı masal kitaplarını da okumalı, çocuklarınız ve
torunlarınız için kitaplığınızda bulundurmalısınız. Kitapları, internet üzerinden
satış yapan sitelerden kolaylıkla sipariş edebilirsiniz.
Bir sonraki makalemde buluşmak üzere
sağlıcakla kalın! (26. XII. 2019)
https://sonhaber.ch/kafkasya-masallari/
https://circassiancenter.com/tr/kafkasya-masallari/
