7 Haziran 2015 Genel Seçimleri (Arşiv) Bursa Bağımsız Milletvekili Adayı Aydın İlhan’a Destek Toplantısı

 

7 Haziran 2015 Genel Seçimleri (Arşiv) 

Bursa Bağımsız Milletvekili Adayı Aydın İlhan’a Destek Toplantısı

 

Dün (13 Nisan 2015), Bursa Bağımsız Milletvekili Adayımız Aydın Bey’e (İlhan) destek vermek üzere Bursa’ya gittik.  Toplantı Zümrütevler Mekviindeki Önder Düğün salonunda saat 14: 00’de başladı. Her zamanki gibi, bu toplantımızın sunuculuğunu da çok yönlü sanatçı kardeşimiz İshak Akbay yaptı. İshak Akbay’ın Çerkesçe iki güzel şarkı ile salonu dolduran kalabalığı coşturmasından sonra sinevizyon gösterisi yapıldı. ÇDP’nin tanıtım filmi izlendi.

 

Daha sonra kürsüye “Thamade”lerden Mustafa Bey (Saadet)  davet edildi. Mustafa  Bey, salondakileri Çerkesçe selamladı. Konuşmasında ÇDP’nin kimlik mücadelesinde ne kadar büyük bir öneme sahip olduğuna dikkat çekti ve tek amacın oy almak olmadığını belirtti. Çerkeslerin nüfuslarına ilişkin çok çeşitli sayılar verildiğini ancak önemli olanın bunun olmadığını söyledi. Esas önemli olan konunun Çerkes adaylara oy vererek kimliğe sahip çıkmak olduğunun altını çizdi. ÇDP’nin desteklediği milletvekili adaylarının 7 Haziran 2015’te yapılacak Genel Seçimlerde alacakları oyların Çerkeslerin ağırlığını ortaya çıkartacağını önemle belirtti.

 

 

Daha sonra kürsüye İstanbul 3. Bölge Bağımsız Milletvekili adayı Kenan Bey (Kaplan) davet edildi. Kenan Bey, ÇDP’nin kuruluş sürecine ilişkin bilgi verdi. Diğer siyasî partilerin Çerkesleri önemsemediğini, bunun artık ortaya çıktığını vurguladı. AKP, CHP ve HDP’nin Çerkes Milletvekili adaylarına listelerinde ya yer vermediklerini ya da kazanamayacak yerlerden listelere alındığına dikkat çekti. Bunun, siyasî partilerin Çerkeslere, Çerkes kimliğine, Çerkes diline önem vermediklerinin açık bir göstergesi olduğunu söyledi. ÇDP’nin yalnızca Çerkeslerin değil Lazların, Abhazların, Gürcülerin, Pomakların da, diğerlerinin de partisi olduğunun altını çizdi. Türkiyenin herkesin vatanı olduğunu, bayrağın herkesin bayrağı olduğunu söyledi. Bu ülkenin Kurtuluş Savaşı’nda İngilizlere, Fransızlara, İtalyanlara karşı mücadele edildiğini, bu mücadelede Çerkeslerin, Lazların, Abhazların , Gürcülerin ve diğer halkların fedakârlıklarda bulunduklarını, kanlarını akıttıklarını, bedeller ödediklerini belirtti. Ancak daha sonra Ethem Bey’in hain ilân edildiğini, Çerkeslerin sürüldüğünü, asimilasyona tabi tutulduklarını söyledi. Çerkesçenin, Lazcanın, Abhazcanın , Gürcücenin ve diğer dillerin konuşulmasının yasaklandığı da belirtti. Oysa Kurtuluş Savaşı’nda mücadele edilen ülkelerin dillerinde eğitim verildiğine, okullar bulunduğuna dikkat çekti.  Bunun bir çelişki olduğunun altını çizdi.

Daha sonra kürsüye İstanbul 2.  Bölge Milletvekili Adayı olarak beni davet ettiler. Kürsüden kısa Lazca bir konuşma yaptım. Ardından da ÇDP’ye nasıl katıldığımı anlattım. Kuşba Erol ve Kutalia Erol Beyler ile Abhazya’da tanıştığımı belirttim. O dostlukların beni ÇDP’ye taşıdığnı anlattım. Bu ülkenin de, bayrağın da, sınırların da sahibinin diğer halklarla birlikte bizler olduğumuza dikkat çektim. Balkan Savaşı’nda, Çanakkale Savaşı’nda, Sarıkamış’ta, Kurtuluş Savaşı’nda, Kore’de bedeller ödediğimizi belirttim. Kaderlerimizin de ortak olduğunu söyledim. Salonu dolduran kalabalığa çağrı yaptım. Bursa Milletvekili Adayı Aydın Kardeşimize (İlhan) oy vermelerini istedim. Tanıdıklarını dabu  bağımsız adayımıza oy vermeye çağırmalarını istedim. Etrafımda oluşan sevgi yumağı beni öyle sarmaladı ki, bu insanlardan zor ayrılabildim.

 

 

                            Üstad Mahmut Bey (Bi) ile karşılaşmamız benim için büyük bir sürpriz oldu

Daha sonra kürsüye Kayseri Bağımsız Milletvekili Adayı Emine Hanım (Arslandok) davet edildi. Emine Hanım, yaptığı kısa konuşmada insanları kimliklerini sahip çıkmaya çağırdı. ÇDP’nin desteklediği bağımsız adayları tanıtmalarını ve onlara oy vermelerini istedi. Ardından da kürsüye Ankara 1. Bölge Bağımsız Milletvekili Adayı Faruk Bey (Arslandok) çağırıldı. Faruk Bey, ÇDP’ nin kimlik mücadelesindeki yerine dikkat çekti. Bağımsız adayların desteklenmesi için çağrı yaptı.

Bursa Bağımsız Milletvekili Adayımız Aydın Bey (İlhan) kürsüye davet edildi.  Aydın Bey, önce kendisini tanıttı. Ardından da Milletvekili seçildiği zaman, takipçisi olacağı konuları dillendirdi. Kısa konuşması, sık sık alkışlarla kesildi. Aydın İlhan 1971 yılında Samsun/ Vezirköprü’de doğmuş. Gazi Üniversitesi Elektrik Bölümü mezunu. Bursa’da yirmi yıldır yaşıyor ve Makina imalât ve ticareti ile uğraşıyor. Kafkas Sanayi ve İşadamları Derneği Kurucusu ve eski başkanı. Evli ve bir kız çocuğu babası .

Daha sonra soru- cevap bölümüne geçildi. Başlıca şu sorular soruldu:  “ÇDP’nin programında yalnızca Çerkeslik mi var? Diğer sosyal konulara ilişkin görüşleriniz var mı? Adaylar arasında başka halklardan kimseler var mı?”

Bu sorulara Kenan Bey (Kaplan) cevap verdi: “Partinin programında elbet yalnızca Çerkeslik, kimliklerimizin yaşatılması konusu yok. Her konuda toplum yararına düşünce ve projelerimiz var. Ancak Çölde susuzluktan ölmekte olan insana altın mı, su mu verirsiniz önce? Tabiiki su. Öncelikli olan kimliğimizin yaşamasıdır. Güçlü bir kimlik mücadelesi verirken;  işçinin, köylünün, emeklinin de haklarını da savunacağız. Doğayı da savunacağız. 7/24 anadilde radyo-tv ve anadilde eğitim için de mücadele edeceğiz. Biz misyon partisiyiz. Parlamentoya kendi kimliklerimizle girecek ve hak ve hukukumuzu öyle savunacağız. Biz burada güçlü olursak Kafkasya’da da güçlü olabiliriz. Bu adaylarımızın meclise gitmesiyle, kimlik mücadelesiyle gerçekleşebilir.”

Daha sonra “Thamade”lerden Fikri Bey (Duman) söz aldı: “20 yıl önce Kril Alfabesi ile yazılı bir kâğıt parçası sebebiyle insanlara dava açıldı. O noktadan bugüne gelindi. İlerde Kafkasya’daki varlığımız için, bizim buradaki varlığımız çok önemli. Bu sebeple burada kimliğimizle sağlam durmalıyız.”

Söz alan diğer konuklar önemle şu konuya değildiler: “Yalnızca merkezde değil. İlçelerde, mahallelerde ve köylerde de örgütlenmeliyiz.” ÇDP yetkilileri, partilerinin henüz yeni olduğunu ancak en kısa zamanda köylerde de temsilcilikler açacaklarını duyurdular.

Toplantıya Bursa’nın önde gelen sivil toplum kuruluşlarının temsilcileri de katıldı. Toplantı sonunda hatıra fotoğrafları çektirildi. 

Bursa’da yaşayan Çerkes ve Lazların birbirleriyle dayanışma göstermesi gerektiğini vurgulandı. Yeni tanıştığımız kimi dostlar bunun kimliklerin yaşatılmasında noktasında çok önemli olduğunu belirtti.  Toplantı sonunda üstad Mahmut Bey (Bi) ile karşılaşmamız benim için büyük bir sürpriz oldu. Bunu da burada belirtmeliyim. (13 Nisan 2015)

 

aksamaz@gmail.com

yusufbulut.com

 

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2022/05/7-haziran-2015-genel-secimleri-arsiv.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2022/05/7-haziran-2015-genel-secimleri-arsiv_31.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2019/03/httpwww.html

http://www.cdp.org.tr/?p=189

https://www.kitapyurdu.com/kitap/cerkes-siyasallasmanin-onculeri-/466683.html

“Teknolojiyi de kullanarak başarı olacağız!”/ 7 Haziran 2015 Genel Seçimleri (Arşiv) Düzce Bağımsız Milletvekili Adayı Ayşe Pişkin’e Destek Toplantısı

  

 

 

“Teknolojiyi de kullanarak başarı olacağız!”

 

 

 

 

(Ön açıklama: Bugün de bir misafirim var. Bugünkü misafirim Ayşe Pişkin. Ben kendisini 2012’den beri tanıyorum. (Ç.H.İ.)  Çerkes Hakları İnisiyatifi, bir Çalıştay düzenledi, 2012’nin Şubat  25- 26’sinde. Ben de oradaydım. Ayşe Hanımı oradan tanıyorum. Öyle hatırlıyorum. Sonra Ankara’da karşılaştık, 14 Ağustos 2014’de. Ayşe Hanım da, ben de (Ç.D.P.) Çoğulcu Demokrasi Partisi’nin 34 kurucusundan ikisiydik. Daha sonra Ayşe Hanım, 7 Haziran 2015 Seçimlerinde Düzce’den bağımsız milletvekili adayı idi, ÇDP’den. Ben de İstanbul 2. Bölgeden adaydım. Ayşe Hanım,  Çerkes Aydınlarından ve çeşitli derneklerde kimliğini, anadilini yaşatmak için canla-başla çalışıyor. Ayşe Hanım ile bir söyleşi yaptım. Bu, söyleşinin metni. (Ali  İhsan Aksamaz, 24. XI. 2018)

 

 

+

 

Ali İhsan Aksamaz: Ayşe Hanım, biliyorum, Kafkasya (Çerkesya) muhacirlerindensiniz. Daha doğrusunu söyleyelim; Kafkasya’dan sürgün edilen Çerkes ailelelerinden birinin çocuğusunuz. Kaçıncı nesildensiniz, Türkiye’ye yerleşen? Kafkasya’da da köyünüz var mı? Varsa, adı nedir? Siz nerede doğdunuz? Bugünkü köyünüzün adı nedir? Eski Çerkes soyadınız var mı? Varsa, lütfen söyleyin.

 

 Ayşe Pişkin: Çok teşekkür ederim, Ali İhsan Bey. Ben de sizi tanımaktan büyük mutluluk duyuyorum. Sizi Öncelikle bir vatandaş, sonra da aynı amaçlar için ayrı kulvarlarda koşan bir yoldaş olarak yakın hissediyorum. Buna duygudaş demek istiyorum. Farklı kültürlere sahip, kültürlerimizin kaybolmaması ve geleceğe taşınması için çırpınan nice insanlardan ikisiyiz.

Ben, sizin de ifade ettiğiniz gibi, Kafkasya’dan sürgün edilen atalarımızın 3. Nesil torunuyum. Doğrusunu söylemek gerekirse, dedemin tam olarak nereden geldiğini bilmiyorum. Ben dedemi göremedim. Tahmin ve araştırmalarıma göre Karadeniz’e  kıyı olan Soçi bölgesinden. Atalarımız, çektikleri acıları evlatlarına hiç anlatmamışlar. Hiç aktaramamışlar. Dedem 7-8 yaşlarında, aileden tek kalan erkek kardeşi ile  Samsun’a çıkmışlar. Yerleşim plânına göre, kardeşleri ayırmışlar. Dedem Düzce’ye gelmiş, kardeşi de Samsun da kalmış. Bir daha hiç görüşememişler. Dedem, hafız olmuş ve değişik köylerde görev yapmış. Babaannem ile evlendikten sonra, benim doğduğum köye gelmişler.

 

Köyümüz, Çerkeslerin ilk konakladıkları 45 haneye sahip Siyokoğlu Köyü dür.  Ben burada doğdum. Köyde herkes Çerkesçe konuyordu. Dolayısı ile ben de, önce Çerkesçe konuştum ve sonra Türkçe’yi öğrendim.  Dedemin sülâlesinin adı Khamtokht’ur. Soyadı kanunu çıktıktan sonra Pişkin olmuş. O zamanlar akraba ve aynı sülaleden olanlar mümkün olduğu kadar aynı soyadını almışlar. Ben hala Khamtokh kızıyım. Kızlar, hep baba sülalesinin kızıdır.

 

 Ali İhsan Aksamaz: İlk, orta ve diğer okulları nerede okudunuz?  Okuldan sonra ne işler yaptınız? Şimdi emeklisiniz. Öyle biliyorum. Çocuklarınız var mı?

 

 Ayşe Pişkin: İlkokulu, doğduğum köyde Siyokoğlu ilkokulunda okudum. Okulumuz merkeze bağlı, zamanında, Fransızca ve Farsça eğitim veren ünlü bir okulmuş. Çevredeki tüm köylerin çocukları bizim okula gelirlerdi. İki dershanesi, bir öğretmen o ve teknik odası, bodrumu olan güzel bir taş binaydı. Şu anda tarihi eser bünyesinde, yenilenmesini bekliyor.  Beş kişilik sınıfta, sıramı paylaştığım arkadaşım Laz Ali idi.

İlkokulu bitirdikten sonra, okuma arzumun önüne geçmeyen ailemi bırakarak yatılı olarak İstanbul’a geldim. Birkaç hayırsever kadının iş ve güç birliği ile ortaokulu Levent Ortaokulunda okudum. Hiç harcama yapmadan. Allah her birinden razı olsun. Ve beni vesile olup, İstanbul’a getiren Kazım Taymaz Hocam’dan. Nurlar içinde yatsınlar.

 

Sonra da Amerikan Hastanesi’nin Hemşirelik Okulu olan Amiral Bristol H. Koleji’nin sınavını kazanarak okula girdim ve mezun oldum. Ardından aynı hastanede işe başlayarak 32 yıl hemsire olarak çalıştım. Hemşireliğin her kademesinde hizmet verdikten sonra emekli oldum. Mesleğimi severek, tat alarak büyük bir zevkle icra ettim. Bu arada, Hemşirelikte ön lisans, Lisans, işletme Lisans ve otelcilik okudum.  Emekli olalı 24 yıl oldu. Halen aralıklarla çalışma hayatıma devam etmekteyim. Üniversite son sınıfta okuyan bir kız çocuğum var.

 

 Ali İhsan Aksamaz:  Köyünüzde hangi kökenden insanlar yaşıyor? Köyünüzde yalnızca Çerkesler mi yaşıyor? Başka kökenlerden insanlar yaşıyor mu?

 

Ayşe Pişkin: Önceleri, tüm köy tamamen halkı Çerkes idi. Farklı sülâlelerin bir arada olduğu bununla birlikte aynı lehçeyi konuşan Çerkeşlerden oluşturulmuştu. Aynı yörenin halkı, aynı lehçe, oyun ve geleneklere sahipti. 45 haneli olan köy, uzun seneler bu özelliğini korudu.

1960 yıllarda, Doğu Karadeniz Bölgesi’nden gelen Lazlar önce E 5 Kara Yolu kıyısına yerleşmişler. Zamanla köyün merkezine de gelmişlerdir. Bizim evin hemen yanına da Laz bir aile taşınmıştı. Ben de böylece çocukluğumdan itibaren Lazları tanıma fırsatı buldum. Denize dökülen atalarımızın etlerini yediler diye yemediğimiz balığı, onların sayesinde yemeye başladık. Mısır ununa bulanmış ve nar gibi kızarmış hamsiyi onların sayesinde sevdim. Karalâhanayı, hamsili pilâvı, hamsili ekmeği, kuymağı onlardan öğrendim. Kültürlerimizin oldukça farklı olmasına rağmen, birbirimizi çok sevdik. Eşine iyi davranmayan Osman Amca’ya inat, karısı Hatice’yi bağrımıza bastık. Hatice Abla da ölünceye kadar bizim içimizde sevgiyle yasadı. Köyümüze daha sonra Lazların gelişi Çerkes Laz oranını değiştirdi. Lazlar çoğunluğa geçerek muhtarlığı bile aldılar. Her iki toplum, birbirleriyle oldukça mesafeli, fakat uyum içinde birlikte yaşıyorlar. Babam öldüğünde, hiç tanışmadığımız Laz Hanımlar, “abimiz öldü” diye ağıtlar yaktılar.

 

 Ali İhsan Aksamaz: Biliyorum, 7 Haziran 2015 Seçimlerinde siz Düzce İlinden bağımsız milletvekili adayı idiniz, ÇDP’den. Seçim kampanyanızdan ilginç anılarınız var mı? Söylemek isterseniz, bir-iki anınızdan bahsedin! Olur mu?

 

Ayşe Pişkin: Milletvekili adaylığım güzel bir deneyim oldu. Hiç düşünmediğim ve plânlamadığım bir serüvendi benim için. % 70 ine yakını iktidar partisinden olan doğduğum şehirde, bir karınca misali varlık göstermeye çalıştım. Bu da benim gücüme güç kattı.

 “Ayşe ler de Meclise Gitmeli” diye afişler hazırlamıştım. Bir de baktım, ertesi günü Ankara’dan Düzce doğumlu Ayşe İktidar partisinden aday gönderildi.

 Ve Ben Düzce’nin Ayşe’ si olarak lanse edildim.  Bir akşam da İsim karışıklığı nedeniyle biz iki Ayşe, aynı evde aynı saatte toplantı yaptık. Tabii ki karşı karşıya geldik. Tanıştık ve ve birbirimize başarılar diledik. Onun sayesinde toplantılarımın en görkemlisini yapmış oldum. Lüks arabalar ve korumalarla bir an kendimi Ankara’nın Ayşe’si sandım.

 Bill Boardlarda, afişlerde ve az sayıda da olsa televizyonlarda boy göstermek güzeldi. Siyaset yapabilir miyim derseniz. “Asla” derim. Kazandığım takdirde politika yapmayı değil, halkım için çalışacağımı düşündüm hep.

 

 

 

 

 

Ali İhsan Aksamaz: Ayşe Hanım, siz de Çoğulcu Demokrasi Partisinin bel kemiklerinden birisiniz. ÇDP’nin bugünkü çalışmaları hakkında söylemek istedikleriniz var mı?

 

Ayşe Pişkin: ÇDP, Kurucu üyeleri ile fazla büyüyemeden, azimle, yılmadan, umudunu kaybetmeden var gücüyle ayakta kalmaya ve varlığını sürdürmeye çalışıyor. Halkımız sadece seyrediyor ve harekete geçmiyor. Yeni oluşumlara her zaman bir direnç gösterilir sonradan kabul edilir. Bizde bu süreç fazlası ile uzadı. Sonuçta böyle bir partiye ihtiyaç var. Olmalı düsüncesiyle devam ediyoruz. Devam edeceğiz de. İnşallah bir gün amacımıza ulaşacağız ve çoğulcu halkı arkamızda göreceğiz. 

 

Ali İhsan Aksamaz: Ayşe Hanım, siz de çok iyi biliyorsunuz, anadili önemli. Anadilinin, Çerkes Dilinin yaşatılması çok önemli. Çerkesçe, dünyanın en eski dillerinden bir tanesi. Ancak biliyoruz ki, Türkiye’de Çerkes Dili günden güne ölüyor.

 

Ayşe Pişkin: Ben bu konuda umutluyum. Örneğin ben, ilk konuştuğum ana dilimi unutmuş ve senelerce konuşamaz hale gelmişken, yeniden hatırladım. Ve de konuşmaya başladım. Uzun seneler, dil üzerine eğinilmedi, gereken önem verilmedi. Son yıllarda, üniversiteler, okullar, dil kursları ve yoğun dil çalışmaları sayesinde, yıllarca yapamadıklarımızı gerçekleştireceğimizden eminim. Teknolojiyi de iyi kullanırsak başarı kesinleşecektir. Ben umutluyum.

 

 Ali İhsan Aksamaz: Radyo ve TV’de anadili ile, Çerkes Dili ile yayın çok önemli. Ancak TRT, yayın yapmıyor. Ne yapalım da, TRT, Çerkesçe ve diğer anadillerinde yayın yapsın?!

 

Ayşe Pişkin: Evet, TRT bu konuda umursamaz görünüyor. Bu konuda lobi oluşturulması gerekiyor. Biz toplum olarak, istemekten çekinen bir toplum. TV yayınını elde edinceye kadar yılmadan isteyeceğiz.

 

 Ali İhsan Aksamaz: Ayşe Hanım; bu söyleşi için teşekkür ederim. Sorularıma ayrıntılı cevap verdiniz. Artık bu söyleşimizi sonlandıralım! Ancak söyleyecekleriniz varsa, onları da söyleyin. Allah, her zaman çoluk-çocuğunuzla sizi sevindirsin.

 

Ayşe Pişkin: Bana bu fırsatı verdiğiniz için ben teşekkür ederim. Sağ olun Ali ıhsan Bey. Dili, Kültürü, Kimliği olan herkes, bu değerlerini kaybetmemek, yaşamak ve geleceğe taşımak için elinden gelen her şeyi yapmalı. Bu konuda çalışan, emek veren herkesi kutluyor, emeklerinin karsılığını bulmalarını diliyorum. Allah, size de sevdiklerinizle birlikte sağlıklı uzun ömür ve güç versin. Saygı ve sevgilerimle.

+

 

“T̆eknolojişi Landetenti Çkva Gecgineri Viqvaten!”

 

(Goʒ̆otkvala: Andğati ar sumari komiqonun. Andğaneri sumari çkimi ren Ayşe P̆işk̆ini. Ma emu viçinop 2012 ʒ̆anaşen doni. (Ç.H.İ.)  Çerkesuli Xak̆k̆epeşi İnisiyat̆ifik ʒ̆opxu ar ok̆oxtala Derbent̆is noğa K̆ocaelis. Aya ok̆oxtala rt̆u jur dğas, 25-26 K̆unduras, 2012 ʒ̆anas. Mati ak vort̆i.  Edo ma Ayşe Xanumi ekolen viçinop. Eşo komşuns.   Uk̆ule xolo nananoğa Ank̆aras komomxvadu, 14 Mariaşina 2014 ʒ̆anas. Ayşe Xanumiti, mati (ÇDP̆-şi) “P̆luralist̆uri Demok̆rasişi P̆art̆işi  34 magedginalepeşen juri vort̆it. Uk̆ule Ayşe Xanumi rt̆u ti-moşletineri k̆andidat̆i noğa Duzces, ÇDP̆şen, 7 Mbuloba 2015 ʒ̆anas. Mati ti-moşletineri k̆andidat̆i vort̆i İst̆anbolişi majurani noʒ̆ileşen.  Ayşe Xanumi ren Çerkesi gamantanerepeşi art-arti do minoba muşi, nena muşi oskedinu şeni gurdoşuriten içalişeps çkvadoçkva derneğepeşi doloxe. Ma Ayşe Xanumi k̆ala ar int̆erviu dop̆i. Edo aya ren int̆erviuşi t̆ekst̆i. (Ali İhsan Aksamazi, 24 XI 2018)

+

 

 

Ali İhsan Aksamazi: Ayşe Xanum, ma miçkin, tkvan Çerkesyaşi muhacirepeşen ret. Mtini ptkvat; Çerkesyaşen uçvuten get̆k̆oçineri Çerkesi ocağapeşi berepeşen arteri ret. Nak̆otxani diʒxirişen ret dobageri Turkiyeşa? Çerkesyes oput̆e giğunani? Giğunan na, oput̆e tkvanis mu coxons? Tkvan so yeçkindit, so dibadit? Aʒ̆ineri oput̆e tkvanis mu coxons? Mcveşi Çerkesuli gvari giğunani? Giğunan na, mu iqven, miʒ̆vit?

Ayşe P̆işk̆ini: Dido şukuri giʒ̆umert Ali İhsan Begi. Mati tkvan na giçinit şeni dido k̆ai maʒ̆onu.  Ma tkvan ipti hemi dobadonari çkimi, uk̆ule hemiti gzamşine çkimi gşinapt; xolosoni megabre çkimi gşinapt. Aya ren zmonamşinoba; ma minon eşo pşina çkini gzamşinoba çkini. K̆ult̆urepe çkini çkvaneri ren mara, juriti gzalepe bgorupt k̆ult̆urepe çkinişi oskedinu şeni, amk̆ata k̆oçepeşen voret juriti. Tkvanti tkvit eşo, ma K̆afk̆asyaşen uçvuten get̆k̆oçineri p̆ap̆uşp̆apupe çkimişi mota vore. Ma entepeşi mota vore (3.) masumani diʒxirişen.

Mtini giʒ̆vat, ma va miçkin p̆ap̆uşp̆ap̆upe çkimi solen get̆k̆oçineri renan, ma eya k̆aixeşa va miçkin. Ma p̆ap̆u çkimi va mažiru. Eşo visimadep do goşogorape çkimişenti matkven ki, Uçamzoğaşi Soç̆i coxoni noʒ̆ileşen get̆k̆oçineri renan. Eşo miçkin do eşo matkven tkvanda aʒ̆i.

P̆ap̆uşp̆ap̆upek dido ç̆vinape kožires emindros.  Mara mcveşepe çkinik emk̆ata ç̆vinapeşen çkar ambari va momçes. Berepe mutepeşati emk̆ata ambarepe oxoʒ̆onaperenan. Emindros p̆ap̆u çkimi t̆eren (7- 8) şkvit-ovro ʒ̆aneri. Edo ocaği muşişen emus duskideren xvala ar Cuma. Edo muşi k̆ala noğa Samsunişi zoğap̆icişa k̆uçxe gedgeret̆es. Emindroneri palanç̆inalaşi skidaldixaşi p̆lanitenti,  cumalepeşen arteri, p̆ap̆u çkimi, moxteren noşa Duzceşa do Cuma muşi doskideren noğa Samsunis. Uk̆uleti va ažireren jur cumas artikarti. Eşo miçkin.

P̆apu çkimi xafizi iqveren. Uk̆uleti xafizluği qveren çkvadoçkva oput̆epes.  Baba çkimişi nana k̆ala içileren. Uk̆uleti  oput̆eşa dibargerenan, so na mati yepçkindi.  Op̆ute çkinis coxons Siyok̆oğli. Aya oput̆e ren muhaciri Çerkesepeşi iptineri noskidalepeşi art-arti Turkiyes. (45) jure neçi do xut oxoroşi maxoroba kuğun andğaneri ndğas.  Ma yepçkindi, ma dovibadi aya oput̆es. İrik Çerkesuli nena ğarğalapt̆u emindros. Aşotenti ma ipti Çerkesuli nena kodoviguri do bğarğali, uk̆uleti Turkuli nena kodoviguri, bğarğali. P̆ap̆u çkimişi diʒxirimşinepes coxonan Hamtox. Çkini gvari iqveren P̆işk̆ini 1934 ʒ̆anaşi gvariş k̆anoniten. Mzaxali do diʒxirimşinepe çkimi, didopeten artneri gvariten işinen andğaneri ndğas. Ho, ma xoloti Hamtoxepeşi k̆ulani vore. Çkineburi adetiten, k̆ulanepe renan p̆anda baba mutepeşişi diʒxirimşinepeşi k̆ulani.

Ali İhsan Aksamazi: İptineri, oşke do majura nʒ̆opulape so igurit? Nʒ̆opulape şk̆ule mu dulyape qvit? Aʒ̆i t̆ek̆audi ret. Eşo miçkin. Aʒ̆i mu dulyapeten ibodert? Berepe giqonunani?

Ayşe P̆işk̆ini: Ma doviguri iptineri nʒ̆opula oput̆es, so na yepçkindi oput̆e Siyok̆oğlis. Nʒ̆opula çkini ren mek̆ireli şkagurişa. Edo ʒ̆oxleni orapes dido çinoberi rt̆eren gamantanaten. Fransuli do Farsuli nenapeten gamantana muşitenti dido çinoberi t̆eren mtel Turkiyes. Siyok̆oğlişi gomorgvaşen, mtel majura oput̆epeşi berepeti igurapt̆es çkini nʒ̆opulas.  Nʒ̆opulas kuğut̆u jur dersxana, ar mamgurapaleşoda do t̆eknik̆uri dulyapeşoda; do arti bodrumi kuğut̆u. Dido mskva kvaşi bina rt̆u, eşoti ren. Andğaneri ndğas, tarixuri binapeşi st̆at̆ut̆is ren do rest̆oraʒia dvaç̆irs do mutu var. Xut mamgure vort̆it ar k̆lasis, sinifis. İrişen xolosoni manebra çkimi rt̆u Ali. Lazi Ali coxont̆u do çkin vixmart̆it ar stoli k̆lasis, eşo xolosoni vort̆it.

İptineri nʒ̆opula şk̆ule, ocaği çkimis va unt̆u mara, ma entepe mevaşkvi oput̆es do noğa İst̆anbolişa mepti, oncironi nʒ̆opulaşa. Ar-jur xeirp̆erveri oxorcaşi omxvacuten Levent̆i coxoni oşke nʒ̆opulas doviguri, çkar para uxarcuten. Allahik entepeşen p̆anda razi iqvas! Allahik K̆azim T̆aymazi Xoca çkimişenti razi iqvas, emuk memişvelu noğa İst̆anbolişa moxtimişa; emuk vesile maqu. Allahik emu tenapeş doloxe şixanas! Allahik şuri uçxonas!

Uk̆ule, uk̆açxeni coxo muşiten Amerik̆anuli Oxžabuneşi Meddapeşi nʒ̆opula, Amiral Brist̆olişi H. K̆olecişa amapti didi k̆ap̆et̆i ʒadaten. Edo medda gamapti ekolen ma. Uk̆ule oçalişus kogevoç̆k̆i artneri oxžabunes. Ma hemşire, medda vort̆i ek (32) eçi do vit ʒ̆anas. Aya dulyaşi k̆arta speros viçalişi ma. Uk̆uleti t̆ek̆audi, p̆enʒioneri gamapti.Mtini giʒ̆vat, dido qoropaten vişalişi ma  aya (32) eçi do vit ʒ̆anas. Meddalobaşen ʒ̆oxleni-lisansi do lisansişi dip̆loma maqu. Dulyaş lisansi do otelciluğişi, sumarmaoxorolobaşi sperosti dovigur ma.  (24) eçi do otxo ʒ̆anaşen doni p̆enʒioneri vore mara, ç̆it̆a-ç̆it̆ati viçalişep xoloti. Ar k̆ulani komiqonun do iguraps universit̆et̆is.

Ali İhsan Aksamazi: Oput̆e tkvanis namu diʒxirepeşen ocağepe skidunan? Xvala Çerkesepe skidunani oput̆e tkvanis? Çkva diʒxirepeşen miti skiduni oput̆e tkvanis?

Ayşe P̆işk̆ini: ʒ̆oxle xvala Çerkesepe skidurt̆es oput̆e çkinis.  Çkvadoçkva diʒxirimşinepeşen Çerkesepe skidurt̆es. Mara ar nenaşi ar dialekt̆i ğarğalept̆es.  İris arneri dialekt̆i, artneri xoronepe do artneri ar adetepe komiğut̆es. (45) oxoriloni rt̆u oput̆e çkini ginže ʒ̆anapes. (1960) Vit̆on çxoro oşi do sume neçi ʒ̆ana şk̆ule, Turkiyeşi Yulya Uçamzoğaşi t̆erit̆oriaşen moxtimeri Lazepek dibargerenan E 5 Gzaş k̆eleni dixapes.  Golaxtimeri oraten, oput̆esti dobargerenan oput̆eşi şkaguronisti. Ar Lazi ocağik dibargeret̆u oxori çkiniş moleni k̆eleni dixas. Mati aşoten viçini Lazepe, beroba çkimişen. Çerkesepeşi didi uçvaşi orapes, ğureli k̆oçepe çkini zoğas doxveret̆es çkinepurepek, k̆aravepeşen zoğas dolot̆k̆oçerenan ğureli çkineburepe çkineburepek varna duşmanik. Çxomepekti çkineburepeşi xorʒepe ç̆k̆omeren. Amk̆ata gemzuli ambarepeten virdit çkin.   Emuşeniti çkin va vimxort̆it çxomi. Mara am Lazi manžagerepe çkinişi landeten, çkinti geç̆vineri do nostoneri aya çxomepe oç̆k̆omus gevoç̆k̆it. Ma, entepeşi landeten,  geç̆vineri kapças pqoropi Luqu, Kapçioni brinci, kapçioni mç̆ikidi, muxlamaşen ambari va miğut̆u do aya oç̆k̆omale do entepeşi nostoni am Lazi manžarepe çkinişen kodoviguri ma.  Çkvadoçkva k̆ult̆urepe komiğut̆es mara, artikartis p̆qoropit.  Ar Osman cumadi kort̆u. Emuk çili muşis unaxondinoni nenape uʒ̆umert̆u do udodginu niza ikipt̆es. Çkinti innadi p̆it do Xatice Ablas mevuşvelit do ğuraşakis çkini k̆ala qoropaten skidu emuk.  Lazepeşi moxtimuten, oput̆e çkinişi etnik̆uri k̆omp̆oziʒia iktiru. Lazepeşi maxoroba manžinu. Oput̆eşi muxtariti Lazepeşen goşiʒxunu. Lazepe do Çerkeseps eşo xolosoni va renan mara, jur lamtinalati ren ahengoni, harmoniuli artimajuraşa; cumalobaşi doloxe skidunan. Baba çkimi doğuruşi, Lazi Xanumepe oxori çkinişa komoxtes do mgara dodges. “Cunadi çkini domiğures”-ya do mgara dodges. Oxorişi xalk̆işen rt̆es mara, opşa k̆ont̆ak̆i va miğut̆es entepe k̆ala. Amk̆ata qoroponi milleti ren Lazepe.

Ali İhsan Aksamazi: Ma miçkin, tkvan ti-moşletineri k̆andidat̆i rt̆it, ÇDP̆-şen. Aya rt̆u 7 Mbuloba 2015 ʒ̆anaşi goşoʒxunas . Onç̆eloni gonoşinepe giğunani goşoʒxunaşi k̆amp̆ania tkvanişen? Otkvalu ginonan na, ar-jur gonoşine tkvanişen ambarepe komomçit do çkinti vognat! İqveni?

Ayşe P̆işk̆ini: Mebusobaşi namzetoba; dep̆ut̆atoşi k̆andit̆oba rt̆u dido mskva ʒada ti- çkimi şeni. Aya rt̆u surp̆rizi çkimi şeni. Amk̆ata p̆lanepe va miğut̆u ʒ̆oxleşen; aya giʒ̆vat ipti. Çkimi noğaşi, noğa Düzceşi milletik, didopeten, oşişen (70) sume neçi do vit̆iten iktidarişi, palanç̆ilaşi p̆art̆is mxuci meçaps. Mara mati ar dumç̆k̆u steri viçalişi. Renoba çkimişi oʒ̆iramus vort̆i. Aya noçalişepe maqu ç̆ami birgulis. “Ayşepe Meclişa oxtimoni renan” yado afişepe  voxazirapu. Mara aya afişi şk̆ule, gendğani, iktidarişi, palanç̆inalaşi p̆art̆i, Ayşe coxoni ar k̆andidat̆i k̆ala komoxtu do  goşoʒxunaşi k̆amp̆anias kogeoç̆k̆u. Ma “Noğa Duzceşi Ayşe” ya do ognapes çkineburepek. Aʒ̆i Ayşe va rt̆u ar k̆ak̆ali, mara jur k̆ak̆ali

Goşoʒxunaşi k̆amp̆ania çkimişi oras, Ar limcişi, coxope çkinişi oxoktinupeten, jur Ayşe ar ok̆oxtalas vort̆it, hemi ar xoris do ar saatis. Ok̆oviçinit.  Em Ayşeşi landeten, mati ar dido ok̆oxtala maxvenu!  Luksi mankanepe, badigardepeten, arşivacis nananoğa Ank̆araşi Ayşe viqveret̆i! Eşo domaʒ̆onu do mutu var! Bilbordapes, afişes do ç̆iç̆it̆ati t̆elevizyonepes t̆ani oʒ̆iramu rt̆u mskva çkimi şeni.  P̆olit̆ik̆a maxveneni? Aşo mk̆itxatşi, mu giʒ̆vaten, giçkinan?! “Var, p̆ot̆e”-ma, eşo giʒ̆vaten. Goşoʒxunas gecgineri viqvaşi, P̆olit̆ik̆a oxvenişa var, xalk̆i çkimişi xelak̆aoba şeni oçalişuşa toli maqvasunon. P̆anda aşo visimadi ma do mutu var. 

Ali İhsan Aksamazi: Ayşe Xanum, tkvanti “P̆luralist̆uri Demok̆rasi P̆art̆işi  ç̆k̆onepeşen art-arti ret. ÇDP̆-şi andğaneri noçalişepeşi jin mutu otkvalu ginonani?

Ayşe P̆işk̆ini: ÇDP̆-k magedginepe muşişi menceliten, şurdoguriten içalişeps do renoba muşi oskedinu şeni k̆abğa meçaps.  Xalk̆i çkinik, Çerkesepek xvala seyri ikipan aʒ̆i do mutu var. Xalk̆i, çkini eşo ren;asteri gagnapa kuğun; ipti mutu va ikips mara, uk̆uleti mxuci meçaps amk̆ata ağani noçalişepes. Mara aya p̆roʒesi dido ginže iqu; eşo visimadep ma. Eşo ptkvat na, aşo ptkvat na, xalk̆i çkinis amk̆ata p̆olit̆ikuri p̆art̆i dvaç̆irtu do dvaç̆irs.

Çkin oçalişus mevuqupt; mevuqonaminonan. İnşala, ar ndğa momixtasunonan do gecgineri viqvaminonan aya gzas do xalki çkinik mxuci momçasunonan!

Ali İhsan Aksamazi: Ayşe Xanum, tkvanti k̆aixeşa giçkinan, nananena ren beciti. Nananenaşi, Çerkesuli Nenaşi oskidu ren dido beciti. Çerkesuli nena ren irişen mcveşi nenapeşen arteri kianas. Mara miçkinan ki, Çerkesuli Nena dğaşen dğaşa ğurun Turkiyes. Ma eşo miçkin ki, andğaneri ndğas Radio do T̆V-s, nananenaten, Çerkesuli nenaten  ç̆andina ren irişen beciti. Mara TRT̆-k va ç̆andinaps. Muepe p̆at do TRT̆-k Çerkesuli nenatenti, majura nananenapetenti ç̆andinas?!

Ayşe P̆işk̆ini: Ma imendi komiğun aya duylaşa aya speros. Ma nananena çkimi gomoç̆k̆ondu; eşo miçkirt̆u. Dido ʒ̆anapes va mağarğaleret̆u mara, xolo kogomaşinu. Edo kogevoç̆k̆i oğarğalus. Nananena çkini umanceli doskidu ginže ʒ̆anas. Mara aʒ̆ineri akoni universit̆et̆epe, nʒ̆opulape, nananenaşi k̆ursepeşi landeten, k̆ai dulyape vikipt nananenaşi speros. Eşo visimadep ma. T̆eknolojişi landetenti, gecgineri gamaptaten aya speros, İnşala. Ma imendi komiğun. Ho,TRT  ren unonç̆ela; eşo ižiren do mutu var.  Lobi oxvenuşi voret aya speros. Mitişen ar mutu ok̆vanduşa gegaperi va ren Çerkesuli lamtinala; çkin aşo voret. TRT̆-şi Çerkesuli ç̆andinaşi dulyas gecgineri viqvaşakis, şurdoguriten viçalişaten. 

Ali İhsan Aksamazi: Ayşe Xanum; ma şukuri giʒ̆umert aya int̆erviu şeni. Tkvan mç̆ipaşa k̆itxalepes nena gemiktirit. Aʒ̆i voçodinat aya int̆erviu! Mara tkvan otkvaluşi mutu giğunan na, eti miʒ̆vit. Allahik bere-bari k̆ala tkvan goxelan iroras.

Ayşe P̆işk̆ini: Ma dido şukuri giʒ̆umert, tkvan oğarğaluşi fursat̆i momçit  do emuşeni. Nʒaşa yextit, Ali ıhsan Begi. Nanena, k̆ult̆uri, minoba na kuğun k̆arta k̆oçi, şurdoguriten oçalişuşi ren, aya çkineburi pasapeşi oskedinu şeni.  Aya speros şurdoguriten na içalişeps k̆arta k̆oçik gecgineşi gamaxtas aya ok̆ok̆idinus. Edo iris tebriği voğodap. Allahik qoropelepe tkvani k̆ala t̆anişk̆ap̆et̆oba, ginže skidala do menceli megiç̆aran.

 

[Önerilen Okumalar: Abdullah Onay: “Annelerin ninnilerinden spikerin okuduğu habere kadar…”, hayvanlarinaynasinda.wordpress.com/ circassiancenter.com.tr/ sonhaber.ch; Ali Çurey, “Adige Radyosu, 90 yılı aşkın bir zamandır Adigece yayın yapıyor!”, circassiancenter.com, 11. XII. 2019; A. Cengiz Büker: “Roman, edebiyatın en ileri dalıdır!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 25. VI. 2024;    Ayşe Pişkin : “Teknolojiyi de kullanarak başarı olacağız!”, circassiancenter.com.tr, 24. XI.  2018; Balkar Selçuk: “Dil insanın evidir…”, circassiancenter.com.tr, 24. XI. 2018; Esat Korkmaz: “Hepimiz biliyoruz ki küresel kültür bir vaatten çok, bir tehdit artık!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 19. IV. 2022; Güngör Şenkal: “… korkuyla sessiz kalanın korkusu kayboldu …”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 20. XII. 2020; Güngör Şenkal: "Her dil kendi konuşurlarının ihtiyaçlarını karşılayacak kadar gelişkindir", sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 19. II. 2025; Hıdır Eren: "Hepinize Munzur ırmağının kıyısından selâmlar”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 11. VI. 2019; İbrahim Seven: “Süryaniler çok eski zamandan beri yerleşik bir toplum!”, circassiancenter.com.tr/ sonhaber.ch, 4. XII. 2018; İbrahim Sediyani: “Erdemliler bağnazlardan daha cesur olmadığı müddetçe dünyada fanatizm, kör boğazlaşma, ifsad ve savaşlar bitmeyecektir!”, sonhaber.ch/ sediyani.com, 15. V. 2020; Kuban Seauhmann, “Sovyet Devrimi olmasaydı, dünya üzerinde Adigece diye bir dil kalmazdı”, circassiancenter.com/ sonhaber.ch, 12. II. 2020; Meryem Nazlı: “Herkes hayatta her zaman direngen olsun!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 3. XII. 2018; Mesut Kara: “Sinema hayattır, hayatı güzelleştirme, dönüştürme araçlarıdır!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 4. IV. 2022; Murat Özden,"Ali İhsan Aksamaz: Asimilasyon siyasî bir tercihti. Karşı duruş da politik tavır almayı gerektirir!/ Ben Etnik Partilere Karşıyım!”, 11. VII. 2015/ sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr; (Murat Özden,"Çerkes Siyasallaşmanın Öncüleri", Apra Yayıncılık, İstanbul, 2018); Murat Özden: “Asimilasyonu Mısır’daki Sağır Sultan da biliyor!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr,  20. XII. 2021; Murat Özden: “Maksıme içeriği nedeniyle yüksek bir enerji içeceğidir!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 10. VI. 2022; Münevver Mine Bağ: “İnsanlar, ruhsal bir varlık olarak teknoloji ve yapay zekânın çok gerisinde kaldılar!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 20. X. 2024; Özhan Öztürk: “Akademisyenler için de faydalı kitaplar ortaya çıkardım!”, sonhaber.ch, 09. III. 2020;    Sadık Müfit Bilge :“Yeryüzündekilere merhamet etmeyenlere, Allah da merhamet etmez”, circassiancenter.com , 07. VIII .2019; Veli Aydın: “Komünist Düşünce; Kurtuluş Yolunu Aydınlatıyor ve Çözüm Yollarını Gösteriyor!”, circassiancenter.com/ sonhaber.ch, 9. IX. 2019; Yalçın Karadaş: “Ezberleri Bozmamız Gerekiyor!”, circassiancenter.com.tr, 19. XII. 2018; Yalçın Karadaş: “Gerçekler, saptırılarak, yok sayılarak yok olmaz!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr/ gurcuhaber.com, 12. I. 2022; Yasin Aslan: "Bilgi kuvvettir... Bakmak farklı şeydir, görmek başka!”, circassiancenter.com.tr, 27. VIII. 2019]

 aksamaz@gmail.com

 

 https://www.circassiancenter.com/tr/teknolojiyi-de-kullanarak-basari-olacagiz/

7 Haziran 2015 Genel Seçimleri (Arşiv) 

Düzce Bağımsız Milletvekili Adayı Ayşe Pişkin’e Destek Toplantısı

 

ÇDP’nin Düzce il toplantısını geçtiğimiz (22 Şubat 2015) Pazar günü, Düzce Hızel Otel’de yaptık. Tanıtım toplantısı saat 14: 00’de başladı. Toplantı programının sunuculuğu İshak Akbay yaptı. Camianın ve birçok büyük resmî organizasyonun sunuculuğunu da yapmış olan İshak Akbay, o gün benim de çok yakından tanık olduğum bir sürpriz yaşadı. Kendisi ÇDP’nin Kahramanmaraş bağımsız milletvekili adayı olarak önce ikna ve sonra da resmen ilân edildi. Bu fedakâr insan her şeye lâyıktır. Kendisine bu yarışta başarılar diliyorum. Mecliste bizleri temsil edeceğini bütün yüreğimle inanıyorum.

 

 Düzceliler tanıtım toplantısına büyük ilgi gösterdi

            Toplantı başlamadan önce, konuşabildiğim veya konuşmalarına kulak misafiri olduğum kimi Düzcelilerin ÇDP’ye ilişkin görüşlerini sizlerle paylaşmak istiyorum. Bilindiği gibi Düzce kültürel, etnik zenginliğiyle ve bunların birbirleriyle uyum içinde yaşamasıyla ünlü bir şehir. Aynı şirin ilçemiz Hopa gibi. Çerkesler, Lazlar, Abhazlar, Gürcüler ve diğerleri kardeşçe yan yana yaşıyorlar.  Toplantı başlamadan önce Hızel Otelin önünde ve lobisinde insanlar hep ÇDP’yi ve Düzce’den bağımsız aday Ayşe Şirin’i konuşuyorlardı. İnsanlar bir yandan kendi dillerini ve kimliklerini yaşamak ve yaşatmak isterken diğer yandan da Türkiye’nin de, bayrağın da sahibi olduklarına vurgu yapıyorlardı. Dil ve kimliklerine sahip çıkmanın bölücülük sayılmaması gerektiğini döne döne vurguluyorlar. Aslında bu vurgulamalarında haksız olmadıkları kısa bir süre sonra anlaşıldı. Bazı kişiler, bazı vatandaşların cep telefonlarına mesajlar göndermiş. ÇDP’nin toplantısına katılınmaması için insanları yönlerdirmeye çalışmışlar. Mesajların birinde, ÇDP’nin “etnik milliyetçilik yaptığı ve CHP aleyhine faaliyet gösterdiği” iddia ediliyordu. Gerçekte bunları yapanlar  kimdi, bilinmez. Ancak ÇDP adaylarının seçime girecekleri illerde CHP’ni zorlayacağına hiç kuşku yok. Kimi kimseler de bu toplantıya katılmamaları konusunda ikna edilmeye çalışılmış. Gel gör ki, insanlar akıllarıyla hareket ederek toplantıya akın akın geldiler. Bunu gördük. Çerkesler, Lazlar, Gürcüler, Abhazlar ve diğer kimliklerden oluşan insanlar toplantıyı başından sonuna büyük bir ciddiyetle izledi ve dayanışma gösterdi. En yeni elbiselerini giymişler ve adeta bayram ziyaretine gelmiş gibiydiler. Ciddiyetleri, ilgileri ve dürüstlükleri yüzlerinden okunuyordu.

Toplantının hemen başında ÇDP’nin tanıtım filmi izlendi. Daha sonra kürsüye partinin genel başkanı Kenan Kaplan davet edildi.

Kenan Kaplan duygulara tercüman oldu

ÇDP Genel Başkanı ve İstanbul 3. Bölge Bağımsız Milletvekili adayı Kenan Kaplan, ÇDP’nin kuruluş amacını açıkladı. Türkiye’nin yalnızca Türklerin ve Kürtlerin memleketi olmadığının üzerine vurgu yaptı. Bu ülkede Çerkeslerin, Gürcülerin, Abhazların, Lazların da yaşadığına dikkat çekti ve hepsinin de bu devletin kurucu unsuru olduğunu söyledi. Ancak son açılım çalışmalarında yalnızca Kürtlerin muhatap alınmasının yanlış olduğunu belirtti. ÇDP’nin kurulmasına da bu yanlış tavrın yol açtığını vurguladı. Türkiye’nin sahibinin yalnızca Türkler olmadığını, bayrağın da yanlızca Türk bayrağı olmadığını söyledi. Balkan Savaşın’da, Çanakkale Savaşın’da, Kurtuluş Savaşı’nda bu ülkenin bütün etnik gruplarının kanlarını verdiğini anlattı. Türkler, Çerkesler, Gürcüler, Abhazlar, Kürtler ve Lazlar ve diğerleri Türkiye’nin sahibidir. Bizleri dışlamasınlar, dedi. Politikacıları “Türk, Kürt, Çerkes, Laz” diye başlayan nakaratlarının gerçekliğinini çoktan kaybettiğini belirten ÇDP Genel Başkanı Kenan Kaplan, “Ağustos 2015’te kurulduk. Seçimlere katılmak için 42 il ve ilçede örgütlenme çalışmalarımızı henüz tamamlayamadığımız için 7 Haziran 2015 Genel Seçimlerine bağımsız adaylarla giriyoruz,” dedi. ÇDP’nin yalnızca bir Çerkes partisi olmadığına da önemle vurgu yaptı. ÇDP’nin kendi imkânlarıyla ayakta durduğunu ve bazı iftiracıların iddia etmeye çalıştığı gibi değil, bir yerlerden destek almadığını belirtti. Ardından da Düzce Bağımsız Milletvekili adayı Ayşe Pişkin’i misafirlere tanıttı.

Ayşe Pişkin, kendisini tanıttı ve hemşehrilerinden kendilerine seçimlerde oy vermelerini söyledi. Eğer seçilirse, TBMM’de yalnızca Çerkeslerin değil, Gürcülerin, Abhazların, Lazların, diğer muhacirlerin ve Romanların da hak ve hukuklarının temsilcisi olacağını deklere etti.

 

Ayşe Pişkin Çerkeslerin, Gürcülerin, Abhazların, Lazların sesi olacak

Daha sonra ÇDP’nin desteklediği Bağımsız milletvekili adayları söz aldılar. İstanbul 1. Bölge Milletvekili adayı Günsel Avcı, Kayseri Bağımsız Milletvekili adayı Emine Arslandok Sezgin,  İstanbul 2. Bölge Milletvekili adayı olarak ben, Bursa Bağımsız Milletvekili adayı Aydın İlhan, Ankara Bağımsız Milletvekili adayı Faruk Arslandok, Kahramanmaraş Bağımsız Milletvekili adayı İshak Akbay kürsüden neden ÇDP’de olduğumuzu ve neden kendilerinden oy istediğimizi misafirlere anlatmaya çalıştık.

Genel Başkan Yardımcısı Mustafa Saadet de bir konuşma yaparak ÇDP adaylarının kimliklerinimizi yaşatmada önemli bir misyon üstlendiklerini belirtti.

İstanbul 2. Bölge adayı olarak bana da söz hakkı verildi

Ben de kısa bir konuşma yaptım. Konuşmama Lazca olarak başladım. Vermek istediğim mesajları önce Lazca daha sonra da Türkçe olarak misafirlerle paylaştım. Bu ülkenin de bu bayrağın da, Türkçenin de bizim olduğunu belirttim. Ancak bizlerin kendi dillerimiz olduğunu ve onları da yaşatmak zorunda olduğumuza dikkat çektim. Bunun bir bölücülük değil, bütünleştiricilik olduğunu söyledim. Sağolsunlar, misafirler alkışlarıya benimle aynı düşünce de olduklarını gösterdiler.

Düzce tanıtım toplantımız oldukça olumlu geçti. Bu toplantı bir başka açıdan da önemliydi. Ona burada girmeyeceğim. ÇDP’nin desteklediği Çerkes, Laz, Abhaz Bağımsız milletvekili adayları ilk kez, başkalarına koltuk değneği olmadan kendi kimlikleriyle er meydanına çıktılar. Yalnızca Düzce’de değil aday oldukları her yerde seçim dengelerini şimdiden değiştirmeye başladılar. ÇHİ, ÇDH ve ÇDP’ne olumlu bakmayan dostları da aramıza bekliyoruz. Şimdiye kadar ciddiye almayan insanlarımızın ekonomik, sosyal, kültürel, dilsel ve diğer doğuştan gelen haklarını savunma konusunda birlikte kazanımlar elde edelim. 7 Haziran 2015 gecesi muhakkak çok farklı olacak. (24 Şubat 2015)

 

aksamaz@gmail.com

http://www.circassiancenter.com/tr/7-haziran-2015-genel-secimleri-arsiv-duzce-bagimsiz-milletvekili-adayi-ayse-piskine-destek-toplantisi/

http://www.circassiancenter.com/tr/7-haziran-2015-genel-secimleri-arsiv-duzce-bagimsiz-milletvekili-adayi-ayse-piskine-destek-toplantisi/ 

yusufbulut.com

 

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2022/05/7-haziran-2015-genel-secimleri-arsiv_31.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2022/05/7-haziran-2015-genel-secimleri-arsiv.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2019/03/httpwww.html

http://www.cdp.org.tr/?p=189

https://www.kitapyurdu.com/kitap/cerkes-siyasallasmanin-onculeri-/466683.html

“Göç olaylarında bilgi karmaşası çok yaygın!”

 

 

 

“Göç olaylarında bilgi karmaşası çok yaygın!”

 

(Ön açıklama: Bugünkü misafirim Eşref Yılmaz. Eşref Yılmaz, ülkemizin aydınlarından; eğitimci, şair, yazar, tercüman, benim de eski dostlarımdan; bazı platformlarda beraberdik. Eşref Yılmaz ile bir söyleşi yaptım. Hayat hikâyesi, şiirleri, makaleleri, tercümeleri ve kültürel çalışmalarından konuştuk. Ali İhsan Aksamaz)

+

Ali İhsan Aksamaz: Lütfen, önce sizi tanıyalım. Nerelisiniz? Nerede, ne zaman doğdunuz?  Hangi okullarda öğrenim gördünüz? Mesleğiniz nedir? Yurdumuzun hangi illerinde çalıştınız? Şu anda ne iş yapıyorsunuz? Nerede çalışıyorsunuz? Türkçe dışında hangi dilleri biliyorsunuz? Biliyorum, Gürcüce de biliyorsunuz. Yine biliyorum ki, Gürcistan’ın edebî Gürcücesinden Türkçeye tercümeler yapıyorsunuz. Köyde öğrendiğiniz Gürcücenizi nasıl geliştirdiniz? Bütün bunlar hakkında bilgi verir misiniz?

“Fakir Baykurt’un “İki Okul” adlı bir öyküsü var. İşte ben o okulda okudum”

 

Eşref Yılmaz:  Öncelikle, Artvin İlköğretmen okulu mezunu ve Artvinli olduğumu belirterek başlayayım. Artvin- İmerkhev bölgesinde yaşayan Gürcülerdenim. Anadilim Gürcüce... 1968 de başladığım öğretmenlik mesleğime 12 Eylül 1980-90 arası ara verdiğim on yıllık bir sürede fotoğrafçılıkla yaşamımı sürdürdüm.

Samsun Eğitim Enstitüsü Türkçe Bölümü ve Anadolu Üniversitesi Türk Dili Ve Edebiyatı bölümlerini de bitirdiğimden dolayı, Orta Okul Türkçe Öğretmeni ve Lisede Edebiyat öğretmeni olarak çalıştım. Sırasıyla Samsun, Bursa ve İstanbul illerinde çalışmış oldum.

Emekli olduktan sonra, şiir sanatıyla yoğun olarak ilgilendim. İTÜ’de Türkçe okutmanı olarak 15 dönem çalıştım.

6 dönem de Boğaziçi Üniversitesinde Gürcü Dili Hocası olarak çalıştım. Şu an Gürcü Dil Merkezi Platformu’nda yabancılara Türkçe, Türkiyeli Gürcüler’e Gürcüce öğretiyorum.

2000‘lerde öğrenmeye başladığım Modern Gürcüce ile belge ve kitap (şiir- masal vb.) çevirilerini yapıyorum. Rusça’yı da öğrenmeye çalışıyorum.

Ali İhsan Aksamaz: (1877-1878) “93 Harbi”nde Osmanlı Devleti, Çarlık Rusyası karşısında yenilince eski Osmanlı Devleti toprakları, Çarlık Rusyasının topraklarına katıldı. Çarlık Rusyası, bu toprakları daha sonra “Батумская область/ Batum Oblastı/ Batum Bölgesi” ve “Карсская область/ Kars Oblastı/ Kars Bölgesi” olarak adlandırdı. Bu bölgeler Çarlık Rusyası topraklarına katılınca, o bölgelerde yaşayan Müslümanlar, Gürcü ve Lazların çok önemli bir kısmı ata topraklarından göç etmek zorunda kaldılar. Yanlış mı biliyorum, bilemiyorum?! Siz de daha sonra  “Батумская “Батумская область/ Batum Oblastı/ Batum Bölgesi” diye adlandırılan topraklardan göç etmek zorunda kalan muhacir bir ailenin çocuğusunuz. Kaçıncı nesildensiniz? Köken olarak “Batum”un hangi köyündensiniz? Oradaki köyünüzün adı nedir? Buradaki köyünüzün adı nedir? “Batum”da akrabalarınız var mı? Eski soyadınız nedir? Muhacir gelen ailenizden bahseder misiniz? “Batum”dan muhacir gelen ve Gürcüce’nin Аджа́рия/ აჭარა/ Aç̌ara diyalektini konuşan Müslümanlar kendilerini neden “Çveneburi” olarak adlandırmışlar, adlandırıyorlar?

Eşref Yılmaz:  Bu göç olaylarında bilgi karmaşası çok yaygın... Rusya, Gürcistan ve Kafkasya’nın diğer bölgelerinden göç eden insanlar; daha doğrusu nüfus hareketlerini kategorize edecek olursak, dört dönemde gerçekleştiğini görürüz. Detaylara girmeden söyleyecek olursak; 17. yy.da Şah Abbas’ın Gürcistan’ı işgal etmesi ile 1. Göç, 18.yy. da Osmanlı-Rus Savaşı döneminde 2. Göç, 20.yy.da Ekim devrimi dönemi 3.Göç ve SSCB’nin çöküşü ile (ekonomik) 4. Göç.

Bizim ailenin, Şah Abbas’ın zulmünden dolayı yerlerini terk eden ve yine kendi toprakları olan dağlarda, ormanlarda, vadilerde saklanan ve bir daha eski topraklara dönemeyen gruplardan olma olasılığı yüksek. Şimdiki adı Ozurgeti, eski adı Makharadze olan ve Guria bölgesinde yer alan bir yerleşim yerinden İmerkhev bölgesinde Çikhori denen bir vadinin dibinde ormandan yer açarak toprak edinmiş ve orada yaşamaya başlayan dört kardeşten söz ediliyor. O yerin adı halen Makhriyet diye geçer. Çoğalınca aile, oradan Liban’a, Gigiet’e, Agara’ya, (ki ben Agara’da doğdum, oradaki ilk okulda okudum. Fakir Baykurt’un Efkâr Tepesi kitabında  “İki Okul” adıyla bir öykü var. İşte ben o okulda okudum.) Bril’e, Dasamob’a (şimdiki köy ve mahalle adları) dağılmışlar. Bu durumda ben 6. göbekten bir Makharadze’yim.

Ali İhsan Aksamaz: Biliyorum, canla başla çalışıyorsunuz; kültürel çalışmalar yapıyorsunuz. Siz de uygun bulursanız, kitaplarınızdan bahsedelim. Yayınlanmış kitaplarınız var: “Şiir Gözlü Ağrılar”, “Yürek Rengi”, “Çocuklar da Yazar”, “İlia’nın İzinde”, “Savaşın Şiirin Kimliğin Sorgulanışı”, “Diyarsız”. Bu sonuncusu Dato Magradze’den tercüme. Bize bu kitaplarınızın içeriklerinden kısaca bahsedebilir misiniz? Bu kitaplarınız hangi yıllarda yayınlandı? Yayınlanmış veya yayınlanacak başka kitaplarınız var mı?

 

“Yeni şiir dosyam “Şiircem” de yayınlanacak”

 

 

Eşref Yılmaz: Şiir kitaplarımda, insana ilişkin her durum (aşk, iş, emek, sevgi- saygı ve barış) ve doğaya ilişkin irdelemeler, mücadele...  Dönemsel konularla birlikte genel yaklaşım ve umuda dair ne varsa... Özetle dinsel öğe, ağlamak ve umutsuzluk dışında her şey var şiirlerimde. Çeviri şiir kitaplarım sırasıyla, Salve, Jakomo Ponti, Diyarsız.

Yeni çalışmalarımız; Gürcü Dil Merkezi Platformu olarak projelendirdiğimiz bir kitap çalışmamız var. Çok yakında yayınlanacak, duyarsınız.“ემიგრანტის ტკივილები/  Gurbetçinin Ağrıları” 4. Dönem göç gurbetçilerinin çektikleri acılarının tarihe not düşürmesini amaçlıyoruz. Bizzat kendilerinin yazdıkları günlük, öykü, anlatı ve şiirlerden oluşuyor. Sadece ülkemize gelenlerden değil, dünyanın birçok ülkesine giden gurbetçilerden derledik. Yeni şiir dosyam “Şiircem” de tamamlanınca aynı adla şiir kitabı olarak yayınlanacak.

Ali İhsan Aksamaz: Siz öncelikle bir şairsiniz. Ben öyle biliyorum. Çok güzel Türkçe şiirleriniz var. Gürcüce şiirleriniz de var mı? Varsa, Gürcüce şiirleriniz hangi dergilerde yayınlandı, yayınlanıyor?

Eşref Yılmaz: Evet, Gürcüce yazacak düzeye gelmeye başladım. Doğrudan Gürcüce (çevirisiz) yazıyorum. Yakında böyle bir şiir demeti Kutaisi’deki Akaki Tsereteli Üniversitesi yayınlarında çıkacak. Aynı Üniversite yayınlarında çeviri olarak birkaç şiirim daha önce yayımlanmıştı.

Ali İhsan Aksamaz: Gürcü Yazılı Edebiyatı’nın önderi Şota Rustaveli’nin biyografisinden bahseder misiniz? Şota Rustaveli, bugünkü Gürcistan’ın hangi bölgesinde ne zaman, nerede doğmuş? Nerelerde öğrenim görmüş? Mezarı nerede?  Yazılı Gürcü Edebiyatının babası Şota Rustaveli’yi kısaca Türk okuyucularına tanıtır mısınız?

Eşref Yılmaz: Şota Rustaveli, 1165 yılında Tiflis yakınlarında Rustavi şehrinde doğmuş, 1216 yılında Kudüs’te ölmüştür. Çocukluğundan itibaren, amcası ile birlikte birkaç kez seyahatler yapmış, Yunanistan’a kadar gelmiş ve çok kültürlü ortamlarda bulunarak kendini yetiştirmiştir. Şair ve kültür adamı Şota Rustaveli, “Kaplan Postlu” eseriyle de dönemin güçlü yönetimi Tamar Mepe dönemine ek bir güç katmıştır. Şota Rustaveli yapıtını büyük bir törenle bizzat kendisi Tamar Mepe’ye (Kraliçe Tamara) sunmuştur. Tamar Mepe’nin ödül olarak Mahkeme Saymanlığı makamını verdiği söylenmektedir. Fakat beklediği bu olmasa gerek ki, o makamı kabul etmemiş ve Kudüs’e gitmiş, oradaki Gürcü Manastırı’nda yaşamını sürdürmüş ve orada ölmüştür (1216).

Ali İhsan Aksamaz: Şota Rustaveli’nin eseri Megrelce de dâhil birçok dile tercüme edildi; bildiğim kadarıyla 20’yi aşkın dile tercüme edildi. Yine bildiğim kadarıyla, Türkçeye de iki defa tercüme edildi. Şato Rustaveli’nin bu eserini, “ვეფხისტყაოსანი/ Kaplan Postlu”yu kısaca Türk okuyucularına tanıtır mısınız? Bu destanda anlatılan dönem ve başlıca kahramanları hakkında kısaca bilgi verebilir misiniz?

Eşref Yılmaz: Türkçe’ye ilk çeviri Azeri dilinden yapıldı. İlk çeviri olması bakımından önemli, ancak ağır Osmanlıca sözcüklerin çokluğu eseri anlamakta zorlaştırıyor. İkinci çeviri ise henüz çalışma aşamasında... “Vepkhis Tkaosani” hakkında kısaca söyleyebileceklerimize gelirsek; sevgi ve dostluk temalı şiir “Kaplan Postlu”, 14-16 hece ölçüsüyle yazılmış, 1576 dörtlükten oluşmuş, yaşam felsefesiyle ve özlü sözlerle anlatımı süren bir çeşit macera şiiridir. Anlatılan macera destanının dönemi net olarak belirtilmese de Gürcistan’ın geçmiş tarihi döneminde geçtiği açıktır. Bilinen en önemli kahramanları; Tarieli, Nestani, Avtandili, Darejani, Pridoni’dir.

Bu yapıttan dolayı UNESCO, 2016 yılını (yanlış anımsamıyorsam) “Şota Rustaveli Yılı” olarak açıklamıştı.

Şota Rustaveli adı, Gürcistan’da birçok okul- üniversite, tiyatro, cadde gibi kurum ve yerlere verilmiştir. (Şota Rustaveli Metro İstasyonu, Şota Rustaveli Tiyatrosu, Şota Rustaveli Üniversitesi gibi).

 

“Şota Rustaveli, amcası ile birlikte birkaç seyahat yapmış”

 

 

Ali İhsan Aksamaz: Önderlik ettiğiniz dernek “შათო რუსთაველის სახელობის კულტურის ცენტრი/ Şato Rustaveli Kültür Merkezi” adını taşıyor. Öyle biliyorum. Derneğinize niçin bu adı verdiniz? Derneğiniz ne zaman, nerede kuruldu? Derneğinizde hangi faaliyetler yürütüyorsunuz? Bize derneğiniz hakkında bilgi verir misiniz?

Eşref Yılmaz: Benim kurucusu olduğum ve uzun yıllar yönetimde bulunduğum dernek “Gürcü Kültür Merkezi Derneği” (şimdi sadece üyeyim) ve şu anda yönettiğim “Gürcü Dil Merkezi Platformu” ...  Bir de Bursa Karacabey İlçesi-  “Boğazköy Gürcü Kültür ve Turizm Derneği” kuruculuğum var. Orada da köylü gençlerimiz derneği yönetiyor, güzel faaliyetlerde bulunmaya çalışıyorlar.

“Şota Rustaveli Kültür Derneği” ile sadece ‘kardeş dernek’ çerçevesinde ilişkimiz var. Etkinliklerine karşılıklı katılıyoruz.

Ali İhsan Aksamaz: Türkiye’de Gürcüce de, Abazaca da, Çerkesçe de, Lazca da, Çeçence de ölüyor. Bu durumu dünden bugüne nasıl değerlendiriyorsunuz? Her 21 Şubat’ta UNESCO’yu referans alan toplantılar hakkında neler söyleyebilirsiniz?

Eşref Yılmaz, anadili etkinliğinde (21 II 2016)

 

Eşref Yılmaz: Ölüyor demeyelim de müdahale edilmezse, kaybolacak diyelim. Köy koşullarında kolay korunan anadiller kentlerde korunamaz durumda. Ortak dilin baskısı diğer anadilleri ister istemez iter. Kişi kurum ve aktivistlerin müdahelesi bu kaybolmayı kısmen yavaşlatır ama kaçınılmaz son, bilimsel olarak kaç yüzyıl sonra gelir bilinmez... Bunun için yapılması gereken işlerden bir kaçını söylemekle yetinelim:1-Erki etkilemek ve bu alanda çözümler aramak; 2- Bu alanda örgütlenmeleri organize etmek; 3- Dijital ortamlara dil ürünlerini kayıt altına almak...

Ali İhsan Aksamaz: Bu söyleşi için size teşekkür ederim. Başka sorum yok. Ancak sizin başka söylemek istedikleriniz veya okuyuculara mesajlarınız varsa, lütfen onları da söyleyin. Sakalınız yere erişsin!

Eşref Yılmaz:  Sizinle söyleşmek bana da iyi geldi. Çok teşekkür ederim. Ali İhsan Bey, bu söyleşi dizisi çalışmalarınızdan dolayı sizi ayrıca kutlamak istiyorum. Genel olarak insanın en keyif aldığı etkinlik bilgi paylaşımıdır. Siz de bu fırsatı yaratıyorsunuz, bundan dolayı sizi tekrar kutluyorum. Sağolun, varolun! Başarılarınızın devamını diliyorum!

Okurlarıma da şimdiden teşekkür ediyorum! Sözüm okumayanlara... Okumayanlar da okur grubuna bir an önce katılsınlar ki okur olsunlar. Fırsat buldukça değil, fırsat bulsunlar ve her şeyi okusunlar ki neyi okuyacağını seçebilsinler. Hoşçakalın! (Kargad brzandebodet! კარგად ბრძანდებოდეთ!)

 

Eşref Yılmaz, Ali İhsan Aksamaz ile dostları Hayri Hayrioğlu’nun mezarı başında (İnegöl, 3 VII 2011 )

 

 +

 

 

 

 

+

Eşref Yılmaz, Ahmet Özkan Melaşvili’yi anma töreninde mezarı başında “Melaşvili Destanı”nı okuyor (3 VII 2011 Bursa/ İnegöl- Hayriye Köyü):

 

+

 

“Muhacirobaşi ambaepeşi oxoktoba dido gont̆aleri ren!”

 

(Goʒ̆otkvala: Andğaneri musafiri çkimi Eşref Yilmazi ren. Eşref Yilmazi ren dobadona çkinişi gamantanerepeşen; magamantane, şairi, mç̆aru, tercumani,  çkimi mcveşi manebrapeşen; namtini p̆lat̆formapes artot vort̆it. Eşref Yilmazi ǩala ar int̆erviu dop̆i. Skidala muşişen; şiirepe muşişen, maǩalepe muşişen, tercumepe muşişen do ǩult̆uruli noçalişepe muşişen bğarğalit. Ali İhsan Aksamazi)

+

Ali İhsan Aksamazi: Mu iqven, ʒ̆oxle tkvan giçinat. Sonuri ret? So do mundes dibadit?  Namu nʒ̆opulapes, mundes igurit? Mu mesleği giğunan? Dobadona çkinişi namu noğapes içalişit? Andğaneri ndğas mu dulya ikipt? So içalişept? Turkuli nenaş met̆a mu nenape giçkinan? Ho, komiçkin, Kortuli nenati kogiçkinan. Xolo komiçkin, Gurcistanişi edeburi Kortuli nenaşen Turkuli nenaşa tercumepe ikipt; Turkuli nenaşa goktirapt. Oput̆es naigurit nena tkvani muç̆o ordit, muç̆o oǩap̆et̆anit, muç̆o omskvanit? Çkinda antepeşen molagaşinenani?

Eşref Yilmazi: Noğa Artvinişi mamgurapalobaşi nʒ̆opulas doviguri do geç̆ǩapuroni nʒ̆opulaşi mamgurapale gamapti, Artvinuri vore. Edo ʒ̆oxle aya giʒ̆vat do eşo gevoç̆ǩa. Artvin- İmerxevis naskidunan Gurcepeşen vore. Nananena çkimi ren Gurculi… Mamgurapalobas kogevoç̆ǩi 1968 ʒ̆anas mara12 St̆aroşina1980 ʒ̆anaşen -1990 ʒ̆anaşakis, vit ʒ̆anas, mafot̆ografobaten pskidi.

Uǩule noğa Samsuniş Gamantanaşi Enst̆it̆ut̆işi Turkuli Burme do Anadoluşi Universit̆et̆işi Turkuli Nena do Mç̆aralobaşi Burmepesti doviguri. Emuşeniti oşkenoni nʒ̆opulas Turkuli Nenaşi mamgurapale do lisesti Mç̆aralobaşi mamgurapale vort̆i. Edo noğa Samsuni, noğa Bursa do noğa İst̆anbolis doviçalişi.

Teǩaudi viqvişǩule, şiiriş sanat̆i ǩaixeşa vinç̆eli. İst̆anboliş Tekniǩuri Universit̆et̆etis Turkuli Nenaşi  mamgurapaloba dop̆i vit̆oxut somest̆riş morgvalis. 

Bosforiş Universit̆et̆isti doviçalişi; Gurculi Nenaşi mamgurapale vort̆it ek anşi somest̆riş morgvalis. Andğaneri ndğas, Gurculi Nenaşi Şkagurişi P̆latformis viçalişep do majura dobadonapeşi dobadonamşinepes Turkuli Nena, Turkiyeşi Gurcepesti Gurculi Nena vogurap.

Modernuli Gurculi Nenaşi ogurus kogevoç̆ǩi 2000-oni ʒ̆anepes. Edo rabisǩa do ketabepeşi (şiiri- p̆aramitişi do majurapeşi) tercumepe vikip. Rusuli Nenaşi oguruşi gzasti gebdgiti.

Ali İhsan Aksamazi: (1877-1878), Osmanli- ʒarobaşi Rusyaşi “93 Harbi”-s Osmanlişi oxenʒale geicginuşi, ʒarobaşi Rusyak Osmanlişi oxenʒaleşi dixapeşa xe kogedvu. Uǩule ʒarobaşi Rusyak aya dixapes “Батумская область/ Batumişi Oblast̆i” do “Карсская область/ Ǩarsişi Oblast̆i” uʒ̆umert̆u. Aya noʒ̆ilepes ʒarobaşi Rusyak xe kogedvuşi, em semtepes naskidut̆u Muslimanepek, Gurci do Lazepeşi didok p̆ap̆ulepe mutepeşişen genomskide dixape konaşkves do muhaciri kogamaxtes; ekolen gamaxtimus mecburi kodoskides.  Xilafi miçkin, va miçkin, aʒ̆i va maçkinen?! Tkvanti  “Батумская “Батумская область/ Batumişi Oblast̆i” nauʒ̆umert̆es dixapeşen muhaciri gamaxtimus mecburi nakodoskidu ar ocağişi bere ret. Naǩotxani ʒ̆ip̆aşen ret? Cinciten “Batumi”-şi namu oput̆eşen ret? Mu coxons ekoni oput̆e tkvanis? Mu coxons akoni oput̆e tkvanis?  Manžagerepe giqonunani “Batumi”-s? Mu ren tkvani mcveşi gvari? Muhacir moxtimeri ocaği tkvanişen molagaşinenani? “Batumi”-şen muhaciri moxtimeri do Gurculi nenaşi Аджа́рия/ აჭარა/ Aç̌araşi diyalekt̆i nağarğalapt̆es, nağarğalapan Muslimanepek ti-mutepeşis muşeni “Çveneburi” uʒ̆umert̆es, uʒ̆umenan?

Eşref Yilmazi: Aya muhacirobaşi ambaepeşi oxoktoba dido gont̆aleri ren… Rusya, Gurcistani do Ǩafǩasyaşi çkvadoçkva noʒ̆ilepeşen muhaciri moxtimerepe; eya maxoroba noǩuçxenepe  ǩat̆egorizeten giʒ̆vatna,  muhaciroba yeçkinderen otxo goçkvaneri p̆eriodis, aya bžiropt.  Det̆ayiten vardo, mǩuleşa giʒ̆vatna: Vit̆omaşkivitani oşʒ̆anuras Şax Abbasik Gurcistanis xe gedvuşi yeçkindineri maartani muhaciroba. Vit̆omavit̆oovrani oşʒ̆anuras Osmanli- Rusuli Harbişi oras yeçkindineri majurani muhaciroba. Maeçani oşʒ̆anuras, Gumaşi Revoluʒiaşi oras yeçkindineri masumani muhaciroba.  SSSR goşibğuşi yeçkindineri maotxani (eǩonomiǩuri) muhaciroba.

Vit̆omaovrani oşʒ̆anuras, xalǩik Şax Abbasişi zulumişen dixa muşi naşkveren, imt̆eren mara xoloti mutepeşi dixaşi doloxe germapes, mt̆ǩapes, rubapes dont̆ǩoberenan. Eǩuleti xalǩis va mendvalen mcve dixa mutepeşişa. Edo çkimi ocağiti ren emoraneri, eǩonuri xalǩişen, aya ixtimali didi ren, eşo vizmon ma. Mcve coxoten Maxaraže, aʒ̆ineri coxoten Ozurgeti do Gurias nagežin ar dobargaleşen İmerxevişi Çixori coxoni rubas mt̆ǩaşen dixa qveren, eya dixaşi mance iqveren do ek naskideren otxo cumaşi ambai mignapun. Em svas coxons Maxriyeti, andğaneri ndğasti eşo. Oraşi doloxe, mutepeşi maxaroba manžinuşi, ocağik ekolen Libanişa, Gigietişa Agaraşa dibargeren do eşo goşibğerenan (Giçkit̆an, ma Agaras dovibadi, geç̆ǩapuroni nʒ̆opula ek doviguri. Fakir Baykurtişi ketabi “Efkariş Tepe”-s gežin “Jur Nʒ̆opula/ İki Okul” coxoni ar p̆aşura. Aha ma eya geç̆ǩapuroni nʒ̆opulas doviguri). (Aʒ̆ineri mahalle do oput̆eşi coxoten)  Brili, Dasamobi yado jurişa oǩorteri renan. Eşo iqvaşiti, mati maanşani ʒ̆ip̆aşen Maxaražepeşen arteri vore.

Ali İhsan Aksamazi: Komiçkin, şurdoguriten içalişept; ǩult̆uruli noçalişepe ikipt. Tkvanti moxva žiroptna, ketabepe tkvanişen molapşinat. Gamiçkvineri ketabepe kogiğunan: “Şiiriş Toloni ʒ̆ǩunepe/ Şiir Gözlü Ağrılar”, “Guriş Peri/ Yürek Rengi”, “Berepesti Ç̆arupan/ Çocuklar da Yazar”, “İliaşi Noǩuçxenis/ İlia’nın İzinde”, “Limaşi, Şairişi, Minobaşi Ǩitxala/ Savaşın Şiirin Kimliğin Sorgulanışı”, “Udixeli/ Diyarsız”. Aya çodinuri ketabi ren Dato Magradžeşen tercume. Ketabepe tkvanişen mǩuleşa molagaşinenani çkinda?  Aya ketabepe tkvani mundes gamiçkvinu? Gamiçkvinu vana gamikvinasunon majura ketabepeti giğunani?

Eşref Yilmazi: Şiirepe çkimiten, ǩoçepeşi iri xalişen (qoropa, dulya, emegi, qoropa- hurmet̆i do misobaşen) do buncinaşen, mucadeleşen ambaepe mepçap…  Sezonuri temape ǩala generaluri  ambaepe do imendişen yeçkindineri  amǩata dulyapeşen, murenna entepeşen  ambaepe mepçap… Mǩuleşa giʒ̆vatna,  religia, omgaru do uimendobaş gale iri xalişen ambaepe mepçap şiirepe çkimiten. Tercume şiirişi ketabepe çkimiti eşo: Salve, Caǩome P̆ont̆i, Udixeli/ Diyarsız

Ağne noçalişepe çkini: Gurculi Nenaşi Şkagurişi P̆lat̆formişi p̆rojeten ar ketabişi noçalişe komiğunan. Andğa- ç̆umen gamiçkvinasunon aya ketabi çkini. Edo elbet ognaten: Texişi Ǩoçişi ʒ̆ǩunepe “/“ემიგრანტის ტკივილები”/ “Gurbetçinin Ağrıları”.  Gurcistanişi maotxani p̆eriodişen muhacirepeşi ʒ̆ǩunepe iris ognapu minonan aya ketabiten; tarixikti aya ʒ̆ǩunepe ognapas, aya minon çkin. Gurcistanişi maotxani p̆eriodişen muhacirepeşi ndğiuri noç̆arepe, p̆aşurape, anekt̆odepe do şiirepek ʒ̆opxups aya ketabi. Xvala Gurcistanişen Turkiyeşa moxtimerepeşen var, Gurcistanişen dunyaşi majura dobadonapeşa mextimeri muhacirepeşen dop̆ǩorobit ketabişi noç̆ape. Ağne şiirişi dosya çkimis  “Şiircem” coxons; noçalişe muşi diçodaşi, eyati gamiçkvinasunon.

Ali İhsan Aksamazi: İrişen ʒ̆oxle tkvan şairi ret. Ma eşo miçkin. Dido mskva Turkuli şiirepe kogiğunan.  Gurculi şiirepeti giğunani? Giğunanna, Gurculi şiirepe tkvani namu jurnalepes gamiçkvinu, gamiçkvinen?

Eşref Yilmazi: Ho, Gurculi Nenaten oç̆arusti kogevoç̆ǩi. Tişen ǩudelişa Gurculi Nena (utercumeli) p̆ç̆arup açkva ma. Andğa- ç̆umen amǩata ar şiirişi noçalişe gamiçkvinasunon Kutaisis Aǩaǩi ʒ̆eretelişi Universit̆et̆işi gamamçkumalaşen. Artneri universit̆et̆ik ʒ̆oxleşenti tercume ar-jur şiiri çkimi gamoçkveret̆u.

Ali İhsan Aksamazi: Ç̆areli Gurculi Edebiyatişi baba Şota Rustavelişi molagaşinenani çkinda? Şota Rustaveli, andğaneri Gurcistanişi namu semtis, mundes, so yeçkinderen, dibaderen? Nam nʒ̆opulapes igureren? Muşi sapule so ren?  Turki maǩitxelepeşa Gurculi Edebiyatişi baba Şota Rustavelişi skidalaşen mǩuleşa ambaepe megaçenani?

Eşref Yilmazi: Şota Rustaveli dibaderen vit̆oşidooşidosumeneçidoxuti (1165) ʒ̆anas,  nananoğa Tiflisişa xolos noğa Rustavis do vit̆oşidojuroşidovit̆oanşi (1216) ʒ̆anas noğaYaruşalemisti ğureren. Beroba muşişen doni, cumadi muşi ǩala artot ar-jur fara magzaloba qveren, Yunanistanişakis mexteren do dido-ǩult̆uruli at̆mosferepe žireren, mteli xolo ǩaixeşa digureren. Şairi do ǩult̆uriş ǩoçi Şota Rustavelik Ǩaplanişt̆ǩeboni coxoni noç̆are muşiten, emoraşi menceloni xeʒalas, Nanmapa Tamaraşi xeʒalas mskvaşa numxvaceren. Ar didi merasimi iʒ̆opxineren do Şota Rustavelik aya noçalişe muşi xe muşiten Nanmapa Tamaras oçakure meçeren. Nanmapa Tamarakti Şota Rustavelis p̆rizi meçeren; aya t̆eren maxǩemeşi mǩoroʒxuşi maǩami, eşo itkven.  Şota Rustavelis aya dulya ǩai va aʒ̆oneren, aya matkvenan, ǩabuli va qveren.  Edo Yaruşalemişa mexteren, ekonasis Gurculi Monast̆eris skideren do ekonaşis ğureren vit̆oşidojuroşidovit̆oanşi (1216) ʒ̆anas.

Ali İhsan Aksamazi: Şota Rustaveli’nin noç̆are goiktirinu dido nenapeşa, Margaluriti ren aya nenapeşi doloxe; eçişen dido nenaşa goiktirinu muşi noç̆are, eşo miçkin ma. Xolo namiçkin ǩonariten, jur farati Turkulişa goiktirinu Şato Rustavelişi aya noç̆are. “Ǩaplanişt̆ǩeboni” Turki m aǩitxelepes mǩuleşa oçinapit, iqveni?! Aya dest̆anik çkin naoxomoʒ̆onapan oraşen do dido beciti guramepe muşişen mǩuleşa ambaepe megaçenani?

Eşref Yilmazi: Şota Rustavelişi aya noç̆are ʒ̆oxleşen Azerbaycanuli Turkulişen Turkiyeşi Turkulişa goiktirineren. İptineri tercume nart̆u şeniti aya tercume beciti ren mara didopeten monǩa Osmanuri zit̆apeten goiktirineren. Aşo iquşiti,  Şota Rustavelişi aya noç̆are oxoʒ̆onu meç̆ireli ren. Majurani tercume aʒ̆i gzas ren…   Aʒ̆iti “Ǩaplanişt̆ǩeboni”-şi temaşa komoptat, muepe matkvenan mǩuleşa dolorena muşişen: Qoropa do manebrobaşi temaşen Ǩaplanişt̆ǩeboni” iç̆arineren (14-16) vit̆ootxo- vit̆oanşi heceşi zimaten do (1576) vit̆oşidoxutoşidosumeneçidovit̆oanşi otxoloni gežin şiiris. “Ǩaplanişt̆ǩeboni”-k skidalaşi filosofia do mskva zit̆apeten ambaepe momçapan; maceraşi şiiri ren. Doloxe muşis aya maceraşi destanişi oraşen va molişinen mara Gurcistanişi ʒ̆oxleni tarixis skideri p̆eriodişen molişinen, aya aşikyari ren. “Ǩaplanişt̆ǩeboni”-şi irişen beciti guramepeşi coxopeti eşo ren: T̆arieli, Nest̆ani, Avtandili, Darecani, P̆ridoni.

Aya noç̆areşi guri şeni UNESCO-k ( ma xilafi va komşunsna) 2016 ʒ̆ana, Şota Rustavelişi ʒ̆ana gamognapu.

Şota Rustavelişi coxoti  Gurcistanişi  dido nʒ̆opula- universit̆et̆i, teat̆ri, cadde, muessese do svalepetenti skidun  (Şota Rustavelişi Met̆roşi İst̆asyoni, Şota Rustavelişi Teat̆ri, Şota Rustavelişi Universit̆et̆i do çkvalepe).

Ali İhsan Aksamazi: Goʒ̆oncğoneroba muşi naikipt derneğis coxons  “Şato Rustaveliş Ǩult̆uruli Şkaguri”. Eşo miçkin ma. Derneği tkvanis muşeni aya coxo geodvit? Derneği tkvani mundes geidginu? Mu faaliyetepe ikipt derneği tkvanis? Derneği tkvanişen mǩuleşa molagaşinenani?

Eşref Yilmazi: Magedgine muşi navort̆i do ginže ʒ̆anapesti oktalu muşişi doloxe navort̆i derneği ren Gurculi Ǩult̆uruli Şkagurişi Derneği (Ma aʒ̆i maǩature vore). Aʒ̆i  navoktalap ren Gurculi Nenaşi  Şkaguri P̆lat̆formi…  Amuşen çkva Noğa Bursa- Karacabeyi-  Boğazkyoyişi Gurculi Ǩult̆uri do T̆urizmişi Derneğişi magedgine vore ma. Ekti oput̆eşi ağanmordalepek derneği oktalapan do mskva faaliyetepe ikipan.

Şota Rustavelişi Ǩult̆uruli Derneği ǩala xvala “cumalobaşi derneği” gagnapaten irtibat̆i komiğunan. Artimajuraşi faaliyetepes mxuci mepçapt.

Ali İhsan Aksamazi: Andğaneri ndğas Gurculi nenati, Abazuri nenati, Çerkesuli nenati, Lazuri nenati, Çeçenuri nenati ğurun Turkiyes. Aya xali şeni mcveşi orapeşen andğaneri ndğalepeşa mu gatkvenan? Ǩarta 21 Ǩunduras “UNESCO”-şi referansiten  xveneri oǩobğalapeşen, oǩotvalapeşen  mu gatkvenan?

Eşref Yilmazi: Ğurun yado otkvalu ʒ̆ori va iqven; mudaxale va p̆atna, gondinasunon, aşo ptkvat.  Oput̆es mskvaşa naişinaxen nananenape noğapes oşinaxu  perpu va ren, meç̆ireli ren. Oşkaruli nenaşi monǩanoba dido ren, eşo iqvaşiti, ginon eşo, ginon aşo,  majura nananenape oğarğaluşen idorǩinen. Ǩoçi, muessesepe do akt̆ivist̆epeşi noçalişepes aya ğura  amʒika atamolinenan mara bedigoç̆veri çodina, ar-jur oşʒ̆anuraşǩule mulun, aya ren çkinobaluri gagnapa, mara mitisti mutu va açkinen… Oxvenoni dulyapeşen ar- juriti molagişinat, aya domibağunan: 1- P̆olit̆ikuri menceli onç̆elu do aya speros çarepe ogoru; 2- Aya speros oteşkiluşi gzalepe ogoru; 3- Nenaşi doloç̆areli mat̆eryalepe dijit̆aluro oxaziru…

Ali İhsan Aksamazi: Aya int̆erviu şeni dido şukuri goğodapt. Çkva ǩitvala va miğun tkvanda. Mara tkvan otkvaluşi mutu giğunanna vana maǩitxalepes mesajepe giğunanna, entepeti miʒ̆vit, mu iqven! Pimpili dixaşa!

Eşref Yilmazi: Tkvani ǩala oǩoğarğalu ǩai momixtu, dido momʒ̆ondu. Dido şukuri goğodapt. Ali İhsan Begi, aya int̆erviupe şeni tkvan tebriği oğodu minon ma. Çkinapaşi goparu ǩoçis moʒ̆ondun, keyfi aqven, aya dulya didopeten aşo ren. Tkvanti majurapes aya fursat̆i meçapt. Emuşeniti ma tkvan xolo tebriği goğodapt. Pimpili dixaşa, irote ixelit!

Maǩitxalepe çkimisti aʒ̆işen şukuri voğodap! Oǩitxuşa toli navauğunanpe şeniti ar- jur nena komiğun ma…Navaiǩitxapanpekti iǩitxan do naiǩitxapanpe ǩala iqvan. Aşoten hentepekti  irote iguran. Xvala fursat̆iten var, irote fursat̆i žiran do irixolo iǩitxan do aşoten mu iǩitxasunonan eya iguran. Ǩai guriten vižirat! (Ǩargad bržandebodet! კარგად ბრძანდებოდეთ!)

+

 

“მუჰაჯირობაში ამბაეფეში ოხოქთობა დიდო გონტალერი რენ!”

 

(გოწოთქვალა: ანდღანერი მუსაჶირი ჩქიმი ეშრეჶ ჲილმაზი რენ. ეშრეჶ ჲილმაზი რენ დობადონა ჩქინიში გამანთანერეფეშენ; მაგამანთანე, შაირი, მჭარუ, თერჯუმანი,  ჩქიმი მჯვეში მანებრაფეშენ; ნამთინი პლატჶორმაფეს ართოთ ვორტით . ეშრეჶ ჲილმაზი კალა არ ინტერვიუ დოპი. სქიდალა მუშიშენ; შიირეფე მუშიშენ, მაკალეფე მუშიშენ, თერჯუმეფე მუშიშენ დო კულტურული ნოჩალიშეფე მუშიშენ ბღარღალით. ალი იჰსან აქსამაზი)

+

ალი იჰსან აქსამაზი: მუ იყვენ, წოხლე თქვან გიჩინათ. სონური რეთ? სო დო მუნდეს დიბადით?  ნამუ ნწოფულაფეს, მუნდეს იგურით? მუ მესლეღი გიღუნან? დობადონა ჩქინიში ნამუ ნოღაფეს იჩალიშით? ანდღანერი ნდღას მუ დულჲა იქიფთ? სო იჩალიშეფთ? თურქული ნენაშ მეტა მუ ნენაფე გიჩქინან? ჰო, ქომიჩქინ, ქორთული ნენათი ქოგიჩქინან. ხოლო ქომიჩქინ, გურჯისთანიში ედებური ქორთული ნენაშენ თურქული ნენაშა თერჯუმეფე იქიფთ; თურქული ნენაშა გოქთირაფთ. ოფუტეს ნაიგურით ნენა თქვანი მუჭო ორდით, მუჭო ოკაპეტანით, მუჭო ომსქვანით? ჩქინდა ანთეფეშენ მოლაგაშინენანი?

ეშრეჶ ჲილმაზი:  ნოღა ართვინიში მამგურაფალობაში ნწოფულას დოვიგური დო გეჭკაფურონი ნწოფულაში მამგურაფალე გამაფთი. ართვინური ვორე. ედო წოხლე აჲა გიწვათ დო ეშო გევოჭკა. ართვინ- იმერხევის ნასქიდუნან გურჯეფეშენ ვორე. ნანანენა ჩქიმი რენ გურჯული… მამგურაფალობას ქოგევოჭკი 1968 წანას, მარა 12 სტაროშინა 1980 წანაშენ -1990 წანაშაქის, ვით წანას, მაჶოტოგრაჶობათენ ფსქიდი.

უკულე ნოღა სამსუნიშ გამანთანაში ენსტიტუტიში თურქული ბურმე დო ანადოლუში უნივერსიტეტიში თურქული ნენა დო მჭარალობაში ბურმეფესთი დოვიგური. ემუშენი ოშქენონი ნწოფულას თურქული ნენაში მამგურაფალე დო ლისესთი მჭარალობაში მამგურაფალე ვორტი. ედო  ნოღა სამსუნი, ნოღა ბურსა დო ნოღა ისტანბოლის დოვიჩალიში.

თეკაუდი ვიყვიშკულე,  შიირიშ სანატი კაიხეშა ვინჭელი. ისტანბოლიშ თექნიკური უნივერსიტეტეთის  თურქული ნენაში  მამგურაფალობა დოპი ვიტოხუთ სომესტრიშ მორგვალის. 

ბოსჶორიშ უნივერსიტეტისთი დოვიჩალიში; გურჯული ნენაში მამგურაფალე ვორტით ექ სომესტთრიშ მორგვალის. ანდღანერი ნდღას, გურჯული ნენაში შქაგურიში პლათჶორმის ვიჩალიშეფ დო მაჟურა დობადონაფეში დობადონამშინეფეს თურქული ნენა, თურქიჲეში გურჯეფესთი გურჯული ნენა ვოგურაფ.

მოდერნული გურჯული ნენაში ოგურუს ქოგევოჭკი  2000- ონი წანეფეს. ედო რაბისკა დო ქეთაბეფეში (შიირი- პარამითი დო მაჟურაფეში) თერჯუმეფე ვიქიფ. რუსული ნენაში ოგურუში გზასთი გებდგითი.

ალი იჰსან აქსამაზი: (1877-1878), ოსმანლი- ცარობაში რუსჲაში “93 ჰარბი”-ს ოსმანლიში ოხენცალე გეიჯგინუში, ცარობაში რუსჲაქ ოსმანლიში ოხენცალეში დიხაფეშა ხე ქოგედვუ. უკულე ცარობაში რუსჲაქ აჲა დიხაფეს “Батумская область/ ბათუმიში ობლასტი” დო “Карсская область/ კარსიში ობლასტი” უწუმერტუ. აჲა ნოწილეფეს ცარობაში რუსჲაქ ხე ქოგედვუში,  ემ ნოწილეფეს ნასქიდუტუ მუსლიმანეფექ, გურჯი დო ლაზეფეში დიდოქ პაპულეფე მუთეფეშიშენ გენომსქიდე  დიხაფე  ქონაშქვეს დო მუჰაჯირი ქოგამახთეს; ექოლენ გამახთიმუს მეჯბური ქოდოსქიდეს.  ხილაჶი მიჩქინ, ვა მიჩქინ, აწი ვა მაჩქინენ?! თქვანთი  “Батумская “Батумская область/ ბათუმიში ობლასტი” ნა უწუმერტეს დიხაფეშენ მუჰაჯირი გამახთიმუს მეჯბური ნაქოდოსქიდუ არ ოჯაღიში ბერე რეთ. ნაკოთხანი  წიპაშენ რეთ? “ბათუმი”-ში ნამუ ოფუტეშენ რეთ ჯინჯითენ? მუ ჯოხონს ექონი ოფუტე თქვანის? მუ ჯოხონს  აქონი ოფუტე თქვანის?  მანძაგერეფე გიყონუნანი “ბათუმი”-ს? მუ რენ თქვანი მჯვეში გვარი? მუჰაჯირ მოხთიმერი ოჯაღი თქვანიშენ მოლაგაშინენანი? “ბათუმი”-შენ მუჰაჯირი მოხთიმერი დო გურჯული ნენაში Аджа́рия/ აჭარა/ აჭარაში დიჲალექტი ნაღარღალაფტეს, ნაღარღალაფან მუსლიმანეფექ თი-მუთეფეშის მუშენი “ჩვენებური” უწუმერტეს, უწუმენან?

ეშრეჶ ჲილმაზი: აჲა მუჰაჯირობაში ამბაეფეში ოხოქთობა  დიდო გონტალერი რენ… რუსჲა, გურჯისთანი დო კაჶკასჲაში ჩქვადოჩქვა ნოწილეფეშენ მუჰაჯირი მოხთიმერეფე; ეჲა მახორობაში ნოკუჩხენფე კატეგორიზეთენ გიწვათნა,  მუჰაჯირობა ჲეჩქინდერენ ოთხო გოჩქვანერი პერიოდის, აჲა ბძიროფთ.  დეტაჲითენ ვარდო, მკულეშა გიწვათნა: ვიტომაშქივითანი ოშწანურას შახ აბბასიქ გურჯისთანის ხე გედვუში, ჲეჩქინდინერი მაართანი მუჰაჯირობა. ვიტომაოვრანი ოშწანურას ოსმანლი- რუსული ჰარბიში ორას ჲეჩქინდინერი მაჟურანი მუჰაჯირობა. მაეჩანი ოწანურას, გუმაში რევოლუციაში ორას ჲეჩქინდინერი მასუმანი მუჰაჯირობა.  სსსრ გოშიბღუში, ჲეჩქინდინერი მაოთხანი (ეკონომიკური) მუჰაჯირობა.

ვიტომაოვრანი ოშწანურას, ხალკიქ შახ აბბასიში ზულუმიშენ დიხა მუში ნაშქვერენ, იმტერენ,  მარა ხოლოთი მუთეფეში დიხაში დოლოხე გერმაფეს, მტკაფეს, რუბაფეს დონტკობერენან. უკულეთი ხალკის ვა მენდვალენ მჯვე დიხა მუთეფეშიშა. ედო ჩქიმი ოჯაღითი რენ ემორანერი, ეკონური ხალკიშენ, აჲა იხთიმალი დიდი რენ, ეშო ვიზმონ მა. მჯვე ჯოხოთენ მახარაძე, აწინერი ჯოხოთენ ოზურგეთი დო გურიას ნაგეძინ არ დობარგალეშენ იმერხევიში ჩიხორი ჯოხონი რუბას მტკაშენ დიხა ყვერენ, ეჲა დიხაში მანჯე იყვერენ დო ექ სქიდერენ ოთხო ჯუმაში ამბაი მიგნაფუნ. ემ სვას ჯოხონს მახრიჲეთი, ანდღანერი ნდღასთი. ორაში დოლოხე, მუთეფეში მახარობა მანძინუში, ოჯაღიქ  ექოლენ ლიბანიშა, გიგიეთიშა აგარაშა დიბარგერენ დო ეშო გობიბღერენან (გიჩქიტან მა აგარას დოვიბადი, გეჭკაფურონი ნწოფულა ექ დოვიგური. ჶაქირ ბაჲქურთიში ქეთაბი  “Efkâr Tepesi/ ეჶქარიშ თეფე”-ს გეძინ “ჟურ ნწოფულა/ İki Okul” ჯოხონი არ პაშურა. აჰა მა ეჲა გეჭკაფურონი ნწოფულას დოვიგური). (აწინერი მაჰალლე დო ოფუტეში ჯოხოთენ)  ბრილი, დასამობი ჲადო ჟურიშა ოკორთერი რენან. ეშო იყვაშითი, მათი მაანშანი წიპაშენ მახარაძეფეშენ ართერი ვორე.

ალი იჰსან აქსამაზი: ქომიჩქინ, შურდოგურითენ იჩალიშეფთ; კულტურული ნოჩალიშეფე იქიფთ. თქვანთი მოხვა ძიროფთნა, ქეთაბეფე თქვანიშენ მოლაფშინათ. გამიჩქვინერი ქეთაბეფე ქოგიღუნან: “შიირიშ თოლონი წკუნეფე/ Şiir Gözlü Ağrılar”,  “გურიშ ფერი/ Yürek Rengi”, “ბერეფესთი ჭარუფან/ Çocuklar da Yazar”, “ილიაში ნოკუჩხენის/ İlia’nın İzinde”, “ლიმაში, შაირიში, მინობაში კითხალა/ Savaşın Şiirin Kimliğin Sorgulanışı”, “უდიხელი/ Diyarsız”. აჲა ჩოდინური ქეთაბი რენ დათო მაგრადძეშენ თერჯუმე. ქეთაბეფე თქვანიშენ მკულეშა მოლაგაშინენანი ჩქინდა?  აჲა ქეთაბეფე თქვანი მუნდეს გამიჩქვინუ? გამიჩქვინუ ვანა გამიქვინასუნონ მაჟურა ქეთაბეფეთი გიღუნანი?

ეშრეჶ ჲილმაზი: შიირეფე ჩქიმითენ, კოჩეფეში ირი ხალიშენ (ყოროფა, დულჲა, ემეგი, ყოროფა-ჰურმეტი დო მისობაშენ) დო ბუნჯინაშენ, მუჯადელეშენ ამბაეფე მეფჩაფ…  სეზონური თემაფე კალა გენერალური  ამბაეფე დო იმენდიშენ ჲეჩქინდინერი  ამკათა დულჲაფეშენ, მურენნა ანთეფეშენ  ამბაეფე მეფჩაფ… მკულეშა გიწვათნა,  რელიგია, ომგარუ დო უიმენდობაშ გალე ირი ხალიშენ ამბაეფე მეფჩაფ შიირეფე ჩქიმითენ. თერჯუმე შიირიში ქეთაბეფე ჩქიმითი ეშო: სალვე, ჯაკომე პონტი, უდიხელი/ Diyarsız.

აღნე ნოჩალიშეფე ჩქინი: გურჯული ნენაში შქაგურიში პლატჶორმიში პროჟეთენ არ ქეთაბიში ნოჩალიშე ქომიღუნან. ანდღა- ჭუმენ გამიჩქვინასუნონ აჲა ქეთაბი ჩქინი. ედო ელბეთ ოგნათენ: თეხიში კოჩიში წკუნეფე “/“ემიგრანტის ტკივილები”/ “Gurbetçinin Ağrıları”.  გურჯისთანიში მაოთხანი პერიოდიშენ მუჰაჯირეფეში წკუნეფე ირის ოგნაფუ მინონან აჲა ქეთაბითენ; თარიხიქთი აჲა წკუნეფე ოგნაფას, აჲა მინონ ჩქინ. გურჯისთანიში მაოთხანი პერიოდიშენ მუჰაჯირეფეში ნდღიური ნოჭარეფე, პაშურაფე, ანექტოდეფე დო შიირეფექ წოფხუფს აჲა ქეთაბი. ხვალა გურჯისთანიშენ თურქიჲეშა მოხთიმერეფეშენ ვარ, გურჯისთანიშენ დუნჲაში მაჟურა დობადონაფეშა მეხთიმერი მუჰაჯირეფეშენ დოპკორობით ქეთაბიში ნოჭაფე. აღნე შიირიში დოსჲა ჩქიმის  “შიირჯემ/ Şiircem” ჯოხონს; ნოჩალიშე მუში დიჩოდაში, ეჲათი გამიჩქვინასუნონ.

ალი იჰსან აქსამაზი: ირიშენ წოხლე თქვან შაირი რეთ. მა ეშო მიჩქინ. დიდო მსქვა თურქული შიირეფე ქოგიღუნან. გურჯული შიირეფეთი გიღუნანი? გიღუნანნა, გურჯული შიირეფე თქვანი ნამუ ჟურნალეფეს გამიჩქვინუ, გამიჩქვინენ?

ეშრეჶ ჲილმაზი: ჰო, გურჯული ნენა ოჭარუს ქოგევოჭკი. თიშენ კუდელიშე  გურჯული ნენა (უთერჯუმელი) პჭარუფ მა. ანდღა- ჭუმენ ამკათა არ შიირიში ნოჩალიშე გამიჩქვინასუნონ ქუთაისის აკაკი წერეთელიში უნივერსიტეტიში გამამჩქუმალაშენ. ართნერი უნივერსიტეტიქ წოხლეშენთი თერჯუმე არ- ჟურ შიირი ჩქიმი გამოჩქვერეტუ.

ალი იჰსან აქსამაზი: ჭარელი გურჯული ედებიჲათიში ბაბა შოთა რუსთაველიშენ მოლაგაშინენანი ჩქინდა? შოთა რუსთაველი, ანდღანერი გურჯისთანიში ნამუ სემთის, მუნდეს, სო ჲეჩქინდერენ, დიბადერენ? ნამ ნწოფულაფეეს იგურერენ? მუში საფულე სო რენ?  თურქი მაკითხელეფეს გურჯული ედებიჲათიში ბაბა შოთა რუსთაველიში სქიდალაშენ მკულეშა ამბაეფე მეგაჩენანი?

ეშრეჶ ჲილმაზი: შოთა რუსთაველი დიბადერენ ვიტოშიდოოშიდოსუმენეჩი დოხუთი (1165) წანას ნანანოღა თიჶლისიშა ხოლოს ნოღა რუსთავის დო ვიტოშიდო ჟუროშიდოვიტოანში (1216) წანას ნოღა ჲარუშალემის ღურერენ. ბერობა მუშიშენ დონი, ჯუმადი მუში კალა ართოთ არ- ჟურ ჶარა მაგზალობა ყვერენ, ჲუნანისთანიშაქის მეხთერენ დო დიდო-კულტურული ატმოსჶერეფე ძირერენ,  მთელი ხოლო კაიხეშა დიგურერენ. შაირი დო კულტურიშ კოჩი შოთა რუსთაველიქ კაფლანიშტკებონი ჯოხონი ნოჭარე მუშითენ, ემორაში მენჯელონი ხეცალას, ნანმაფა თამარაში ხეცალას მსქვაშა ნუმხვაჯერენ. არ დიდი მერასიმი იწოფხინერენ დო შოთა რუსთაველიქ აჲა ნოჩალიშე მუში ხე მუშითენ ნანმაფა თამარას ოჩაქურე მეჩერენ. ნანმაფა თამარაქთი შოთა რუსთაველის პრიზი მეჩერენ; აჲა ტერენ მახკემეში მკოროცხუში მაკამი, ეშო ითქვენ.  შოთა რუსთაველის აჲა დულჲა კაი ვა აწონერენ, აჲა მათქვენან, კაბული ვა ყვერენ.  ედო ჲარუშალემიშა მეხთერენ, ექონასის გურჯული მონასტერის სქიდერენ დო ექონაშის ღურერენ ვიტოშიდო ჟუროშიდოვიტოანში (1216) წანას.

ალი იჰსან აქსამაზი: შოთა რუსთაველიში ნოჭარე გოიქთირინუ დიდო ნენაფეშა, მარგალურითი რენ აჲა ნენაფეში დოლოხე; ეჩიშენ დიდო ნენაშა გოიქთირინუ მუში ნოჭარე, ეშო მიჩქინ მა. ხოლო ნამიჩქინ კონარითენ, ჟურ ჶარათი თურქულიშა გოიქთირინუ შათო რუსთაველიში აჲა ნოჭარე. “კაფლანიშტკებონი” თურქი მაკითხელეფეს მკულეშა ოჩინაფით, იყვენი?! აჲა დესტანიქ ჩქინ ნაოხომოწონაფან ორაშენ დო დიდო ბეჯითი გურამეფე მუშიშენ მკულეშა ამბაეფე მეგაჩენანი?

ეშრეჶ ჲილმაზი: შოთა რუსთაველიში აჲა ნოჭარე წოხლეშენ აზერბაჲჯანული თურქულიშენ თურქიჲეში თურქულიშა გოიქთირინერენ. იფთინერი თერჯუმე ნარტუ შენითი აჲა თერჯუმე ბეჯითი რენ, მარა დიდოფეთენ მონკა ოსმანური ზიტაფეთენ გოიქთირინერენ. აშო იყუშითი,  შოთა რუსთაველიში აჲა ნოჭარე  ოხოწონუ მეჭირელი რენ. მაჟურანი თერჯუმე აწი გზას რენ… აწითი “კაფლანიშტკებონი”-ში თემაშა ქომოფთათ, მუეფე მათქვენან მკულეშა დოლორენა მუშიშენ:  ყოროფა დო მანებრობაში თემაშენ “კაფლანიშტკებონი” იჭარინერენ (14-16) ვიტოოთხო- ვიტოანში ჰეჯეში ზიმათენ დო (1576) ვიტოშიდოხუთოშიდოსუმენეჩიდოვიტოანში ოთხოლონი გეძინ შიირის. “კაფლანიშტკებონი”-ქ სქიდალაში ჶილოსოჶია დო მსქვა ზიტაფეთენ ამბაეფე მომჩაფან; მაჯერაში შიირი რენ. დოლოხე მუშის აჲა მაჯერაში დესტანიში ორაშენ ვა მოლიშინენ მარა გურჯისთანიში წოხლენი თარიხის სქიდერი პერიოდიშენ მოლიშინენ, აჲა აშიქჲარი რენ. “კაფლანიშტკებონი”-ში ირიშენ ბეჯითი გურამეფეში ჯოხოფეთი ეშო რენ: ტარიელი, ნესტანი, ავთანდილი, დარეჯანი, პრიდონი.

აჲა ნოჭარეში გური შენი UNESCO-ქ  ( მა ხილაჶი ვა ქომშუნსნა) 2016 წანა შოთა რუსთაველიში წანა გამოგნაფუ.

შოთა რუსთაველიში ჯოხოთი  გურჯისთანიში  დიდო ნწოფულა- უნივერსიტეტი, თეატრი, ჯადდე, მუესსესე დო სვალეფეთენთი სქიდუნ  (შოთა რუსთაველიში მეტროში ისტასჲონი, შოთა რუსთაველიში თეატრი, შოთა რუსთაველიში უნივერსიტეტი დო ჩქვალეფე).

ალი იჰსან აქსამაზი: გოწონჯღონერობა მუში ნაიქიფთ დერნეღის ჯოხონს  “შათო რუსთაველიშ კულტურული შქაგური”. ეშო მიჩქინ მა.  დერნეღი თქვანის მუშენ აჲა ჯოხო გეოდვით? დერნეღი თქვანი მუნდეს გეიდგინუ? მუ ჶაალიჲეთეფე იქიფთ დერნეღინი თქვანის? დერნეღი თქვანიშენ  მკულეშა მოლაგაშინენანი?

ეშრეჶ ჲილმაზი: მაგედგინე მუში ნავორტი დო გინძე წანაფესთი ოქთალუ მუშიში დოლოხე ნავორტი დერნეღი რენ გურჯული კულტურული შქაგურიში დერნეღი (მა აწი მაკათურე ვორე). აწი  ნავოქთალაფ რენ გურჯული ნენაში  შქაგური პლატჶორმი …  ამუშენ ჩქვა ნოღა ბურსა- ქარაჯაბეჲი-  ბოღაზქჲოჲიში გურჯული კულტური დო ტურიზმიში დერნეღიში მაგედგინე ვორე მა. ექთი ოფუტეში აღანმორდალეფექ დერნეღი ოქთალაფან დო მსქვა ჶაალიჲეთეფე იქიფან.

შოთა რუსთაველიში კულტურული დერნეღი კალა ხვალა “ჯუმალობაში დერნეღი” გაგნაფათენ ირთიბატი ქომიღუნან. ართიმაჟურაში ჶაალიჲეთეფეს მხუჯი მეფჩაფთ.

ალი იჰსან აქსამაზი: ანდღანერი ნდღას გურჯული ნენათი, აბაზური ნენათი, ჩერქესული ნენათი, ლაზური ნენათი, ჩეჩენური ნენათი ღურუნ თურქიჲეს. აჲა ხალი შენი მჯვეში ორაფეშენ ანდღანერი ნდღალეფეშა მუ გათქვენან? კართა 21 კუნდურას “UNESCO”-ში  რეჶერანსითენ  ხვენერი ოკობღალაფეშენ, ოკოთვალაფეშენ  მუ გათქვენან?

ეშრეჶ ჲილმაზი: ღურუნ ჲადო ოთქვალუ წორი ვა იყვენ; მუდახალე ვა პათნა, გონდინასუნონ, აშო ფთქვათ.  ოფუტეს მსქვაშა ნაიშინახენ ნანანენაფე ნოღაფეს ოშინახუ  ფერფუ ვა რენ, მეჭირელი რენ. ოშქარული ნენაში მონკანობა დიდო რენ, ეშო იყვაშითი, გინონ ეშო, გინონ აშო,  მაჟურა ნანანენაფე ოღარღალუშენ იდორკინენ. კოჩი, მუესსესეფე დო აქტივისტეფეში ნოჩალიშეფეს აჲა ღურა  ამციქა ათამოლინენ მარა ბედიგოჭვერი ჩოდინა, არ- ჟურ ოშწანურაშკულე მულუნ, აჲა რენ ჩქინობალური გაგნაფა, მარა მითისთი მუთუ ვა აჩქინენ… ოხვენონი დულჲაფეშენ არ- ჟურითი მოლაგიშინათ, აჲა დომიბაღუნან: 1- პოლიტიქური მენჯელი ონჭელუ დო აჲა სფეროს ჩარეფე ოგორუ; 2- აჲა სფეროს ოთეშქილუში გზალეფე ოგორუ; 3- ნენაში დოლოჭარელი მატერჲალეფე დიჟიტალურო ოხაზირუ…

ალი იჰსან აქსამაზი: აჲა ინტერვიუ შენი დიდო შუქური გოღოდაფთ. ჩქვა კითვალა ვა მიღუნ თქვანდა. მარა თქვან ოთქვალუში მუთუ გიღუნანნა ვანა მაკითხალეფეს მესაჟეფე გიღუნანნა, ენთეფეთი მიწვით, მუ იყვენ! ფიმფილი დიხაშა!

ეშრეჶ ჲილმაზი: თქვანი კალა ოკოღარღალუ კაი მომიხთუ, დიდო მომწონდუ. დიდო შუქური გოღოდაფთ. ალი იჰსან ბეგი, აჲა ინტერვიუფე შენი თქვან თებრიღი ოღოდუ მინონ მა. ჩქინაფაში გოფარუ კოჩის მოწონდუნ, ქეჲჶი აყვენ, აჲა დულჲა დიდოფეთენ აშო რენ. თქვანთი მაჟურაფეს აჲა ჶურსატი მეჩაფთ. ემუშენითი მან თქვან ხოლო თებრიღი გოღოდაფთ.  ფიმფილი დიხაშა, იროთე იხელით!

მაკითხალეფე ჩქიმისთი აწიშენ შუქური ვოღოდაფ!  ოკითხუშა თოლი ნავაუღუნანფე შენითი არ- ჟურ ნენა ქომიღუნ მა …ნავაიკითხაფანფექთი იკითხან დო ნაიკითხაფანფე კალა იყვან. აშოთენ ენთეფექთი იროთე იგურან. ხვალა ჶურსატითენ ვარ, ჶურსატი ძირან დო ირიხოლო იკითხან დო აშოთენ მუ იკითხასუნონან ეჲა იგურან. კაი გურითენ ვიძირათ! (კარგად ბრძანდებოდეთ!)

[Önerilen okumalar: Ahmet Mican Zehiroğlu, “Antik Çağlarda Doğu Karadeniz”, Çiviyazıları Yayınevi, İstanbul, 2000; Ahmet Özkan Melaşvili, "Gürcüstan", Kendi Yayını, Aksiseda Matbaası, İstanbul, 1968, https://tetripiala.wordpress.com/wp-content/uploads/2016/08/gc3bcrcc3bcstan.pdf  ; Ali İhsan Aksamaz, (/Lot̆i K̆olxurişi) "Polemik: Bazı Gürcü Aydınlarına Kolay Sorular", Ogni Kültür Dergisi, Sayı 4, 1994/ kolkhoba.org/ circassiancenter.com.tr/ https://lazkulturdernegi.org.tr/yayinlar/dergiler/ogni/4

 ; Ali İhsan Aksamaz, (/Ali İslamoğlu)"Gürcü/Kartveli/Georgian Terimleri ve Lazlarla İlişkisi", Ogni Kültür Dergisi, Sayı 5/ https://lazkulturdernegi.org.tr/yayinlar/dergiler/ogni/5

; Ali İhsan Aksamaz, “Hayri Hayrioğlu”, 26. V. 2006 (“Dil-Tarih- Kültür- Gelenekleriyle Lazlar”, 2. Baskı, Belge Yayınları, İstanbul, 2014); Ali İhsan Aksamaz, “Bilinçli Olarak Geciktirilmiş Bir Değinme”, Tarih ve Toplum Dergisi, Sayı 161, Mayıs 1997, İletişim Yayınları, İstanbul, 2002 [ “Doğu Karadeniz’de Resmî İdeolojiler Kuşatması,1. Baskı, Sorun Yayınları, 2003; 2. Baskı, Belge Yayınları, İstanbul, 2011];  Ali İhsan Aksamaz, “Demagoji uzmanları”, 05. VI. 2002 [ “Doğu Karadeniz’de Resmî İdeolojiler Kuşatması,1. Baskı, Sorun Yayınları, 2003; 2. Baskı, Belge Yayınları, İstanbul, 2011]; Ali İhsan Aksamaz, “Ahmet Özkan Melaşvili ve Hayri Hayrioğlu’yu Andık”, demokrathaber.org/ circassiancenter.com.tr, 4- 6 VI 2011; Ali İhsan Aksamaz,  “Hayri Hayrioğlu’nun Ardından”, yusufbulut.com/ circassiancenter.com.tr, 5. VII. 2011 [“Laz Aydınları ve Sorumluluk”, Sorun Yayınları, İstanbul, 2011; Ali İhsan Aksamaz, "Kimlik Mücadelesi ve Bazı Gürcü Aydınları Üzerine Notlar", Ali İhsan Aksamaz,  “Laz Aydınları ve Sorumluluk”, Sorun Yayınları, İstanbul, 2011/ circassiancenter.com.tr/ sonhaber.ch; Ali İhsan Aksamaz, “Laz Aydınları Deklarasyonu (Katkı)”, lazca.org/ circassiancenter.com.tr/ circassiancenter.com.tr, 30. X. 2012; Ali İhsan Aksamaz, “Gürcü Aydınlarının Yayıncılık Faaliyetleri, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 29. III.  2020; Ali İhsan Aksamaz, “Gürcü Alfabesi ve Gürcüce’nin Gelişimi”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 5. V. 2020; Ali İhsan Aksamaz, “Sandro’nun Hayatı”, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr,  12. V. 2020; Ali İhsan Aksamaz, “Gürcü Ansiklopedik Sözlüğü Yayınlandı”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 23. XII. 2021; Ali İhsan Aksamaz, “Osman Nuri Mercan’ın Ardından Anılar”, (Yayınlanacak); “Çveneburi Kafkasoloji Dergisi”, Sayı 6-7, İstanbul, 1999, https://dspace.nplg.gov.ge/bitstream/1234/230416/1/Chveneburi_1979_N6-7.pdf ; “Basına ve Halklara”, norzartonk.org, 15. II. 2012; Bir Kayıp Millet Megreller", lazca.org, 31. V. 2013; "Batum _oblast_", grokipedia.com; Candan Badem, “Çarlık Yönetiminde Kars, Ardahan, Artvin”, Aras Yayınları, İstanbul, 2018; "1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı", tr.wikipedia.org; "I. Abbas", tr.wikipedia.org; "I. Abbas'ın Kaheti ve Kartli seferleri", tr.wikipedia.org; Datua Biskaia, (/ Bakur Gogoxia/ ბაკურ გოგოხია", Kartvelist nedir?", chkineburi.wordpress.com,  11. XI. 2014; "93 Harbi", tr.wikipedia.org; Emre Ata Lyoizişi, "Megreller ve Megrelya Sorunu", kolkhoba.org; Erdoğan Şenol, “Gürcü Ansiklopedik Sözlüğü”, Emsal Matbaa Tanıtım Hiz. San. ve Tic. Ltd. Şti., Ankara, 2021; Faruk Sümer, "Abbas I", islamansiklopedisi.org.tr; Faruk Sümer, "Abbas II", islamansiklopedisi.org.tr; Eşref Yılmaz, “Asimilasyona Karşı Aydın Sorumluluğu”, Çveneburi Kültürel Dergi, sayı 37, Total Müşavirlik ve Mümessilik, İstanbul, 2000; Fahrettin Çiloğlu, “Çveneburi”, Çveneburi Kültürel Dergi, sayı 1 (8), Bude LDT. ŞTİ, Bursa, 1993; Fahrettin Çiloğlu, “Bir etnik grup olarak Türkiye’de Gürcüler”, Birikim Sosyalist Kültür Dergisi, Sayı 71- 72, Birikim Yayıncılık Ltd. Şti., İstanbul, 1995; Fahrettin Çiloğlu, “Dilden Dine Edebiyattan Sanata/ Gürcülerin Tarihi”, Ant Yayınları, İstanbul, 1993; Gerg Amicba, Hayri Ersoy (Çeviren), Ortaçağ'da Abhazlar, Lazlar, Nart Yayıncılık, İstanbul, 1993; Givi G. Karçava: "Kâzım, kültür devrimi yapan bir insandı!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr/ gurcuhaber.com, 14. V. 2021; "Gürcüler Milliyet’i protesto etti", jinepsgazetesi.com,  1. VI. 2012; Güngör Gençay, “Gürcü şairden hoş geldin kitabı”, evrensel.net, 15. II. 2009; Hüseyin Uzun, "Şah Abbas Camii’nin özelliği nedir?", yeniasya.com.tr, 09. V. 2014; İrfan Ç. Aleksishi, "Düzce Üniversitesi Ziyaretim: Kartvelizm Boş Durmuyor!", lazoba.blogspot.com, 3. I. 2015;  İrfan Çağatay Aleksiva, "Gürcü milliyetçiliğinin (Kartvelizm’in) Lazları keşfi (1. Bölüm)", jinepsgazetesi.com, 1. XII. 2020; İrfan Çağatay Aleksiva, "Gürcü milliyetçiliğinin (Kartvelizm’in) Lazları keşfi (2. Bölüm)", jinepsgazetesi.com, 1. I.  2021; İrfan Çağatay Aleksiva, "Gürcü milliyetçiliğinin (Kartvelizm’in) Lazları keşfi (3. Bölüm)", jinepsgazetesi.com, 1. II. 2021; "İskender Tzitaşi'den Mektuplar Kitabı", lazca.org, 11. III. 2014; İsmail Avcı Bucaklişi, "Lazlar Üzerine Kartvelist Tezler", lazuri.com/ kolkhoba.org/ lazca.org; "Kaplan Postlu Şövalye", tr.wikipedia.org; "Kartvelizm Terörü", tr.okune.org; "Lazika Savaşı", tr.wikipedia.org; "Mehmet Ender Savcın: “Gürcistan’da akrabalarımız var!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 31. XII. 2020; Michael Goodyear, Ceren Güllü (Çeviren), "Kraliçe Tamar", worldhistory.org, 20. XII. 2021; Murat Kasap, "Osmanlı Arşiv Kayıtlarında 93 Harbi Batum Muhacirleri ", Gürcistan Dostluk Derneği Yayınları, İstanbul, 2018; Murat Kasap: “Hep beraber güzel eserler ortaya çıkartalım!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, gurcuhaber.com, 23. I. 2019; Mustafa Kolat: “Kimliğimiz Ölüyor, Dillerimiz Ölüyor!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 10. XI. 2018; Nevzat Kaya: “Büyük isimlerin değil, büyük davaların adamı olunuz!”, circassiancenter.com.tr, sonhaber.ch, 4. XII. 2018;  Osman Nuri Mercan, “ Lazlar ve Gürcüler aynı halktandır”, Yeni Ülke Gazetesi, Ekim 1992; Osman Nuri Mercan, “Ma a Lazi vore- Me Lazi var”, Ogni Kültür Dergisi, Sayı 4, İstanbul, 1994; Parna-Beka Çiladze, Eski “çveneburi” dergisi…", tetripiala.wordpress.com,  5. X. 2016; Parna- Beka Çilaşvili, “Taşralı Gürcülerin” kendilerini yeniden keşfi”, 20 I 2017, tetripiala.wordpress.com; Pridon Khalvaşi, Erdoğan Şenol (Çeviren), “Omri”, Gece Kitaplığı, Ankara, 2019; "Russian Empire census", en.wikipedia.org; Şanver Akın: “Gürcistan’ kitabı Türkiye’de yaşayan Gürcü Halkı için bir milâttı!”, 7. IV. 2020, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr; "Şota Rustaveli", tr.wikipedia.org; "Tamar", tr.wikipedia.org; "Türkiyeli Gürcüler Milliyet'i protesto etti", demokrathaber.org, 27. V. 2012; Ümit Bayazoğlu, “Sıkıcı bir Laz fıkrası/ Polis emeklisi Hayri Hayrioğlu’nun başımıza ördüğü püskülü belâ”, EP/ Ekonomi Politika, sayı 31, İstanbul, 27. VI. 1993; W. E. D. Allen, Paul Muratoff, "Kafkas Harekatı/ 1828 - 1921 Türk - Kafkas Sınırındaki Harplerin Tarihi", Genelkurmay Basımevi, Ankara, 1966]

 

aksamaz@gmail.com

 

 https://sonhaber.ch/47328-2/

 http://www.circassiancenter.com/tr/esref-yilmaz-goc-olaylarinda-bilgi-karmasasi-cok-yaygin/

  http://gurcuhaber.com/2022/05/30/esref-yilmaz-goc-olaylarinda-bilgi-karmasasi-cok-yaygin-soylesi-ali-ihsan-aksamaz/?fbclid=IwAR0vt5ZLUnuTz_nA-2MGa-poXYtgY-o9HzuM-DNind4X3fsiz4q1fUiWrNg