[Lazca-Türkçe Masallar-21]: “Genç kız ile delikanlı”

 

 

 

[Lazca-Türkçe Masallar-21]: “Genç kız ile delikanlı”

 

Bir zamanlar bir köyde zengin bir adam varmış; büyük hayvan sürülerinin sahibiymiş. Bir tek de erkek çocuğu varmış. Bu zengin adam bir gün vefat etmiş. Bütün malı mülkü bu çocuğuna kalmış. Babası öldüğünde çocuk çok küçük yaştaymış. Delikanlı olunca amcalarına şöyle demiş:

--Beni evlendirin!

Amcaları aralarında konuşmuş:

--Bu çocuk, bizi unutmayıp hatırımızı saymış. Şimdi biz de bu çocuğu öyle bir genç kızla baş göz edelim ki bir benzeri dünyada bulunmasın! Sonra çıkıp da, “amcalarım beni kötü bir kızla evlendirdi,” demesin!

Amcaları gerçekten de güzellikte dünyada bir eşi bulunmayan bir genç kız bulup o delikanlıyla evlendirmişler. Artık delikanlı ve o genç kız evlerinde oturup zevki sefa sürüyorlarmış. Bir gün bu genç kız çok hastalanmış, neredeyse öldü ölecek bir hâldeymiş. Delikanlı yüksek tepeye gidip Allah’a yalvarmış:

--Karımın canını alma! Ömrümün yarısını da ona yaz! Ölürken de ikimizin canını aynı gün al!

Allah, delikanlının duasını kabul etmiş. Genç kız iyileşmiş.

Bir süre sonra delikanlı, karısına şöyle demiş:

--Bu koyun, keçi, inek sürülerini; ne varsa, malı mülkü ne yapacağız ki! Bütün malı satalım! Sonra da gidip bir kente yerleşelim. Zevki sefa sürelim!

Hayvan sürülerini satmışlar. Kente gitmek üzere yola koyulmuşlar. Yolda giderken acıkmışlar. Oturup bir şeyler yemişler.

Delikanlının uykusu gelmiş. Karısına şöyle demiş:

 --Dizine yatayım!

Karısı da yanına uzanmış.

Delikanlı uyumuş. O sırada oradan kervancılar geçiyormuş.

Kıza sormuşlar:

--Bu delikanlı senin neyin oluyor?

--Bu delikanlı benim kocam!

--Yazık değil mi sana? Bu kadar güzel bir kız, bu kadar kara kuru bir delikanlı!

Kız cevap vermiş:

--Ne yapabilirim ki? Kısmetim bu delikanlıydı!

--Kısmet senin elinde! Bu delikanlıyı burada bırak da seni götürelim!

--Dizimde uyuyor. Beni nereye götüreceksiniz ki?

 --Delikanlının başına çuval geçirip kalk!

Genç kız, kocasının başına çuval geçirip kalkmış.

Kervancılar, genç kızı ata bindirip oradan ayrılmışlar.

Delikanlı uyanmış. Karısını arayıp durmuş ama genç kız etrafta görünmüyormuş. Öteye bakmış, beriye bakmış karısını bulamamış. Delikanlı az kalsın delirmek üzereymiş. Daha sonra atına binip oradan uzaklaşmış. Gitmiş, gitmiş, gitmiş.

Bir süre sonra bir çarşıya varmış. Orada bir kahvehaneye girip oturmuş.

Gece yarısı olmuş. Bir gurup genç kahvehaneye gelmiş. Oturup yemeye içmeye başlamışlar. Bu gençlerden biri şöyle demiş:

--Kervancıların getirdikleri o kız da şimdi burada olsaydı keyfimiz tam olurdu!

Karısını arayan delikanlı, o gencin bu söylediğini duymuş ama sesini hiç çıkarmamış.

Sabah olmuş. Delikanlı, o lâfı eden gence şöyle sormuş:

--Dün gece bahsettiğin o kızı sen bulabilir misin?

 --Nasıl bulamam! Kız kervancıların elinde!

--O kızın nerede olduğunu bana bir göster!

--Olur! Haydi, gidelim de kızın nerede olduğunu sana göstereyim!

Gidip kervancıya sormuşlar:

--Getirdiğiniz o kız nerede?

--O kızı, vali paşa benden alıp götürdü!

Karısını arayan delikanlı ve yanındaki genç, vali paşaya gitmişler:

--Kervancılardan aldığın o genç kızı nereye götürdün?

Vali paşa şöyle demiş:

--Padişah, o genç kızın güzelliğini duymuş. Benden alıp saraya götürdü!

Delikanlı ve o genç doğruca padişahın sarayına gitmişler. Padişaha sormuşlar:

--Vali paşadan aldığın o genç kız nerede?

--Ne kızı? Ben vali paşadan bir şey almadım!

--Hayır! O genç kız illâki senin elinde! Ya o kızı bize gösterirsin ya da sarayını başına yıkarız!

Padişah ne yapsın? Artık kızı ortaya çıkarmak zorunda kalmış.

Delikanlı, karısına sormuş:

--Beni bıraktın! Senin burada ne işin var?

--Ben, seni tanımıyorum! Sen kimsin ki?

--Neden beni tanımıyorsun? Ben senin kocanım!

Genç kız:

--Sen kendini kim sanıyorsun da padişahın karısına nasıl benim diyorsun?

Padişah, delikanlıya kızmış:

--Bu kim oluyor da karımın kendi karısı olduğunu söylüyor?  

Delikanlıyı muhafızlarına yakalatmış.

Delikanlı:

--Bu kız benim karım! Verin de götüreyim!

Padişah:

--Bu dediğini kabul etmiyorum!

Sonra da muhafızlarına emretmiş:

--Hemen bu delikanlıyı götürüp kellesini uçurun!

Delikanlı:

--Sana söyleyecek bir çift lâfım var! Lâfımı söyleyeyim de kafamı öyle kestir!

Padişah:

--Ne söyleyeceksin bakalım?

--Diyeceğim o ki bu kızla beraber ben tepeye kadar gideyim, askerlerin de bize nezaret etsin. Sonra bizi yine buraya geri getirirler.

Padişah, delikanlının yanına o kızı katıp askerleriyle birlikte tepeye göndermiş.

Tepeye vardıklarında delikanlı, Allah’a yalvarmış:

 --Bu kızın canını almaman için sana burada yalvarmıştım! Sen de canını almamıştın! Ama bana ihanet etti. Şimdi sana yine yalvarıyorum: “Ona yazdığın ömrümün yarısını yine bana yaz! Bu kızın canını da tez günde al!

Allah, delikanlının duasını kabul etmiş; kızı o saat toprak hâline getirmiş.

Bütün bunları duyup gören askerler çok şaşırmış:

--Şimdi biz padişaha ne cevap vereceğiz? Kız toprak oldu!

Delikanlı, askerlere şöyle demiş:

-- Siz hiç korkmayın! Beni saraya padişahın yanına götürün! Ben her şeyi olduğu gibi padişaha anlatacağım!

Saraya döndüklerinde padişah, askerlerine sormuş:

--Delikanlıyı getirdiniz de kız nerede?

Askerler önce ses çıkartmamış.

Padişah bir daha sormuş:

--Kız nereye gitti?

Askerler:

--Kız toprak oldu!

İşte o zaman padişah korkmuş. Delikanlının ellerini, ayaklarını öpüp şöyle demiş:

--Ben sana ettim, sen bana etme! Benim kız çocuklarım var! Onları bir gör! Hangisini beğenirsen, onu seninle evlendireyim!

--Ben evlenmek istemiyorum! Bundan sonra evlenmem! Bana bu kadar ders yeter!

Padişah, o delikanlıyı veziri olarak tayin etmiş, yanında oturtmuş.

En nihayetinde delikanlı, padişaha şöyle demiş:

--Artık bırak da ben buralardan gideyim! Senin hiçbir şeyini istemiyorum!

Delikanlı, saraydan ayrılıp yola koyulmuş. Oralardan gitmiş. İzini de kaybettirmiş.

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/10/lazca-turkce-masallar-1-tebdili-kyafet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-2-tovbekar-eskya.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-3-akl-ile-kader.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-4-kardesin.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-5-ay-ile.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-6-ylan-ile-adam.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masal-7-kotu-niyet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-8-iki-arkadas.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-9-iki-kardes-biri.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-10-dev.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-11-haram-yemeyen.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-12-kral-ile-coban.html

 https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/02/lazca-turkce-masallar-13-kolkh-medea.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/02/lazca-turkce-masallar-14-uc-erkek.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/02/lazca-turkce-masallar-15-padisah-ile.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/02/lazca-turkce-masallar-16-coban.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/03/lazca-turkce-masallar-17-kedi-ile-cakal.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/03/lazca-turkce-masallar-18-uc-erkek-kardes.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/03/lazca-turkce-masallar-19-padisahn-oglu.html

 https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/03/lazca-turkce-masallar-20-uvey-evlat.html

 

 

“IV.”

Am dunyas ar zengini k̆oçi kort̆udoren; dido mali uğut̆udoren. Dunyas xvala ar biç̆i uonut̆udoren. Ha k̆oçi doğuru do mali beres kodoskidu. Bere dido ç̆ut̆a t̆u. İrduş- kule cumadepe- muşis uǯu:

“Ma domoçilit!”

Cumadepekti tkves:

“Ha berek çku var gomiç̆k̆endines, cumadepe na buonut̆it, kuçkit̆udoren. Aǯi çkuti ha beres heşo bozo mebçat ki dunyas na var iven, st̆eri t̆as, muç̆o dunya guzeli. Bere var tkvas “cumadepe- çkimik p̆at̆i bozo momçes!”

Ar mskva bozo kužires do ham biç̆is komeçes. Aǯi biç̆i do bozo oxoris molaxenan do zevk̆i, sefa ikoman.

Edo bozo dizabunu, haǯi şağurasen. Biç̆i idu do ar rak̆anis Ğormotis (Tangris) axveǯu:

“Ma do bozo mot miğurinam, omri- çkimişi gverdi mus meçi, bğurtş- kule juriti ar dğas bğurat!”

Ğormotikti uxat̆iru do he bozo doskedinu.

Biç̆i bozos uǯu:

“Ha mali mu boğodaten, gamabçat do bidat do ar şeheris dopxedat. Kogamaçes do nulunan. Ar yeris amşkorines, doxedes do gyari oç̆k̆omes. Biç̆is ciri komuxt̆u. Bozos uǯu ki:

 “Burgulis megancira!”

Bozokti koninciru.

Biç̆i danciruş- kule kervancepe golit̆es.

Kervancepek bozos uǯves ki:

“Ha biç̆i mu gaven?”

“Ha biç̆i noğame çkimi ren!”

“Yazuği var orei? Si hak̆o mskva bozo do hek̆o uça biç̆i!”

Bozokti uǯu ki:

“Mu maxenen? K̆ismet̆i çkimi haya t̆u!”

“K̆ismet̆i sk̆ani xe sk̆anis ren, met̆k̆oçi do mendegionat!”

“Bozokti uǯu:

“Burgulis gelemicans, sole mionaten?”

“Tis ç̆uvali keǯudvi do keyseli!”

Bozokti ç̆uvali kuǯudu do keyselu. Kervancepes ʒxenis mok̆uxedu do igzales.

Biç̆i gok̆unʒxuş-kule, bozo va ren. Hekole- hakole goiǯk̆edu, sotingsanis var žiru. Biç̆is t̆ora kelak̆idu. Ʒxenis gexedu do igzalu. Ar çarçişa mendaxt̆u do ar k̆aves muşt̆ari kododgitu.

Serişi gverdis çapkunepe komoxt̆es do oç̆k̆omu- oşumalus kogyoç̆k̆es, keifi ikoman. Entepeşi doloxe ar biç̆i tku ki:

“Kervancik na moyonu bozo haǯi ak kort̆uk̆o na, keifi daa k̆ ai divaput̆u!”

Hemuşi nena ha biç̆i iuemt̆u, lakin em seris mutu var tku.

Ç̆umenişe tanuşi, he biç̆is uǯu ki:

“Si ğomamci na tkvi, he bozo kogažireni?”

“Muç̆o var mažiren, kervancis uyonun!”

“Ar he bozo ma komoǯiri!”

“Dido k̆ai iven! Hayde, bidat do goǯirare!”

Kervancişa mendaxt̆es do k̆itxes:

“So ren, na moyoni bozo?”

Kervancikti uǯu:

“He bozo ma vali-paşak goǯomiyonu.”

 Goiktes, paşaşa mendaxt̆es do k̆itxes:

“Kervancis na yuç̆opi bozo so yoni?”

“Padişai kognu do goǯomiyonu,”- uǯu paşak.

Padişaişa mendaxt̆es.

“Vali- paşas na yuç̆opi bozo so ren?”

“Muperi bozo? Ma mutu var ebuç̆opi!”- tku padişaik.

“Var! İlla si giyonun, si koyuç̆opi! Ya bozo moǯirit, ya oxori gegikten!”

Padişaikti mu vas? He bozo kogamoyonu.

He biç̆ik bozos uǯu ki:

“Ma memt̆k̆oçi do si hak mu dulya giğun?”

“Ma si var giçinom, min ore?” -uǯu bozok.

“Muşeni var miçinom? Ma noğame sk̆ani bore.”

Bozok uǯu:

“Si mi dogaǯonu, padişaişi oxorcas çkimi rea muç̆o uǯumer?”

Padişaisti guri komuxt̆u:

“Haya min oren, oxorca- çkimis çkimi reya oğodams?  

Do he biç̆i oç̆opapu.

Biç̆ik tku ki:

“Ha oxorca çkimi ren, komomçat do mendebyona!

Padişaik tku:

“Am nena k̆abuli var bikom. Ha biç̆i iyonit do ti nok̆vatit!”

Biç̆ik uǯu padişais:

“Skande ar nena miğun otkuşi, he nena dogiǯvaşi, ti emindos memok̆vati!”

Padişaik uǯu ki:

“Mu miǯvare?”

“Ma hea giǯvare ki ar rak̆anişa ha bozo kelemik̆ati askerepe-sk̆anik̆ala do geri moyonanoren. emindos ti çkimi memok̆vati.”

Padişaik eluk̆atu do mendoşku. Hek ideş-kule biç̆ik Ğorontis axveǯu:

“Ma am yeris duva goğodi, am bozo mot moğurinamia, siti var oğurini. Haǯi puşluği domoğodu; ma haǯi goxveǯebur: Dğa çkimi geri momçi do ha bozo doğurini!”

Ğormotik k̆abuli dovu. Hem saat̆is he bozo hek let̆a divu.

Askerepe goiç̆imoşes:

“Çku haǯi padişais mu buǯvat? Em bozo let̆a divu!”

Biç̆ik uǯu ki:

“Ma geri mendemiyonit, tkva vaşa gaşkurinan! Padişais ma buǯvare!”

Padişaişa ideş-kule askerepes k̆itxu ki:

“Biç̆i komoyonit do bozo so ren?”

Askerepek nena var eşiğes.

Ar çkva k̆at̆is dok̆itxu:

“Bozo so idu?”

Askerepek uǯves ki:

“Bozo hek let̆a divu.”

Emindos padişais aşkurinu. He biç̆is xe do k̆uçxes gaxvelu do uǯu:

“Ma dogoğodi, si mot moğodam. Ma na miyonun bozope, goşoǯk̆edi do namu k̆ai ren, sk̆ani t̆as!”

Biç̆ik uǯu ki:

“Ma oxorca var minon, var biçil haǯiş- kule, ma hak̆o domibağun.

Padişaik em biç̆i veziri doǯopxu, yanis kulixunu.

Biç̆ik uǯu padişais:

“Ma memaşkvi, mutu sk̆ani var minon!”

Gamaxt̆u do igzalu.

 

 [Kaynak kitap: İ.Kipşiže/ I. Қипшидзе, “О ЧАНСКОмъ языкѣ”, С.- ПЕТЕРБУРГЪ, ТИПОГРАФІЯ ИМПЕРАТОРСКОЙ АКАДЕМІЙ НАУКЪ, 1911, (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı, düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2025)]

aksamaz@gmail.com

 

[Lazca- Türkçe Masallar-20]: “Üvey evlat”

 

 

 

 

[Lazca- Türkçe Masallar-20]: “Üvey evlat”

Bir zamanlar bir kadın üvey kızı ve öz kızıyla yaşıyormuş. Üvey annesi, zavallı kıza hiç iyi davranmıyor, her işe koşturuyor, canını çıkartıyormuş. Öz kızını ise yanından ayırmayıp   lezzetli yiyecekler yediriyor, yeni elbiseler giydiriyormuş. Üvey kızını her zaman aç biilaç bırakıyormuş. Yine üvey kızı için durmadan şöyle diyormuş:

--Bir geberseydi de kurtulsaydık!

Kendi kızı her zaman ne kadar çok mutluyla, üvey kızı da o kadar çok hüzünlü ve hep başı önündeymiş.

Kış mevsimi gelince çok fazla kar yağmış. Her yeri kar kaplamış.

Kadın, üvey kızını çağırıp şöyle demiş:

--Hınzır, buraya gel, güzel kızımın canı çilek çekti. Çabuk gidip çilek getir, yoksa eve hiç gelme!

Kız, üvey annesine şöyle demiş:

--Anneciğim, kış mevsimindeyiz. Ben şimdi çileği nerede bulayım?!

Zavallı kız ağlıyormuş.

Zalim kadın kıza bağırmış:

--Çilek getirmeden gelme!

Kızın eline de sepeti tutuşturmuş.

Zavallı kız ağlaya ağlaya hava kararıncaya kadar gitmiş de gitmiş.

Derken kulübe gibi derme çatma bir ev görünce gidip kapısını tıklatmış. Kapıyı oldukça yaşlı bir kadın açmış. Yaşlı kadının üstü başı pislik içindeymiş.

Yaşlı kadın, kızı içeriye almış.

Sonra da şöyle demiş:

--Evladım, biraz saçımdaki bizleri ayıklayıver!

Kızın midesi bulandıysa da, yaşlı kadının bitlerini ayıklamış. Kadını yıkamış. Evini süpürüp, kap kacağını da yıkamış. Sonra da gidip bir köşede uyumuş.

Sabahleyin kalkıp tam giderken yaşlı kadın şöyle demiş:

--Kızım, sen kimsin? Kış ortasında burada ne arıyorsun?

 Kız, her şeyi olduğu gibi yaşlı kadına anlatmış. Meğerse yaşlı kadın periymiş. Kıza acımış:

--Sen çok iyi bir kızsın. Benim on iki çocuğum var. Her çocuğumda yalnızca bir ayın anahtarı var. Sen hangi ayın meyvesini istiyorsan, o ayın anahtarını çevireceksin. O zaman sana o ayın meyvesini verecek.

 

Yaşlı kadın, çocuklarının yerini de tarif etmiş. Kız da gitmiş, gitmiş. Sonunda da bir evle karşılaşmış. Burası on iki çocuğun eviymiş. Kız, kapıyı tıklatınca bir adam dışarı çıkıp sormuş:

--Ne istiyorsun?

Kız cevaplamış:

--Ben çilek arıyorum.

On iki kardeş, kızı eve buyur edip şöyle demişler:

--Üst katın temizlenmesi lazım. Orayı temizle!

Kız, süpürgeyi kaptığı gibi kısa sürede orayı temizlemiş. Sonra da aşağı kata inmiş. O ihtiyar Peri kadının Mayıs adlı evladı, kızın yanına gelip şöyle demiş:

--Sen çok iyi bir kızsın. Temiz kalplisin.  Dışarı çıktığın zaman, istediğin yerdeki karları temizleyip oradan istediğin kadar çileği topla!

O ihtiyar Peri kadının Ekim adlı evladı da kız şöyle demiş:

--Ağladığın zaman yanaklarından yaş değil, incirler dökülsün!

Peri kadının Nisan adlı ise şöyle demiş:

--Gülümsediğin zaman da yanaklarında çiçekler açsın!

Kız evden ayrılmış. Yolda bir yerlerde karları temizleyince çilekler ortaya çıkmış. Hepsini toplayıp sepetine doldurmuş.

Kız evine dönerken yolda dünkü o yaşlı kadınla karşılaşmış. Yaşlı kadın eliyle kızın başını okşayıp şöyle dua etmiş:

--Başını her yıkadığında vücudundan altınlar yağsın!

Kız evine gelmiş. Üvey annesi çilekleri görünce şaşmış. Kız güzelleşmişti de. Gülünce yanaklarından yanaklarında çiçekler açıyor; ağlayınca incirler dökülüyormuş. Bu da ne ki?! Başını yıkayınca da vücudundan altın yağıyormuş.

Üvey annesi sormuş:

--Kız, seni bu hâle kim getirdi?!

Kız her şeyi olduğu gibi söylemiş. Üvey annesi, öz kızını da çilek toplamaya göndermiş.

O da yaşlı kadının evine gitmiş. Yaşlı kadına kötü sözler söyleyip yanına hiç yanaşmamış bile. O kız da, şafak sökerken yola koyulup yaşlı kadının on iki çocuğunun evine gitmiş. Kapıyı tıklatınca, onu da eve buyur etmişler. Evin çocuklarının odasını süpürmemiş. Onlara kötü sözle de söylemiş. Dışarıya çilek aramaya çıktığında yaşlı kadının on iki çocuğundan biri şöyle demiş:

--Ağlayınca, gözlerinden akrepler çıkmış!

On iki kardeşten bir diğeri de kıza şöyle beddua etmiş:

--Güldüğünde yanaklarından kurtçuklar dökülsün!

Kız yolda bir yerlerde karları küreyince çilek değil, yılanlar ortaya çıkmış. Kız korkup oradan kaçmış. Evine dönmüş. Annesini görünce sevinip gülümsemiş. Gülümseyince yanaklarından kurtçuklar dökülmüş.  Kurtçukları görünce de ağlamaya başlamış. İşte o zaman da  gözlerinden yaş yerine akrepler dökülmüş. Annesinin çok fenasına gitmiş. Kızını akreplerden kurtarmak için öne atılmış. İşte o zaman da akrepler hem üvey anneyi hem de kızını sokup ikisini de öldürmüşler. Ev de, her şeyleri de üvey kıza kalmış. O da istediği gibi yaşamış.

 

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/10/lazca-turkce-masallar-1-tebdili-kyafet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-2-tovbekar-eskya.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-3-akl-ile-kader.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-4-kardesin.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-5-ay-ile.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-6-ylan-ile-adam.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masal-7-kotu-niyet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-8-iki-arkadas.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-9-iki-kardes-biri.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-10-dev.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-11-haram-yemeyen.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-12-kral-ile-coban.html

 https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/02/lazca-turkce-masallar-13-kolkh-medea.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/02/lazca-turkce-masallar-14-uc-erkek.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/02/lazca-turkce-masallar-15-padisah-ile.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/02/lazca-turkce-masallar-16-coban.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/03/lazca-turkce-masallar-17-kedi-ile-cakal.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/03/lazca-turkce-masallar-18-uc-erkek-kardes.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/03/lazca-turkce-masallar-19-padisahn-oglu.html

 

“P̆roğoni”

Ar orapes ar oxorcas ar p̆roğoni do arçkva muşi bozo uqount̆u. Emuk p̆roğonis k̆ai var oğodap̆t̆u do birtum şuri iumert̆u. Muşi bozo muk ilixunapt̆u. K̆ai giai do dolokunepe muşi bozos meçapt̆u. P̆roğoni bozo birtum mşkironeri dit̆alept̆u. Xoloti p̆roğonişeni,- ar doğurat̆uia do kamouçit̆atia!- zop̆ont̆u. Bozo muç̆o xelebei rt̆una, p̆roğoni ek̆o gemzuli do ti-gemaleri rt̆u.

Qinoba moxtuşi, dido didi mtviri domtu. Oxorcak p̆roğonis ducoxu do uǯu:

--Ak moxti xinžiri, bozo çkimik k̆andğu gorups. K̆ap̆ineri idi do komuği, vana oxorişa var  komoxtaia.

Bozok:

--Nana çkimi, qinobas voret, man aǯi k̆andğu so bžiraia do imgaru.

Oxorcak duluquru:

--K̆andğu var muğaşa, var komoxtaia do xenǯk̆eli  komeçu. Zavali bozo, limcişakis mgarineri, mgarineri idu, idu. Paʒxastei ar oxori  kožiruşi, nek̆nas nok̆ank̆u. Nek̆na ar xçinik kagonǯk̆u. Xçini dido pinti rt̆u.

Xçinik bozo kamiqonuşk̆ule uǯu:

--Skiri çkimi, mʒika toma domit̆işonia.

Bozos guri maktutina, xçinis mt̆i dut̆işonu. Xura dubonu, oxori dukosu do angepe duçxuşk̆ule idu do kodinciru. Ç̆umanik̆ele kiselu do nit̆uşk̆ule, xçinik:

--Sin mi re, am qinobas mu ak gorup?- iado k̆itxu.

Bozok iri şei duǯu. Xçini perişi oxorca t̆u do bozo guis naç̆u:

--Sin dido k̆ai bozo re. Man vit̆ojur [12] bere miqorun. K̆ata beres ar tutaşi nk̆ila okaçun. Sin nam tutaşi meiva ginonna, em tutaşi nk̆ila goloktagion do em meiva mekçasunon ia,- uǯu.

Berepe muşişi svati konuguru. Bozo idu, iduşi, ar oxori konargu. Aia vit̆ojur berepeş oxori t̆u. Nek̆nas nok̆ank̆uşi, ar k̆oçi kagamaxtu. Emuk bozos:

--Mu ginonia?- k̆itxu.

Bozok uǯu:

--Man k̆andğu bgorupia.

Bozo oxorişa kamiqones do uǯves:

--Jinik̆ati okosuşi miğunan do domikosit ia.

Bozok okosales nank̆ap̆u do ar dek̆ik̆aşa dokosu. Tude gextu Maisişi bere emus konanç̆u do uǯu:

--Sin dido k̆ai bozo re. K̆ai guri gegžin. Gale gamaxtaşi, naginon svas mtviri elağaği do naginonşakis k̆andğu k̆orobi.

Gimuaşi berek uǯu:

--Sin imgaraşi, ğvas luğepe goǯagak̆idas.

Aprilişi berekti:

--İžiʒinaşi, ğvaepes pukirepe goganǯk̆as ia,- uǯu.

Bozo kagamaxtu do mtviri elapağuşi, k̆andğupe kagamit̆u. Emuk iri xolo doǯilu do xenǯk̆eli kiopşu.

Oxorişa nit̆uşi, ğomaneri xçini konargu. Xçinik bozos tis xe gilusu do:

--K̆arta ti ibonaşi, altunepe dogabğas iado kogexvamu.

Bozo oxorişa komoxtu. Nanaşant̆işik k̆andğupe žiruşi, guişaşu. Bozo dimskvaneet̆u. İžiʒapt̆uşi, ğvapes pukirepe gonǯk̆ipt̆u; imgaraşi, luğepe goǯvak̆idet̆u. Eti mutu var, ti ibonaşiti altunepe dvabğet̆u.

Oxorcak  k̆itxu:

--Sin aşo mik kǯipxuia?

Bozok irişeina t̆ustei duǯu. Oxorcak bozo muşiti k̆andğuşa mendoçku. Eti xçiniş oxoişa mextuşi, xçinis dido p̆at̆i nenape duǯu do varti nanç̆u. Dotanuşi, gzas kogedgitu do berepeş oxoişa mendaxtu. Nek̆nas gok̆ank̆uşi, eti oxoişa mendaxtu. Nek̆nas gok̆ank̆uşi, eti oxorişa kamiqones. Oxoiş berepes ne oda ukosu, p̆at̆i nenapeti uǯu do gale k̆andğu ogouşa gamit̆uşi, ar berek uǯu:

--İmgaraşi, tolepeşen ank̆repepe goǯagak̆idasia.

Majuranik:

--İžiʒaşi, ğvaepeşen munt̆urepe dogabğasia do mejamu.

Bozok mtviri elakosaşi, ǯiǯilape kamoşaxt̆es. Aşkurinu do oxorişa imt̆u. Nanamuşi ziruşi, xelebaten mʒika kelvažiʒinuşi, ğvaepeşen munt̆urepe kodvabğu. Munt̆urepe žiruşi, omgarinus kogioç̆k̆u. Em orasti tolepes ank̆repepe kogoǯvak̆idu. Nanamuşis dido p̆at̆i aǯonu do ank̆repepes nank̆ap̆uşi, oxorcasti do bozosti lemşepe noʒiges do juriti doğurines. Oxoriti p̆roğonis kodoskidu do na unt̆usteri komolaxedu.

 

 [Kaynak kişi: Nalan Çakiri, 1968 doğumlu, Sarpi Köyü, (Kaynak kitap: Ʒiala Narak̆iže, “Lazuri T̆ekst̆ebi”,  Gamomʒemloba Batumis Şota Rustavelis Saxelmʒ̆ipo Universit̆et̆i, Batumi, 2015), (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı, düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2020)]

aksamaz@gmail.com