“ინგლისური ნენაში მამგურაფალე ვორე. აწი ვა ვიჩალიშეფ, პენსიონერი ვორე. დიდო ორაშენდონი ვიჩალიშეფტი ამა აწი, ძაბუნი ნავორტიშენი, ვა ვიჩალიშეფ.
მა ბერე ვორტიში, დიდო ინნადი ბერე ვორტი. ემუშენი ბაბა ჩქიმიქ “სი
მეგრელი რე,” მიწუმერტუ. იფთი ემ ვაქითის ვოგნი მეგრელიში ჯოხო. ემუშკულე, მა ისტანბოლიში ლალელი ჯოხონი სემთის ვიჩალიშეფტი, არ მექთების ვიჩალიშეფტი დო მექთები ეშო არ ჲერის ტუ ქი, სოვჲეთისთანიში ჩქვაჩქვა მემლექეთეფეშენ კოჩეფექ შეეფე გამაჩაფტეს. ბალკანეფეშენ მოხთიმერი კოჩეფექ, ოხორჯალეფექ ჩქვაჩქვა შეეფე გამაჩაფტეს. ედო ემ ვაქითის, მუ რტუ ეჲა ვაქითი, ვიტონჩხოროოშდოოთხონეჩიდოჩხორო (1989) წანას ტუ, აჲა მა გიწუმერთ. ამ ვაქითის არ ოხორჯა ქობძირი, ვოდკა გამაჩაფტუ. მჯვეში ვოდკაფე ქორტუ, გიჩქინანი, ვა გიჩქინანი, ვა მაჩქინენ.
ეჲა გამაჩაფტუ დო ემ ვაქითის ქობძირი იფთინერი მეგრელი, ოხორჯა რტუ. ჩქინ ოღარღალუს ქოგევოჭკით დო დიდო კაი ვა ღარღალაფტუ დო ჭიტა- ჭიტა ღარღალაფტუ, თურქული ნენა. მა ინგლისური ხეშა არ-ჟურ მუთუ პკითხი დო ემუქთი ნენა გემიქთირუ.
--სი სონური რე? ვერ არ ჲუ ჶრომ?(Where are you from?) სონური რე? -მა პკითხი.
ემუქთი:
--მენ გურჯისთანიშთენჲიმ.- აშო მუთუ მიწუ,-- სქანი თოლეფეშენ ბელლი რენ. სითი ჩქინებური კოჩი რე!- მიწუ.
მა გოვიშაში: მა მუჭო თქვანისთერი ვორე? მა მურქიჲეშენ ვორე. ლაზეფეშენ ვორე ამა ეკონარი მუთუ ვა მიჩქინ, აწინერისთერი. ჭიტა- ჭიტა ვიღარღალით, ვისინაფით დო ოხორჯა მეგრელი ტერენ დო ემ ვაქითის ჭიტა- ჭიტა ვიღარღალით, ვისინაფით.
--სი ლაზი რე დო ლაზური გიჩქინია?- მიწუ.
ჭიტა- ჭიტა, ემ ვაქითის, ვისინაფით, ვიღარღალით დო ემ ვაქითის მა ქობძირი იფთინერი მეგრელი.
ემუშკულე, აშო მათქვენ: დიდილეფე, ხვალა ბაბა ჩქიმი ვარ, მა ბაშქაფეშენთი ქოვოგნი მეგრელეფეში ჯოხო ორაში დოლოხე დო, ამა, კოლხეფეშენ მითიქ მუთუ ვა მიწუ. ემუშენი-ქი ზათე აქონი მილლეთის თურქეფეში თარიხიშენთი მუთუ ვა უჩქინ, მუჭო უჩქიტას კეოლხეფეში თარიხი!
დიდო პატი შეი რენ ქი, ლაზურითი ნდღაშენ ნდღაშა ღურუნ, მეგრული ნენათი ნდღაშენ ნდღაშა ღურუნ, სვანური ნენათი ნდღაშენ ნდღაშა ღურუნ. აჲა აშო რენ. ოსქედინუ შენი მუეფე მახვენენ, ოხვენუში ვორეთ. აწი გლობალიზასჲონიში პერიოდის ვორეთ. გლობალიზასჲონი არ კელე კაი რენ, არ კელე პატი რენ. გლობალიზასჲონი ქორტაში, მემლექეთი ვა იყვენ, ვა იყვენ ნენა, მაჟურა ფასეფეთი ვა იყვენ, მესელა დინი, რელიგია ვა იყვენ. აშო. მუ გიწვათ! ამა ანდღანერი ნდღას, ლაზური ნენათი, მეგრული ნენათი ოსქედინუშენი რადიოში ჭანდინა კაი იყვენ. აშო ვისიმადეფ. ბექი გიჩქინან, ეჩი (20) წანა წოხლე (İmedi TV) იმედი-ტვ-ქ ლაზური პროგრამეფე ჭანდინაფტუ, რადიოსთერი, არ დოლონის ჟურ ჶარა პროგრამეფე ქორტუ დო ამ პროგრამეფექ ლაზური ამბაეფე მომჭაფტეს ჭიტა- ჭიტა, ლაზური პარამითეფე ჭანდინაფტეს. დიდო კაი ფროგრამი რტუ. ამკათა პროგრამი ხოლო ოჭანდინუ კაი იყვენ. აშო მიჩქინ. ედო ჩქვა მუ მათქვენ!
თურქიჲე დო გურჯისთანი ართიმაჟურაში დოსტი რენ. თურქიჲე დო გურჯისთანიში, საქართველოში, არას ჩქარ პრობლემი ვა რენ. ემუშკულე აჲა კაი რენ. გურჯისთანიშენ, საქართველოშენ, მულუნან, ულუნან, თურქიჲეშენ ულუნან, მულუნან საქართველოშა. აჲა კაი რენ.
ემუშკულე, ჩქვა მუ მათქვენ!
ლაზური დო მარგალური ნენა ოსქედინუშენი რადიო, რადიო კაი ივენ. აშო მათქვენ.
შუქური გიწუმერთ!”
[ალი იჰსან აქსამაზი]
*
“İnglisuri nenaşi
mamgurapale vore. Aǯi va viçalişep, p̆ensioneri vore. Dido oraşendoni viçalişept̆i
ama aǯi, žabuni navort̆işeni, va viçalişep.
Ma bere vort̆işi, dido
innadi bere vort̆i. Emuşeni baba çkimik “si Megreli re,” miǯumert̆u. İpti em
vakitis vogni Megrelişi coxo. Emuşk̆ule ma İst̆anbolişi Laleli coxoni semtis
viçalişept̆i, ar mektebis viçalişept̆i do mektebi eşo ar yeriş t̆u ki,
Sovyetistanişi çkvaçkva memleketepeşen k̆oçepek şeepe gamaçapt̆es. Balk̆anepeşen
moxtimeri k̆oçepek, oxorcalepek çkvaçkva şeepe gamaçapt̆es. Edo em vakitis, mu
rt̆u eya vakiti, vit̆onçxorooşdootxoneçidoçxoro (1989) ǯanas t̆u, aya ma giǯumert.
Em vakitis ar oxorca kobžiri, vodk̆a gamaçapt̆u. Mcveşi vodk̆ape kort̆u,
giçkinani, va giçkinani, va maçkinen.
Eya gamaçapt̆u do em vakitis kobžiri iptineri Megreli, oxorca rt̆u. Çkin
oğarğalus kogevoç̆k̆it do dido k̆ai va ğarğalapt̆u do ç̆it̆a- ç̆it̆a ğarğalapt̆u,
Turkuli nena. Ma İnglisuri xeşa ar-jur mutu p̆k̆itxi do emukti nena gemiktiru.
--Si sonuri re? Where
are you from? Sonuri re? -Ma p̆k̆itxi.
Emukti:
--Men
Gurcistaniştenyim.- Aşo mutu miǯu,-- Skani tolepeşen belli ren. Siti çkineburi k̆oçi
re!- miǯu.
Ma govişaşi: Ma muç̆o
tkvanisteri vore? Ma Turkiyeşen vore. Lazepeşen vore ama ek̆onari mutu va
miçkin, aǯineristeri. Ç̆it̆a- ç̆it̆a viğarğalit, visinapit do oxorca Megreli t̆eren
do em vakitis ç̆it̆a- ç̆it̆a viğarğalit, visinapit.
--Si Lazi re do Lazuri
giçkinia?- miǯu.
Ç̆it̆a- ç̆it̆a, em
vakitis, visinapit, viğarğalit do em vakitis ma kobžiri iptineri Megreli.
Emuşk̆ule, aşo matkven:
Didilepe, xvala baba çkimi var, ma başkapeşenti kovogni Megrelepeşi coxo oraşi
doloxe do, ama, K̆olxepeşen mitik mutu va miǯu. Emuşeni-ki zate akoni milletis
Turkepeşi tarixişenti mutu va uçkin, muç̆o uçkit̆as K̆olxepeşi tarixi!
Dido p̆at̆i şei ren ki, Lazuriti ndğaşen ndğaşa ğurun, Megruli nenati ndğaşen ndğaşa ğurun, Svanuri nenati ndğaşen ndğaşa ğurun. Aya aşo ren. Oskedinu şeni muepe maxvenen, oxvenuşi voret. Aǯi globalizasyonişi p̆eriodis voret. Globalizasyoni ar k̆ele k̆ai ren, ar k̆ele p̆at̆i ren. Globalizasyoni kort̆aşi, memleketi va iqven, va iqven nena, majura pasepeti va iqven, mesela dini, religia va iqven. Eşo. Mu giǯvat! Ama andğaneri ndğas, Lazuri nenati, Megruli nenati oskedinuşeni radioşi ç̆andina k̆ai iqven. Eşo visimadep. Beki giçkinan, eçi (20) ǯana ǯoxle İmedi-T̆V-k Lazuri p̆rogramepe ç̆andinapt̆u, radiosteri, ar dolonis jur fara p̆rogramepe kort̆u do am p̆rogramepek Lazuri ambaepe momç̆apt̆es ç̆it̆a- ç̆it̆a, Lazuri p̆aramitepe ç̆andinapt̆es. Dido k̆ai programi rt̆u. Emk̆ata p̆rogrami xolo oç̆andinu k̆ai iqven. Eşo miçkin. Edo çkva mu matkven!
Turkiye do Gurcistani
artimajuraşi dost̆i ren. Turkiye do Gurcistanişi, Sakartveloşi, aras çkar p̆roblemi
va ren. Emuşk̆ule aya k̆ai ren. Gurcistanişen, Sakartveloşen, mulunan, ulunan,
Turkiyeşen ulunan, mulunan Sakartveloşa. Aya k̆ai ren.
Emuşk̆ule, çkva mu
matykven! Lazuri do Margaluri nena oskedinuşeni radio, radio k̆ai iven. Aşo matkven.
Şukuri giǯumert!”
[Ali İhsan Aksamazi]
*
“İngilizce öğretmeniyim.
Şimdi çalışmıyorum, emekliyim. Uzun yıllar boyunca çalışıyordum, ama hastalandığım
için, şimdi çalışmıyorum.
Ben çocukken çok inatçıydım. Onun için babam bana “sen Megrelsin,” diyordu. Megrel’in adını ilk o zaman duydum.
Sonra, İstanbul’un Laleli adlı semtinde çalışıyordum, bir
mektepte çalışıyordum. Mektep öyle bir yerdeydi ki, Sovyetler Birliği’nin
farklı ülkelerinden gelenler çeşitli şeyler satıyorlardı. Balkanlardan gelen
erkekler, kadınlar çeşitli şeyler satıyorlardı. O zaman, hangi yıldı, bu
dediğim 1989 yılıydı. O zaman Lâleli’de bir kadın gördüm, votka satıyordu. Eski
votkalar vardı, biliyor musunuz, bilmiyor musunuz, bilemiyorum. Onu satıyordu.
O zaman gördüm ilk Megrel’i, kadındı. Konuşmaya başladık; o kadar iyi konuşmuyordu,
az konuşuyordu Türkçeyi. Ben İngilizce olarak bir iki şey sordum o da bana
cevap verdi.
-- Nerelisiniz? -Diye
sordum.
O da:
--Men
Gurcistaniştenyim.- Böyle bir şey söyledi. Sonra:
-- Gözlerinden belli. Sen
de bizim insanlarımızdansın!-bana böyle dedi.
Ben şaşırdım: Ben nasıl
sizin gibiyim? Ben Türkiye’denim. Lazlardanım ama o kadarını bilmiyorum,
şimdiki gibi. Yavaş yavaş konuştuk; o kadın Megrel’miş. O zaman yavaş yavaş
konuştuk.
--Sen Lazsın da Lazca
biliyor musun?- diye bana sordu.
Yavaş yavaş konuştuk.
Ben işte o zaman gördüm ilk Megrel’i.
Sonra, böyle
diyebilirim: Büyükler, yalnızca babam değil, ben başkalarından da Megrellerin
adını zaman içinde duydum, ama Kolhlardan hiç kimse bana bir şey bahsetmedi.
Çünkü buranın milleti Türklerin tarihinden de bir şey bilmiyor ki, Kolhların
tarihini nasıl bilsin!
Çok kötü bir şey, Lazca da günden güne ölüyor, Megrelce de günden güne ölüyor, Svanca da günden güne ölüyor. Bu böyle. Yaşatmak için neler yapabiliriz, yapmalıyız. Şimdi globalizasyon dönemindeyiz. Globalizasyon bir taraftan iyi, bir taraftan kötü. Globalizasyon olunca memleket olmaz, dil olmaz, diğer değerler de olmaz, mesela din olmaz. Öyle. Ne diyeyim! Ama günümüzde Lazcayı da, Megrelceyi de yaşatmak için radyo yayını iyi olur. Öyle düşünüyorum.
Belki biliyorsunuz, 20 yıl önce İmedi-TV
Lazca programlar yayınlıyordu, radyo gibi yayın yapıyordu, haftada iki defa
programlar vardı. Bu programlar bizlere kısa kısa haberler veriyordu, Lazca
masallar yayınlıyordu. Çok iyi programdı. Öyle programların yine yayınlanması
iyi olur. Öyle biliyorum.
Başka ne diyebilirim!
Türkiye ile Gürcistan
birbirlerinin dostu. Türkiye ile Gürcistan arasında hiçbir problem yok. Bu iyi
bir şey. Gürcistan’dan geliyorlar gidiyorlar, Türkiye’den Gürcistan’a
gidiyorlar, geliyorlar. Bu iyi bir şey.
Sonra ne diyebilirim!
Lazca ile Megrelce’yi
yaşatmak için radyo yayını iyi olur. Böyle diyebilirim.
Teşekkür ederim!”
[Ali İhsan Aksamaz]
https://www.youtube.com/watch?v=QYJZZSaPCNk
https://www.youtube.com/watch?v=iPl_2R6kYaA
https://www.youtube.com/watch?v=mHslhbHQprE
https://www.youtube.com/watch?v=CBzet01O9j8
https://www.youtube.com/watch?v=8fGkeCMhy0U
https://www.youtube.com/watch?v=bUHZRYR_S7Q
https://www.youtube.com/watch?v=RFbpokP5yGU
https://www.youtube.com/watch?v=b0_t9_Pwuac
https://www.youtube.com/watch?v=W2GXJB3ZOWw&list=PLCiutH4kDfDx6XAhYegONfekqC0KaOwNU
https://xvalamgeri.blogspot.com/2018/12/meryem-nazlik-gargalaps.html
[Mç̆aru Ali İhsan
Aksamazi K̆ala Gamantaneri Mustafa Aliişişi int̆erviu, 29. X. 2013]
“Na moxtasion dğalepes, Lazuris andğanerişen çkva k̆ai
st̆at̆usi aqvasion… Ma aşo visimadep…”
Mustafa Aliişi: Ali İhsan Cuma…Tkva
mi ret?
Ali İhsan Aksamaz: Ma vit̆o nçxoro oş
jur neçi do vit̆o nçxoros (1959-s), noğa Mp̆olis dovibadi. Babaşen Lazi vore do
nanaşen Çerkesuri diʒxiriti komiğun. Emuşk̆ule Mp̆olis vik̆itxi. Edo Mağali
(nǯopula) Mektebi, K̆onyaşi Selçuk̆işi Universit̆et̆is (voçodini)
dovitamani. Emuşkule eşo- aşo giǯvat na, eçi do vit ǯanaşen doni
İnglisuri nenaşi mamgurapale vore. Edo çileri vore. Emuşkule ar osuri (k̆ulani
bere) miqonun. Emuşkule ti- çkimi şeni antepe matkven..
Mustafa Aliişi: Sonuri ret?
Ali İhsan Aksamaz: Ma Rize Vilyayetişi
Art̆aşeni İlçeşen vore....
Mustafa Aliişi: Ç̆it̆a noğa...
Ali İhsan Aksamaz: Ho, (aya) ç̆it̆a
noğaşen vore do ... Şanguli, mcveşi coxoten… Şanguli coxoni oput̆eşen vore.
Cinci çkimi eşo ren.
Mustafa Aliişi: “Ağani Muruʒxi” şeni
mu isimadept?
Ali İhsan Aksamaz: Aǯi tkvanti na
žiropt steri, ma xes aya gazeta miğun. Edo tkvati k̆ai xeşa giçkinan, aya
gazetaşi majurani nomeriti ar- jur ndğaşa (na miçkin k̆onariten) gamaxtasion.
Edo aǯi am gazeta şeni mutxanepe giǯvat, eya minon. Aya, Turkieşi
(çkineburi) tarixis, ilkineri Lazuri gazeta rendo, emuşeni dido beciti
ren. Tkvati k̆ai xeşa giçkinan, çki maartani (çkineburi) gazeta Sovyetyari
p̆eriodis, Gurcistani (Okortue) do Abxazias miğut̆es. Mara muşi skidala ek̆o
ginže va rt̆u. Mara ma mepşven, aya gazetaşi skidala dido ginže iqvasen.
Ğormotisti eşo unon na, aşo iqvasen mado visimadep. Edo çkva mu giǯvat?!
Mustafa Aliişi: Cuma; muk̆o (tkvani
noç̆are) supara giğunan?
Ali İhsan Aksamaz: Eşo giǯvat na, aşo
giǯvat na, vit k̆onari supara komiğun, (vit̆o ar supara). Arteği ren
gamamçkumala “Çiviyazilari”- şen ren. Majurati am gamamçkumalaşen ren. Tercume
steri ar ondi ren. Emuşkule gamamçkumala “Sorun”-işen sumi varna otxo supara
komiğun. Gamamçkumala “Belge “-şen jur supara komiğun. Emuşkule Lazuri
(Lazik̆a) K̆ollektivişen gamaxtasen ar suparati komiğun. Eti, ‘Lazuri Nenaşi
Geç̆k̆ap̆uli Dersepe’ coxoni supara ren...
Mustafa Aliişi: Ho…
Ali İhsan Aksamaz: … Aya supara, çkimi
şeni majurapeşen dido beciti ren. Emuşeniki, aya Lazuri dersepeşi supara ren.
Edo ar- jur ndğaşa aya supara gamaxtasion. Mati gurpatkaleri vore… Ma eçi do
vit ǯanaşen doni İnglisuri nenaşi mamgurapale vore. Aya nena vogurap mara, aya
iptineri fara ren, ma Lazuri supara miğun: Lazepeşi dersepeşi supara…
Mustafa Aliişi: İptineri supara…
İptineri supara, na giğun?!
Ali İhsan Aksamaz: Çkimi iptineri
suparai?!
Mustafa Aliişi: Ho, ho…
Ali İhsan Aksamaz: Çkimi iptineri
supara ren ‘K̆avk̆asiaşen Uçamzoğaşa Lazepeşi Tarixuri Magzaloba’ …
Gamamçkumala “Çiviyazilari “-şen…
Mustafa Aliişi: Turkuli, Turkuli
nenaten…
Ali İhsan Aksamaz: Turkuli nenaten mara
Lazuri ist̆oriaşen…
Mustafa Aliişi: Va, var.. suparaşi
coxo, Turkuli nenaten, coxo mu ren?! Coxo mu rt̆u?!
Ali İhsan Aksamaz: Turkuli nenaten coxo
muşi: ‘Kafkasyadan Karadenize Lazların Tarihsel Yolculuğu’...
Mustafa Aliişi: Ho… Cuma; aǯişakis
muepe ikipt̆i? Aǯişakis…
Ali İhsan Aksamaz: Aǯişakis… Lazuri
nena, minoba şenii?!
Mustafa Aliişi: Ho, Lazuri nenaten,
Lazuri xaçkaten, yani k̆ult̆uraşen…
Ali İhsan Aksamaz: İlkineri, vit̆o
nçxoro oş otxo neçi vit̆o sumis ‘Ogni’ coxoni ar jurnali gamaviğit.
Tkvanti k̆ai xeşa giçkinan…
Mustafa Aliişi: Ho, miçkin…
Ali İhsan Aksamaz: Emuşk̆ule megabrepe
k̆ala em dğaşen am dğaşakis k̆ult̆uruli, p̆olit̆ik̆uri var, k̆ult̆uruli ondepe
k̆ala viboder, çkvadoçkva grubepeşi doloxe…
Mustafa Aliişi: Ağani mutupe nosis
giğunani?
Ali İhsan Aksamaz: Aǯişkule ma ağani
mutxanepeti komiğun nosi çkimis…
Mustafa Aliişi: Ho…
Ali İhsan Aksamaz: Entepeti Lazuri
nenaten iqvasen… Lazuri nena şeni suparape…
Mustafa Aliişi: Mektebepes menoʒxune
dersepe şeni mu isimadept?
Ali İhsan Aksamaz: Ho. Aya dido beciti
tema ren. Emuşeniki, andğaşakis mtel kianas, Lazuri nena ofiʒialuri nena va
rt̆u. Tkvati k̆ai xeşa giçkinan, Abxazias Lazepe skidunan.Okortues Lazepe
skidunan. Turkies Lazepe skidunan. (Rusiaşi Federaʒias Lazepe skidunan.)
Turkies Lazepe skidunan mara, didopeten Lazepe Turkies skidunan. Mara Lazuri
nena ofiʒialuri nena va rt̆u. Mara am hukumetişi (palanç̆inalaşi) k̆arariten,
(aya dido beciti ren) ist̆oria çkinis, iptineri fara, Lazuri çkini ( Turkies) ofiʒialuri
nena iqu. Aya irişen beciti ren. Mara, tkvati k̆ai xeşa giçkinan. Aya va
domibağunan. Ar dolonis ar-jur dersiten aya dulya va iqven. Aya tkvanti, manti
k̆ai xeşa miçkinan. Mara na giǯvit steri, aya dido beciti ren. Muşeni beciti
ren?! İptineri fara, (Turkies) mtel ist̆oria çkinis Lazuri nenas ofiʒialuri
st̆at̆usi uğun do emuşeni.
Mustafa Aliişi: Pekala; İskender
Ǯitaşi şeni mu isimadept?
Ali İhsan Aksamaz: İskender Ǯitaşi,
çkini lideri, goǯoncğoneri ren…
Mustafa Aliişi: Mteli Lazepeşi
lideri ren, hoi?!
Ali İhsan Aksamaz: Ma eşo visimadep.
İskender Ǯitaşi, Lazepeşi ist̆orias maartani fara entepeşi minoba şeni dido
k̆ai içalişept̆u ar k̆oçi ren. Bolşevik̆i ar mitxani rt̆u. K̆omp̆art̆iaşi aza
rt̆u. Mara gurdoşuriten Lazuri minoba şeni içalişept̆u… Edo emuşeni İskender
Ǯitaşi, çkini şeni dido beciti k̆oçi ren.
Mustafa Aliişi: Na moxtasen dğalepe
şeni Lazuri minoba şeni mu isimadept?
Ali İhsan Aksamaz: Aǯi, çkin Turkies
pskidurt. Okortues pskidurt. Abxazias pskidurt. (Rusiaşi Federaʒias pskidurt.)
Çkin nena miğunan. Çkini derdi ren nena. Nena çkinik mo ğuras… Emuşeni
viçalişept. Ma momixteps na moxtasion dğalepes, Lazuris andğanerişen çkva k̆ai
st̆at̆usi aqvasion… Ma aşo visimadep…
Mustafa Aliişi: Cuma; aǯi, ma k̆ai
miçkin mara, skanda gk̆itxaminon… Lazepe, Kartveli renani? Edo
Kartvelist̆uri tezepe şeni mu isimadept?
Ali İhsan Aksamaz: Ma eşo visimadep ki,
Lazepe Okortuesti, Turkiesti skidunan. Kortupe… Kortuepe, çkini cumalepe renan.
Mara çki nena miğunan. Çkini nena ren Lazuri nena...
Mustafa Aliişi: Ma eşo va miçkin!
Lazepe do Margalepe cumalepe renan. Mara Kortuepe; Lazepe do Margalepeşi
megabre, manebra renan. Ma eşo miçkin…
Ali İhsan Aksamaz: Eşo… Eşoti
itkven mara, ist̆oriaşi doloxe, zate religiuri, cera… osimaduten… diniten
visimadept na, mtel k̆oçepe Ademi do Hevaşi berepe renan…
Mustafa Aliişi: Ho, miçkin, da… Eşo
miçkin mara…
Ali İhsan Aksamaz: Mara aǯi eya
minon ki, Kortuepe, çkini cumalepe- dalepe renan. Mara entepeşen ǯoxleni dalepe
çkini, cumalepe çkini, (tkvanti na tkvit steri) Margalepe renan. Margalepe-
Lazepe cumalepe renan. Margalepe- Lazepe- Kortupe cumalepe renan.
Margalepe- Lazepe- Kortupe- Şonepe, Svanepeti cumalepe renan. Ma eşo
visimadep. Mara am cumalepeşi doloxe çkar miti umçane va ren. Mteli, malamture
renan. Ma eşo visimadep. Mara ar cumak, Tkva tkva va ret. Tkva çkin retya,
miǯumers na, aya cumaloba va ren. Aǯişakis Kortuepek, Kortupeşi (ofiʒialuri)
ideologiak, aşo miǯumert̆es: Lazuri nena, Kortuli nenaşi dialekt̆i renya.
Emuşkule Lazepeti Gurci renanya miǯumert̆es…
Mustafa Aliişi: Didi mardi, Cuma!
Ali İhsan Aksamaz: Manti şukuri
giǯumert, Mustafa begi!
(Youtube-s “lazi kolxa”şk̆elen gedvaleri rop̆ort̆ajişi
k̆lip̆işi t̆ap̆e- xvaneri noç̆are ren. 29 Guma 2013)
***
(Goʒ̆otkvala: “NOĞA T̆V”-şi edit̆ori
Murat̆ K̆aradenizik do T̆V-şi emektari Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşik çkimi
k̆ala ar int̆erviu doqves noğa İst̆anbolişi semti Bahçelievleris, (12) vit̆ojur
Guma jurvit̆oşidovit̆oxut (2015) ʒ̆anas. Aya int̆erviu gamiçkvinu “NOĞA T̆V”-şi
sayfas, Youtubis, (28) eçidoovro ʒ̆ilva jurvit̆oşidovit̆oxut (2015) ʒ̆anas.
NOĞA T̆V”-şi mance do edit̆ori Murat̆ K̆aradenizis do T̆V-şi emektari Mihriban
Yaşar Mç̆aputolepeşis şukuri voğodap ma. Ali İhsan Aksamazi,12. X. 2015)
+
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: “NOĞA T̆V”-şi ek̆ranişe, ek̆rani şk̆unişe k̆ai moxtit! Handğaneri
ndğaşi musafiri şk̆uni Ali İhsan Aksamaž’on… Xoca şk̆imi, k̆ai moxtit!
Ali İhsan Aksamazi: Ma dido mardi giʒ̆umert! Tkvanti k̆ai moxtit!
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Mu xali giğunan?
Ali İhsan Aksamazi: Ma dido k̆ai vore. Emuşeniki tkvani steri ağanmordalepek aya k̆ult̆uruli
dulyapes mxuci meçapan.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Ti-tkvanişi ambai şeni muepe gazit̆enan?
Ali İhsan Aksamazi: (1959) vit̆onçxorooşdo jureneçidovit̆onçxoro ʒ̆anas, İst̆anbolis
dovibadi. Baba çkimi, Rize Vilayetişi noğa Art̆aşenişi oput̆e Şangulişen ren.
Nana çkimi Lazi var ren. Mara Çerkesuli diʒxiriti kuğun. Maartani do majurani
mektebepe, nʒ̆opulape do Lise İst̆anbolis doviguri. Mtini giʒ̆vatna, ok̆itxuşa,
oguruşa toli va miğut̆u ma. Emuşeniti mevaşkvi ok̆txu, oguru do gast̆ronomia do
t̆urist̆uli dulyapes doviçalişi ma. Edo galeni t̆urist̆epe k̆ala dovitanişi,
ok̆oviçini do emindros oxomaʒ̆onu çkimi nena, İnglisuri nena, va domibağut̆u.
İnglisuri k̆ursepeşa mepti. Uk̆ule İt̆alianuri k̆ursepeşa mepti do aşoten
galeni t̆urist̆epe k̆ala kai do mskvaşa k̆ont̆akt̆i maqu.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Nak̆o supara giğunan? Hinişi yoxepe şk̆unde gazit̆enani?
Ali İhsan Aksamazi: İpti, maartani k̆itxala şeniti ar- jur nena giʒ̆vat: Eşoki K̆onya
Selçuk̆işi Universit̆et̆işen mamgurapale gamapti, İnglisuri nenaşi mamgurapale.
Uk̆uleti Turkiyeşi çkvadoçkva yeepes, nʒ̆opulapes, k̆ursepes, şkagurepes
doviçalişi, İnglisuri nenaşi mamgurapale vort̆i. Uk̆ule (1992)
vit̆onçxorooşidootxoneçidovit̆ojur ʒ̆anaşen doni aya k̆ult̆uruli,
p̆olit̆ik̆uri ondepe k̆ala viboder do aʒ̆i, ma matkven, (11) vit̆oar
gamoçkvineri supara, ketabi komiğun ma. Ginonanna, entepeşi coxope giʒ̆vat:
Maartani supara, ketabi, çkimi ren “Alboni”. Aya, çkimi noç̆are, noxvene,
ketabi, alboni va ren mara (1937) vit̆onçxorooşdoeçidovit̆oşkvit ʒ̆anas Apxazetis
gamoçkvineri ren do ma aya alboni xolo gamaviği İst̆anbolis. Çkimi suparapeşen,
ketabepeşen arteri ren “K̆afk̆asyaşen Uçamzoğaşa Lazepeşi İst̆oriuli
Magzaloba”. Masumani ren “Legenda do K̆ult̆ura Uçamzoğas”. “Nena,
K̆ult̆ura do İst̆oria Mutepeşiten Lazepe”. “Ofiʒialuri İdeologiepeşi Nk̆ila-
Blok̆ade Yulva Uçamzoğas”. “Nananena do Nananenaten Gamantana”. “Lazi
Gamantanerepe do entepeşi Oçkinoba”. “Lazepe do Lazuri Minoba”. “Nananena,
K̆ult̆ura do İst̆oria Mutepeşiten Lazepe”, aya ren majura fara gamoçkvineri supara,
ketabi çkimi. “Ofiʒialuri İdeologiepeşi Nk̆ila- Blok̆ade Yulva Uçamzoğas”,
ayati, aya suparati, ketabiti, majurani fara gamoçkvineri ren. Do çodinoni
supara, ketabi çkimi ren “Lazuri Nenaşi Geç̆k̆apuli Dersepe”. Edo aya ren
irişen beciti çkimi şeni.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Nam jurnalepes mxuci meçit?
Ali İhsan Aksamazi: Ma ipti megabrepe çkimi k̆aladopxedit do k̆arari komepçit do, ipti,
“Ogni!” coxoni k̆ult̆uruli jurnalis mxuci mepçi, megabrepe çkimi k̆ala.
Emuşk̆ule ar majura jurnali komiğut̆es, “Kafk̆asyaşi noç̆arepe” coxoni. Emus
coxoti gevodvi, emusti xolo mxuci komepçi. Emuşk̆ule “Mjora” coxoni jurnali
komiğut̆es. Uk̆uleti K̆ocaelis, noğa K̆ocaelis k̆ideri “Sima Vakfi”-şi “Sima”
coxoni jurnalis mxuci komepçi. Mara emuşk̆uleti akoni Apxazi- Abazepeşi
jurnali, “Alaşara” coxoni jurnalisti mxuci komepçi. Xolo “Yeni K̆afk̆asya/
Ağani K̆afk̆asya” coxoni, Çerkesepeşi jurnalisti mxuci komepçi. Xolo giʒ̆vat
“Jineps” coxoni jurnalisti mxuci komepçi, Çerkesepeşi jurnali… Akoni Gurcepeşi,
Kortuepeşi jurnali naren, “Çveneburi”-sti mxuci komepçi. Uk̆ule “K̆olxoba”
coxoni int̆ernet̆- gazetas, gamaçkvalas mxuci komepçi do andğaneri ndğalepesti
“Gazeta Noğa” coxoni çkineburi, Lazuri gazetas mxuci mepçap.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: “Gazeta Noğa” şeni mu iduşunamt?
Ali İhsan Aksamazi: Ma eşo visimadepki,çkineburi dulyapes mxuci meçamu dido beciti ren.
Emuşeniki çkineburi nena, Lazuri Nena, ndğaşen ndğaşa ğurun. Emus mxuci meçamu
irişen beciti ren. Elbet aya gazetakti mxuci meçaps çkineburi nenas. Aya gazeta,
“Gazeta Noğa”, beciti ren. Ma eşo visimadep.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Mu iduşunamt “ “T̆V NOĞA” şeni?
Ali İhsan Aksamazi: Xolo, ʒ̆oxle nagiʒ̆vit steri, aya dulya dido beciti ren. Emuşeniki
aʒ̆işakis çkin radiosteri, t̆elevizia steri ondepe va miğut̆es. Mara aʒ̆i
tkvani mxuci meçamuten, omxvacuten, aya dulyas gebdgitit, emuşeni aya irişen
beciti ren. Emuşeniki ar nena xvala oxoris oğarğaluten va skidun. Mektebi,
nʒ̆opula, domaç̆irnan, ketabepe, ʒ̆ignepe domaç̆irnan, t̆elevizia- radio
domaç̆irnan. Emuşeni iptineri k̆uçxe naren şeni, aya dulya, dido beciti dulya
ren mado visimadep, aya t̆elevizia şeni.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Bazi Lazi gamantanerepek p̆anda “Kartveloba”-şen isinapan, tkvan mu
iduşunamt?
Ali İhsan Aksamazi: Giçkinan, çkin Turkiyes pskidurt.Turkiyeşi sinorepeşi doloxe çkini derdi
ren çkini nena. Elbet başkabaşka memleketepes, başkabaşka dobadonapesti
çkineburepe skidunan. Ama çkini iptineri dulya ren çkineburi minoba, çkineburi
nena, k̆ult̆uraşi oskedinu. Emuşeniti çkin ipti çkini dulyas voʒ̆k̆edat. Elbet
Megrelepeti, Kortuepeti, majura çkineburepeti, Svanepeti beciti ren çkini şeni.
Mara, ipti, çkin Turkiyes napskidut şeni, çkini dulya beciti ren. Emuşeni,
elbet, çkin çkvadoçkva fik̆irepe komiğunan guris. Mara aʒ̆i ekoleni dulyape
şeni mutxanepe oğarğaluşen vimt̆at, eşo visimadep man.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Mu iduşunamt menoʒxune dersepe şeni?
Ali İhsan Aksamazi: Tkvanti giçkinan, aʒ̆işa Turkuli mektebepes, nʒ̆opulapes, çkar hak̆k̆i va
miğut̆es. Mara aʒ̆i, aya hukumetiten, çkin aʒ̆i jur-saat̆oni k̆ult̆uruli
dersepe komiğunan çkineburi coğrafyaşi mektebepes, nʒ̆opulapes. Aya dido beciti
ren. Ma, aya dulyas mxuci nakomeçu do mxuci nameçaps ipti Recep Tayyip
Erdoğanis do muşi palanç̆inalas dido şukuri vuʒ̆umer.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Lazepe nak̆u mcveşi onan? Haʒ̆ineri Lazuri lamtinala şeni muepe
gazit̆enan?
Ali İhsan Aksamazi: İris uçkinan, mteli tarixisti uçkinki, Lazepe mjora, tuta, muruʒxepe
steri mcveşi xalk̆i ren. Lazpeşen çkvadoçkva maç̆aralepek ambaepe momçapan
tarixişi çkvadoçkva p̆eriodepes. Edo entepeşen mutxanepe giʒ̆vat, aya va minon
aʒ̆i. Meraği nauğun mitis aya dulyapeşen ambai kuğun. Mara aʒ̆ineri lamtinala,
Lazuri lamtinalaşi xali mu ren? Emuşeniti ar- jur nena giʒ̆vat: Çkin aya
dulyas, k̆ult̆uruli, minobaşi do nenaşi oskedinuşi dulyas (20) eçi ʒ̆anaşi
ekole kogevoç̆k̆it, gzas gebdgitit do aya gzas nagebdgitit p̆eriodis çkar miti
va mažires. Mara aʒ̆i aya dulyaten, Lazuri minoba k̆ala, Lazuri nenak̆ala
naiboden k̆oçi dido ren. Elbet miçkinan, çkvadoçkva ketbepe kogamaxtu. Mcveşi
orapes derneğepe va miğutes. Aʒ̆i derneğepe komiğunan. Aya dulyaşa toli nauğun
gamantanerepe dido va miqount̆es, dido ʒ̆anepe ekole. Mara aʒ̆i çkin dido
k̆oçepe komiqounan do aʒ̆i Lazuri lamtinala dido k̆ai xali ren. Ma eşo
visimadep. Mara ç̆umen aya dulya çkva k̆ai iqvasen, ma eşo visimadep.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Lazepe nam dobadonapes sk̆udunan? Hinişi maxoroba nak̆o’n mteli
kianas?
Ali İhsan Aksamazi: Lazepe, nagiçkinan steri, İst̆oriuli Lazistanis skidunan. Turkiyeşi
t̆erit̆oryas naren Lazistanis skidunan. Okortueşi, Gurcistanişi t̆erit̆oryas
naren Lazistanisti skidunan. Edo Lazepeşi nufusi, maxoroba şeni mitis çkar mutu
va atkven. Mara ma eşo visimadepki, mtel Turkiyes ar milyoni do gverdi Lazi
skidun mado miçkin. Okortuesti Lazepe skidunan. Entepeşi nufusi, maxoroba
şeniti çkar mutu va matkven ama xut şilya k̆onari Lazi skidun Okortues. Uk̆ule
Apxazetis Lazepe skidunan. Mara entepeşi nufusi, maxoroba ek̆o dido va ren, aya
miçkin. Emuşk̆ule Evrop̆aşi dobadonapesti Lazepe skidunan, Tyrkiyeşen mextineri
madulyepe. Ek̆uleti Rusyaşi Federaʒiasti Lazepe skidunan. Mara entepeşi nufusi,
maxoroba ek̆o dido va ren, ma eşo miçkin. Edo eşo!
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Lazepe svalyari xalk̆i’onani?
Ali İhsan Aksamazi: Ho, Lazepe svalyari xalk̆i ren Lazistanis, mcveşi Lazistanis, Turkiyeşi
Lazistanis do Okortueşi Lazistanis. Lazepe muhaciri va renan, Lazepe svalyari
xalk̆i renan. Mara Turkiyeşi başkabaşka yeepes muhaciri Lazepeti skidunan. Çkin
aya miçkinan. Edo eşo!
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Lazepek didopeten nam dulyape ikuman?
Ali İhsan Aksamazi: Lazepek çkvadoçkva dulyapes içalişepan. Didopeten oput̆ari xalk̆i renan
mara Lazepe artneri p̆eriodis Turkuli burok̆rasias, ʒiviluri, malimuri
burok̆rasiasti içalişepan. Aya, Turkiyes aşo ren. Mara Okortuesti eşo.
Okortuesti çkvadoçkva dulyape ikipan. Rusyaşi Federaʒiasti eşo ren. Emuşk̆ule
Alamaniasti eşo ren. Lazepe k̆ai k̆oçepe renan. Lazepe ğnosei k̆oçepe renan.
Lazepek dulya mutepeşi k̆aixeşa naikips, eşo k̆oçepe renan.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Lazuri nena oput̆eşi nena oni, vana noğaşi nena oni?
Ali İhsan Aksamazi: Ho! Aya ren dido k̆ai k̆itxala. Eşo matkven: Lazuri nena andğaneri ndğas
oput̆eşi nenati ren, noğaşi nenati ren do didi noğaşi nenati ren. Eşo
giʒ̆vatna, Evrop̆aşi nenati ren. Emuşeniki oputepesti pskidut, noğapesti
pskidut, didi noğapesti pskidut, Evrop̆asti pskidut. Emuşeni Lazuri nena xvala
ar-jur oxorişi do zavali xalk̆işi nena va ren. Lazuri nena ren mağali,
k̆ap̆et̆i ar xalk̆işi nena. Emuşeni çkar mitis var atkvenki, Lazuri nena
ar-jur oxorişi nena ren. Çkar mitis va atkven. Lazuri nena ren kianaşi nena.
Andğaneri ndğas eşo matkven.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Lazuri nenaşi ç̆umenepe şeni mu iduşunamt?
Ali İhsan Aksamazi: Andğaneri ndğas mtel kianas İnglisuri ren k̆ap̆et̆i, gontximeri nena, eşo
ižiren. Mara namoxtasion ndğalepes xvala İnglisuri nena, xvala Turkuli nena,
xvala Rusuli nena var, çkini nena steri svalyari nenapeti skidasen.
Aya ren “globalizaʒia”-şi p̆eriodi. Aya p̆eriodis çkin bedineri voret.
Emuşeniki ʒ̆oxleni p̆eriodis menceli va miğut̆es, int̆ernet̆i va miğut̆es,
mobiluri t̆elefoni va miğut̆e, p̆ost̆a va miğut̆es. Mara aʒ̆i dulya eşo va ren.
Emuşk̆uleti kianaşi mancepek, andğaneri ndğas, çkini dulyasti mxuci momçapan.
Aya ren “globalizaʒia”. Ayati dido k̆ai ren.”Globalizaʒia”- ten
ek̆onomiur-p̆olit̆ik̆uri do minobaşi dulyapeti irdasen. Elbet çkini şeniti. Ma
eşo visimadep.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Lazuri nena, Latinuri alboniten berepes meçamu vorsi dulya oni?
Ali İhsan Aksamazi: Aʒ̆i, çkin Turkiyes pskidut. Elbet çkini şeni Latinuri alboni irişen k̆ai
ren. Mara Okortues naskidunan Lazepeşeni Kartuli alboni k̆ai ren. Apxazetis
naskidunan Lazepe şeniti K̆iriluri alboni k̆ai ren. Ma eşo visimadep. Aya
dulyas ilkineri becitoba ren Lazuri nenaşi oğarğalu. Lazuri nena bğarğalaptna,
Lazuri nena skidasion. Lazuri nena va bğarğalaptna, Lazuri nena elbet ğurasen.
Emuşeni çkimi çodinoni mesaji eşo ren: Lazuri visinapat do Lazuri skidas! Edo
aya dulya, çkimi k̆ala rop̆ort̆aji nadoqvit şeni, dido mardi, şukuri giʒ̆umert.
Mihriban Yaşar Mç̆aputolepeşi: Aliihsan Xoca şk̆imi, dido şukuri giʒ̆umert. Dido k̆ai int̆erviu iyu.
Ğormotik p̆anda megişvelas!
Ali İhsan Aksamazi: Bolaki, memişvelan didi Ğormotik. Aya dulya Ğormotişi xes ren. Ğormotis
unonna, elbet çkineburi nenape skidasion. Didi mardi giʒ̆umert!
(“NOĞA T̆V”- Youtube)
(გოწოთქვალა: “ნოღა ტვ”-ში ედიტორი მურატ კარადენიზიქ დო ტვ-ში ემექთარი მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეშიქ ჩქიმი კალა არ ინტერვიუ დოყვეს ნოღა ისტანბოლიში სემთი ბაჰჩელიევლერის, (12) ვიტოჟურ გუმა ჟურვიტოშიდოვიტოხუთ (2015) წანას. აჲა ინტერვიუ გამიჩქვინუ “ნოღა ტვ”-ში საჲჶას, ჲოუთუბის, (28) ეჩიდოოვრო წილვა ჟურვიტოშიდოვიტოხუთ (2015) წანას. ნოღა ტვ”-ში მანჯე დო ედიტორი მურატ კარადენიზის დო ტვ-ში ემექთარი მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეშის შუქური ვოღოდაფ მა. ალი იჰსან აქსამაზი, 12. X. 2015)
+
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: “ნოღა ტვ”-ში ეკრანიშე, ეკრანი შკუნიშე კაი მოხთით! ჰანდღანერი ნდღაში მუსაჶირი შკუნი ალი იჰსან აქსამაძ’ონ… ხოჯა შკიმი, კაი მოხთით!
ალი იჰსან აქსამაზი: მა დიდო მარდი გიწუმერთ! თქვანთი კაი მოხთით!
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: მუ ხალი გიღუნან?
ალი იჰსან აქსამაზი: მა დიდო კაი ვორე. ემუშენიქი თქვანი სთერი აღანმორდალეფექ აჲა კულტურული დულჲაფეს მხუჯი მეჩაფან.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: თი-თქვანიში ამბაი შენი მუეფე გაზიტენან?
ალი იჰსან აქსამაზი: (1959) ვიტონჩხოროოშდო ჟურენეჩიდოვიტონჩხორო წანას, ისტანბოლის დოვიბადი. ბაბა ჩქიმი, რიზე ვილაჲეთიში ნოღა არტაშენიში ოფუტე შანგულიშენ რენ. ნანა ჩქიმი ლაზი ვარ რენ. მარა ჩერქესული დიცხირითი ქუღუნ. მაართანი დო მაჟურანი მექთებეფე, ნწოფულაფე დო ლისე ისტანბოლის დოვიგური. მთინი გიწვათნა, ოკითხუშა, ოგურუშა თოლი ვა მიღუტუ მა. ემუშენითი მევაშქვი ოკთხუ, ოგურუ დო გასტრონომია დო ტურისტული დულჲაფეს დოვიჩალიში მა. ედო გალენი ტურისტეფე კალა დოვითანიში, ოკოვიჩინი დო ემინდროს ოხომაწონუ ჩქიმი ნენა, ინგლისური ნენა, ვა დომიბაღუტუ. ინგლისური კურსეფეშა მეფთი. უკულე იტალიანური კურსეფეშა მეფთი დო აშოთენ გალენი ტურისტეფე კალა ქაი დო მსქვაშა კონტაქტი მაყუ.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ნაკო სუფარა გიღუნან? ჰინიში ჲოხეფე შკუნდე გაზიტენანი?
ალი იჰსან აქსამაზი: იფთი, მაართანი კითხალა შენითი არ- ჟურ ნენა გიწვათ: ეშოქი კონჲა სელჩუკიში უნივერსიტეტიშენ მამგურაფალე გამაფთი, ინგლისური ნენაში მამგურაფალე. უკულეთი თურქიჲეში ჩქვადოჩქვა ჲეეფეს, ნწოფულაფეს, კურსეფეს, შქაგურეფეს დოვიჩალიში, ინგლისური ნენაში მამგურაფალე ვორტი. უკულე (1992) ვიტონჩხოროოშიდოოთხონეჩიდოვიტოჟურ წანაშენ დონი აჲა კულტურული, პოლიტიკური ონდეფე კალა ვიბოდერ დო აწი, მა მათქვენ, (11) ვიტოარ გამოჩქვინერი სუფარა, ქეთაბი ქომიღუნ მა. გინონანნა, ენთეფეში ჯოხოფე გიწვათ: მაართანი სუფარა, ქეთაბი, ჩქიმი რენ “ალბონი”. აჲა, ჩქიმი ნოჭარე, ნოხვენე, ქეთაბი, ალბონი ვა რენ მარა (1937) ვიტონჩხოროოშდოეჩიდოვიტოშქვით წანას აფხაზეთის გამოჩქვინერი რენ დო მა აჲა ალბონი ხოლო გამავიღი ისტანბოლის. ჩქიმი სუფარაფეშენ, ქეთაბეფეშენ ართერი რენ “კაჶკასჲაშენ უჩამზოღაშა ლაზეფეში ისტორიული მაგზალობა”. მასუმანი რენ “ლეგენდა დო კულტურა უჩამზოღას”. “ნენა, კულტურა დო ისტორია მუთეფეშითენ ლაზეფე”. “ოჶიციალური იდეოლოგიეფეში ნკილა- ბლოკადე ჲულვა უჩამზოღას”. “ნანანენა დო ნანანენათენ გამანთანა”. “ლაზი გამანთანერეფე დო ენთეფეში ოჩქინობა”. “ლაზეფე დო ლაზური მინობა”. “ნანანენა, კულტურა დო ისტორია მუთეფეშითენ ლაზეფე”, აჲა რენ მაჟურა ჶარა გამოჩქვინერი სუფარა, ქეთაბი ჩქიმი. “ოჶიციალური იდეოლოგიეფეში ნკილა- ბლოკადე ჲულვა უჩამზოღას”, აჲათი, აჲა სუფარათი, ქეთაბითი, მაჟურანი ჶარა გამოჩქვინერი რენ. დო ჩოდინონი სუფარა, ქეთაბი ჩქიმი რენ “ლაზური ნენაში გეჭკაფული დერსეფე”. ედო აჲა რენ ირიშენ ბეჯითი ჩქიმი შენი.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ნამ ჟურნალეფეს მხუჯი მეჩით?
ალი იჰსან აქსამაზი: მა იფთი მეგაბრეფე ჩქიმი კალადოფხედით დო კარარი ქომეფჩით დო, იფთი, “ოგნი!” ჯოხონი კულტურული ჟურნალის მხუჯი მეფჩი, მეგაბრეფე ჩქიმი კალა. ემუშკულე არ მაჟურა ჟურნალი ქომიღუტეს, “ქაჶკასჲაში ნოჭარეფე” ჯოხონი. ემუს ჯოხოთი გევოდვი, ემუსთი ხოლო მხუჯი ქომეფჩი. ემუშკულე “მჟორა” ჯოხონი ჟურნალი ქომიღუტეს. უკულეთი კოჯაელის, ნოღა კოჯაელის კიდერი “სიმა ვაქჶი”-ში “სიმა” ჯოხონი ჟურნალის მხუჯი ქომეფჩი. მარა ემუშკულეთი აქონი აფხაზი- აბაზეფეში ჟურნალი, “ალაშარა” ჯოხონი ჟურნალისთი მხუჯი ქომეფჩი. ხოლო “ჲენი კაჶკასჲა/ აღანი კაჶკასჲა” ჯოხონი, ჩერქესეფეში ჟურნალისთი მხუჯი ქომეფჩი. ხოლო გიწვათ “ჟინეფს” ჯოხონი ჟურნალისთი მხუჯი ქომეფჩი, ჩერქესეფეში ჟურნალი… აქონი გურჯეფეში, ქორთუეფეში ჟურნალი ნარენ, “ჩვენებური”-სთი მხუჯი ქომეფჩი. უკულე “კოლხობა” ჯოხონი ინტერნეტ- გაზეთას, გამაჩქვალას მხუჯი ქომეფჩი დო ანდღანერი ნდღალეფესთი “გაზეთა ნოღა” ჯოხონი ჩქინებური, ლაზური გაზეთას მხუჯი მეფჩაფ.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: “გაზეთა ნოღა” შენი მუ იდუშუნამთ?
ალი იჰსან აქსამაზი: მა ეშო ვისიმადეფქი, ჩქინებური დულჲაფეს მხუჯი მეჩამუ დიდო ბეჯითი რენ. ემუშენიქი ჩქინებური ნენა, ლაზური ნენა, ნდღაშენ ნდღაშა ღურუნ. ემუს მხუჯი მეჩამუ ირიშენ ბეჯითი რენ. ელბეთ აჲა გაზეთაქთი მხუჯი მეჩაფს ჩქინებური ნენას. აჲა გაზეთა, “გაზეთა ნოღა”, ბეჯითი რენ. მა ეშო ვისიმადეფ.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: მუ იდუშუნამთ “ “ტვ ნოღა” შენი?
ალი იჰსან აქსამაზი: ხოლო, წოხლე ნაგიწვით სთერი, აჲა დულჲა დიდო ბეჯითი რენ. ემუშენიქი აწიშაქის ჩქინ რადიოსთერი, ტელევიზია სთერი ონდეფე ვა მიღუტეს. მარა აწი თქვანი მხუჯი მეჩამუთენ, ომხვაჯუთენ, აჲა დულჲას გებდგითით, ემუშენი აჲა ირიშენ ბეჯითი რენ. ემუშენიქი არ ნენა ხვალა ოხორის ოღარღალუთენ ვა სქიდუნ. მექთები, ნწოფულა, დომაჭირნან, ქეთაბეფე, წიგნეფე დომაჭირნან, ტელევიზია- რადიო დომაჭირნან. ემუშენი იფთინერი კუჩხე ნარენ შენი, აჲა დულჲა, დიდო ბეჯითი დულჲა რენ მადო ვისიმადეფ, აჲა ტელევიზია შენი.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ბაზი ლაზი გამანთანერეფექ პანდა “ქართველობა”-შენ ისინაფან, თქვან მუ იდუშუნამთ?
ალი იჰსან აქსამაზი: გიჩქინან, ჩქინ თურქიჲეს ფსქიდურთ. თურქიჲეში სინორეფეში დოლოხე ჩქინი დერდი რენ ჩქინი ნენა. ელბეთ ბაშქაბაშქა მემლექეთეფეს, ბაშქაბაშქა დობადონაფესთი ჩქინებურეფე სქიდუნან. ამა ჩქინი იფთინერი დულჲა რენ ჩქინებური მინობა, ჩქინებური ნენა, კულტურაში ოსქედინუ. ემუშენითი ჩქინ იფთი ჩქინი დულჲას ვოწკედათ. ელბეთ მეგრელეფეთი, ქორთუეფეთი, მაჟურა ჩქინებურეფეთი, სვანეფეთი ბეჯითი რენ ჩქინი შენი. მარა, იფთი, ჩქინ თურქიჲეს ნაფსქიდუთ შენი, ჩქინი დულჲა ბეჯითი რენ. ემუშენი, ელბეთ, ჩქინ ჩქვადოჩქვა ჶიკირეფე ქომიღუნან გურის. მარა აწი ექოლენი დულჲაფე შენი მუთხანეფე ოღარღალუშენ ვიმტათ, ეშო ვისიმადეფ მან.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: მუ იდუშუნამთ მენოცხუნე დერსეფე შენი?
ალი იჰსან აქსამაზი: თქვანთი გიჩქინან, აწიშა თურქული მექთებეფეს, ნწოფულაფეს, ჩქარ ჰაკკი ვა მიღუტეს. მარა აწი, აჲა ჰუქუმეთითენ, ჩქინ აწი ჟურ-საატონი კულტურული დერსეფე ქომიღუნან ჩქინებური ჯოღრაჶჲაში მექთებეფეს, ნწოფულაფეს. აჲა დიდო ბეჯითი რენ. მა, აჲა დულჲას მხუჯი ნაქომეჩუ დო მხუჯი ნამეჩაფს იფთი რეჯეფ თაჲჲიფ ერდოღანის დო მუში ფალანჭინალას დიდო შუქური ვუწუმერ.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ლაზეფე ნაკუ მჯვეში ონან? ჰაწინერი ლაზური ლამთინალა შენი მუეფე გაზიტენან?
ალი იჰსან აქსამაზი: ირის უჩქინან, მთელი თარიხისთი უჩქინქი, ლაზეფე მჟორა, თუთა, მურუცხეფე სთერი მჯვეში ხალკი რენ. ლაზფეშენ ჩქვადოჩქვა მაჭარალეფექ ამბაეფე მომჩაფან თარიხიში ჩქვადოჩქვა პერიოდეფეს. ედო ენთეფეშენ მუთხანეფე გიწვათ, აჲა ვა მინონ აწი. მერაღი ნაუღუნ მითის აჲა დულჲაფეშენ ამბაი ქუღუნ. მარა აწინერი ლამთინალა, ლაზური ლამთინალაში ხალი მუ რენ? ემუშენითი არ- ჟურ ნენა გიწვათ: ჩქინ აჲა დულჲას, კულტურული, მინობაში დო ნენაში ოსქედინუში დულჲას (20) ეჩი წანაში ექოლე ქოგევოჭკით, გზას გებდგითით დო აჲა გზას ნაგებდგითით პერიოდის ჩქარ მითი ვა მაძირეს. მარა აწი აჲა დულჲათენ, ლაზური მინობა კალა, ლაზური ნენაკალა ნაიბოდენ კოჩი დიდო რენ. ელბეთ მიჩქინან, ჩქვადოჩქვა ქეთბეფე ქოგამახთუ. მჯვეში ორაფეს დერნეღეფე ვა მიღუთეს. აწი დერნეღეფე ქომიღუნან. აჲა დულჲაშა თოლი ნაუღუნ გამანთანერეფე დიდო ვა მიყოუნტეს, დიდო წანეფე ექოლე. მარა აწი ჩქინ დიდო კოჩეფე ქომიყოუნან დო აწი ლაზური ლამთინალა დიდო კაი ხალი რენ. მა ეშო ვისიმადეფ. მარა ჭუმენ აჲა დულჲა ჩქვა კაი იყვასენ, მა ეშო ვისიმადეფ.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ლაზეფე ნამ დობადონაფეს სკუდუნან? ჰინიში მახორობა ნაკო’ნ მთელი ქიანას?
ალი იჰსან აქსამაზი: ლაზეფე, ნაგიჩქინან სთერი, ისტორიული ლაზისთანის სქიდუნან. თურქიჲეში ტერიტორჲას ნარენ ლაზისთანის სქიდუნან. ოქორთუეში, გურჯისთანიში ტერიტორჲას ნარენ ლაზისთანისთი სქიდუნან. ედო ლაზეფეში ნუჶუსი, მახორობა შენი მითის ჩქარ მუთუ ვა ათქვენ. მარა მა ეშო ვისიმადეფქი, მთელ თურქიჲეს არ მილჲონი დო გვერდი ლაზი სქიდუნ მადო მიჩქინ. ოქორთუესთი ლაზეფე სქიდუნან. ენთეფეში ნუჶუსი, მახორობა შენითი ჩქარ მუთუ ვა მათქვენ ამა ხუთ შილჲა კონარი ლაზი სქიდუნ ოქორთუეს. უკულე აფხაზეთის ლაზეფე სქიდუნან. მარა ენთეფეში ნუჶუსი, მახორობა ეკო დიდო ვა რენ, აჲა მიჩქინ. ემუშკულე ევროპაში დობადონაფესთი ლაზეფე სქიდუნან, თჲრქიჲეშენ მეხთინერი მადულჲეფე. ეკულეთი რუსჲაში ჶედერაციასთი ლაზეფე სქიდუნან. მარა ენთეფეში ნუჶუსი, მახორობა ეკო დიდო ვა რენ, მა ეშო მიჩქინ. ედო ეშო!
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ლაზეფე სვალჲარი ხალკი’ონანი?
ალი იჰსან აქსამაზი: ჰო, ლაზეფე სვალჲარი ხალკი რენ ლაზისთანის, მჯვეში ლაზისთანის, თურქიჲეში ლაზისთანის დო ოქორთუეში ლაზისთანის. ლაზეფე მუჰაჯირი ვა რენან, ლაზეფე სვალჲარი ხალკი რენან. მარა თურქიჲეში ბაშქაბაშქა ჲეეფეს მუჰაჯირი ლაზეფეთი სქიდუნან. ჩქინ აჲა მიჩქინან. ედო ეშო!
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ლაზეფექ დიდოფეთენ ნამ დულჲაფე იქუმან?
ალი იჰსან აქსამაზი: ლაზეფექ ჩქვადოჩქვა დულჲაფეს იჩალიშეფან. დიდოფეთენ ოფუტარი ხალკი რენან მარა ლაზეფე ართნერი პერიოდის თურქული ბუროკრასიას, ცივილური, მალიმური ბუროკრასიასთი იჩალიშეფან. აჲა, თურქიჲეს აშო რენ. მარა ოქორთუესთი ეშო. ოქორთუესთი ჩქვადოჩქვა დულჲაფე იქიფან. რუსჲაში ჶედერაციასთი ეშო რენ. ემუშკულე ალამანიასთი ეშო რენ. ლაზეფე კაი კოჩეფე რენან. ლაზეფე ღნოსეი კოჩეფე რენან. ლაზეფექ დულჲა მუთეფეში კაიხეშა ნაიქიფს, ეშო კოჩეფე რენან.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ლაზური ნენა ოფუტეში ნენა ონი, ვანა ნოღაში ნენა ონი?
ალი იჰსან აქსამაზი: ჰო! აჲა რენ დიდო კაი კითხალა. ეშო მათქვენ: ლაზური ნენა ანდღანერი ნდღას ოფუტეში ნენათი რენ, ნოღაში ნენათი რენ დო დიდი ნოღაში ნენათი რენ. ეშო გიწვათნა, ევროპაში ნენათი რენ. ემუშენიქი ოფუთეფესთი ფსქიდუთ, ნოღაფესთი ფსქიდუთ, დიდი ნოღაფესთი ფსქიდუთ, ევროპასთი ფსქიდუთ. ემუშენი ლაზური ნენა ხვალა არ-ჟურ ოხორიში დო ზავალი ხალკიში ნენა ვა რენ. ლაზური ნენა რენ მაღალი, კაპეტი არ ხალკიში ნენა. ემუშენი ჩქარ მითის ვარ ათქვენქი, ლაზური ნენა არ-ჟურ ოხორიში ნენა რენ. ჩქარ მითის ვა ათქვენ. ლაზური ნენა რენ ქიანაში ნენა. ანდღანერი ნდღას ეშო მათქვენ.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ლაზური ნენაში ჭუმენეფე შენი მუ იდუშუნამთ?
ალი იჰსან აქსამაზი: ანდღანერი ნდღას მთელ ქიანას ინგლისური რენ კაპეტი, გონთხიმერი ნენა, ეშო იძირენ. მარა ნამოხთასიონ ნდღალეფეს ხვალა ინგლისური ნენა, ხვალა თურქული ნენა, ხვალა რუსული ნენა ვარ, ჩქინი ნენა სთერი სვალჲარი ნენაფეთი სქიდასენ. აჲა რენ “გლობალიზაცია”-ში პერიოდი. აჲა პერიოდის ჩქინ ბედინერი ვორეთ. ემუშენიქი წოხლენი პერიოდის მენჯელი ვა მიღუტეს, ინტერნეტი ვა მიღუტეს, მობილური ტელეჶონი ვა მიღუტე, პოსტა ვა მიღუტეს. მარა აწი დულჲა ეშო ვა რენ. ემუშკულეთი ქიანაში მანჯეფექ, ანდღანერი ნდღას, ჩქინი დულჲასთი მხუჯი მომჩაფან. აჲა რენ “გლობალიზაცია”. აჲათი დიდო კაი რენ.”გლობალიზაცია”- თენ ეკონომიურ-პოლიტიკური დო მინობაში დულჲაფეთი ირდასენ. ელბეთ ჩქინი შენითი. მა ეშო ვისიმადეფ.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ლაზური ნენა, ლათინური ალბონითენ ბერეფეს მეჩამუ ვორსი დულჲა ონი?
ალი იჰსან აქსამაზი: აწი, ჩქინ თურქიჲეს ფსქიდუთ. ელბეთ ჩქინი შენი ლათინური ალბონი ირიშენ კაი რენ. მარა ოქორთუეს ნასქიდუნან ლაზეფეშენი ქართული ალბონი კაი რენ. აფხაზეთის ნასქიდუნან ლაზეფე შენითი კირილური ალბონი კაი რენ. მა ეშო ვისიმადეფ. აჲა დულჲას ილქინერი ბეჯითობა რენ ლაზური ნენაში ოღარღალუ. ლაზური ნენა ბღარღალაფთნა, ლაზური ნენა სქიდასიონ. ლაზური ნენა ვა ბღარღალაფთნა, ლაზური ნენა ელბეთ ღურასენ. ემუშენი ჩქიმი ჩოდინონი მესაჟი ეშო რენ: ლაზური ვისინაფათ დო ლაზური სქიდას! ედო აჲა დულჲა, ჩქიმი კალა როპორტაჟი ნადოყვით შენი, დიდო მარდი, შუქური გიწუმერთ.
მიჰრიბან ჲაშარ მჭაფუთოლეფეში: ალიიჰსან ხოჯა შკიმი, დიდო შუქური გიწუმერთ. დიდო კაი ინტერვიუ იჲუ. ღორმოთიქ პანდა მეგიშველას!
ალი იჰსან აქსამაზი: ბოლაქი, მემიშველან დიდი ღორმოთიქ. აჲა დულჲა ღორმოთიში ხეს რენ. ღორმოთის უნონნა, ელბეთ ჩქინებური ნენაფე სქიდასიონ. დიდი მარდი გიწუმერთ!
(“NOĞA TV”, Youtube)
***
“Çkini derdi ren Lazuri nenaşi
oskidu-oskedinu” [14. V. 2016]
(Goʒ̆otkvala: Qoropeli mak̆itxalepe; Ma xut organişen ameliyatepe şk̆ule
gencireri dopskidi. Xut tuta şk̆ule k̆uçxeş jin vort̆i. Noğa Silivrişi ar
raionis/ semtis pskidurt̆i ocaği şkimi k̆ala. Emindros “Jurnali Ognişi”
umçanepeşen Ahmet Hulusi K̆irimi, İst̆anbolişi Lazuri Enst̆it̆uşi dudmaxvence
İsmail Avci Bucak̆lişi do Gazeta Noğa-TV-şi edit̆ori Murat K̆aradenizi
musafiri/ sumari komomixtes mok̆itxu şeni. Momik̆itxes do arti majuraşen
nosteneri çkineburi oç̆k̆omalepe do xilape komomiğes. İsmail Avci Bucak̆likti
devleti şeni xazireli ketabi muşişi ar fot̆ok̆op̆ia hediye komomçu. Žabunoba
çkimi şk̆ule entepe rt̆es çkimi iptineri sumarepe/ musafirepe çkimi. Dopxedit
do ekolen-akolen bğarğalit. Didopetenti jurnali “Ogni”şen bğarğalit. Edit̆ori
Murat K̆aradenizik aya noğarğalepe çkini k̆ameraşa keşiğu. Aya rt̆u 5 Maisi
20016-s. Uk̆uleti aya noğarğalepe otxo k̆libo edit̆ori Murat K̆aradenizi
şk̆elen gamiçkvinu yut̆ubis. Mati aya t̆ekst̆i ç̆iç̆it̆a redaksioniten pxaziri eya
otxo k̆libişen. Dido oraşen doni, 15 XI 2016-şen doni xes xazireli komiğut̆u
aya t̆ekst̆i. Aya t̆ekstişi doloxe p̆arant̆izoni ağani not̆epeti komiğun. Edo
eşo rt̆u çkimi noğarğalepe (14. X. 2018):
“Lazuri k̆ai ren… Ma eşo matkven: Guris do kunis dido ondepe komiğun mara, mtel
ondepe va matkven. Mtel ondepe va itkven. Emuşeniti mtel ondepe va giʒ̆vaten…
Na matkven k̆onariten giʒ̆vaten… Edo eşo… Ar ndğas, gazetas “Bugun” coxoni
gazetas ant̆i-Lazuri ambarepe kobžiri. Emuşk̆ule… P̆at̆i maʒ̆onu, çkimi guri p̆at̆i
iqu…
Emuşk̆ule… Ar ndğas Cağaloğlişa videret̆i. Ek “Pencere” coxoni gamaçkvaleşi
mance Muzaferi, “Mtuti Muzaferi” coxoni ar oşkaruli megabre miqountes… Mara
emindros, ma aya va miçkirt̆u. Edo emuşk̆ule, ma emus, Mtuti Muzaferis, “Am
k̆oçepe içinopi p̆ea”-ya vuʒ̆vi, p̆k̆itxi. Edo “Ho, ho; Ahmet Begi avuk̆at̆i
ren do ma muşi k̆ala ara komiğun”-ya miʒ̆u “Mtuti Muzaferik.
Edo aya referansiten, ma, arndğas, ma Ahmet Begişi t̆ilifonişi nomeriti maqu,
miğut̆u… Ar ndğas t̆ilifoni gomʒ̆k̆i, t̆ilifoni vuxveni. Emuşk̆ule ar k̆oçik,
Veyseli coxoni miti t̆eren ofisi muşis, “Ahmet Begi ak va renya, Lazistanişa
iduya, ar-jur dolonişa/ xaftaşa moxtasion”-ya miʒ̆u. Mati ar-jur xafta doloni
şk̆ule Ahmet Begişi ofisişa vidi do muşi k̆ala viçini.
Edo… Eşo gevoç̆k̆at… Mtini giʒ̆vat na, çkin p̆olit̆ik̆uri gzaten, Vit̆o jur
(12) St̆aroşinaş ʒ̆oxleni p̆eriodis artikartişa duşmani/ nt̆eri jur
p̆olit̆ik̆uri grubişi doloxe vort̆it. Ma “Aydunluğişi grubi”şi doloxe vort̆i
(1974-1977)… ʒ̆oxleşen MHP-şi semp̆at̆izani vort̆i berobas… 2014 ʒ̆anaşendoni
ÇDP-şi doloxe vore.) do emuti “Halkin Birluği” coxoni grubişi doloxe rt̆u,
(t̆eren)… Mara Vit̆o jur (12) St̆aroşina şk̆ule, amk̆ata mtel ondepe kagondinu
do iri k̆ala çkin cuma doviqvit! Edo zati ma Lazi vort̆i, emuti lazi rt̆u…
Emuşk̆ule emindros, beciti na rt̆u ondi Lazoba şeni k̆ult̆uruli ondepe,
p̆olit̆ik̆uri ondepe oxvenu rt̆u. Ma eşo visimadep. Ma “Aydinluğişi gurubi”şi
doloxe ar mutxa, dido k̆ai mutxa doviguri. Eti rt̆u oç̆aru do suparepeşi
oxaziru do entepeşi gamoçku. Aya irişen beciti ren. Ç̆areli ondepe va giğun na,
si mutu va re. Ma aya idea irişen k̆ai miçkirt̆u.
Edo emuşk̆ule Ahmet Begi k̆ala ar fikrişi gzas gebdgitit do aya gzatenti
“Ogni”şi gzas gebdgitit. Ahmet Begi umçane cuma çkimi ren. Vit̆o xut (15)
ʒ̆anaten çkimden badi ren. Umçane ren. Ma emindros eçi do vit̆o otxo (34)
ʒ̆aneri vort̆i. Tkvan (ismaili) do Sarigina steri k̆oçepe daa genci rt̆it...
Ho, eçi do jur/ sum (22/ 3) ʒ̆aneri, eşo… Aya jurnali (“Ogni”) dido k̆ai ondi
rt̆u. Edo aşo gzas gebdgitit. Mara çkin p̆olit̆ik̆uri, dido p̆at̆i anderi
komiğut̆es. Artikartis mxuci mepçapt̆it mara, gurişi doloxeti çkvadoçkva
ondepe… Edo gzas gebdgitit. Anşi nomerişakis “Ogni” gamiçkvinu, emindros.
Emindros, çkineburepeşi, gamantanerepeti dido va rt̆u. Mara aʒ̆i aya k̆ai xeşa ižiren
ki, aʒ̆i gamantanerepe dido, dido ren. Aʒ̆i aya supara… Devleti şeni suparaşi
oxaziru irişen beciti, pelaperi do muç̆o giʒ̆vat?! K̆ai ondi ren. Mara eçi do
xut ʒ̆ana ekole, aya ondepeşi osimadu bile eşo mumkyuni va rt̆u.
Ma ipti Ahmet Begis… Şukuri giʒ̆umert. Emuşeni ki, emuk ofisi muşi çkin
komomçes, emindroşi dulyape şeni. Cumaloba şeni dido ondepe matkven. Mara ar
ondis p̆lusepe- minusepe, art̆ipe-ek̆sepe; p̆ozit̆epe dido reni, ç̆it̆a reni?!
Naya dido ren na, aya eşo ren… Aʒ̆i, çkineburi cumaloba, emindronerişen
p̆ozit̆iuri ren. Andğaneri ğnosi çkimiten aşo matkven. Mati badi doviqvi,
dovicumadi do bere va vore. Emuşeni Ahmet Begis do skandati şukuri giʒ̆umert.
Sariginasti, ğureli, rametli Yuksel Yilmazisti, mtelis şukuri vuʒ̆umert.
İsmaili, tkvan k̆ai dulyape ikipt… Lazuri Enst̆it̆u, majura çkineburi
derneğepeti eşo renan…
Edo ma dido xeleberi vore. Muşeni?! Emuşeni ki, aya nena umanceli va ren. Açkva
eçi do xut (25) ʒ̆ana kogalaxtu… İrişen beciti ondi ren oç̆aru suparepe,
emuşk̆uleti, oğarğalu- osinapu… İrişen beciti ren. Edo aşo voçodiana. Dido
şukuri giʒ̆umert. ʒaşa ext̆it… (…)
Ma (VP) Vatan p̆art̆işi k̆oçi va vore, ÇKP-şi k̆oçi vore.” (…)
“Edo mati ar-jur nena giʒ̆vat Ahmet Begişi notkvamepeşi jin… Elbet, çkin
Turkiyes dopskidurt. Aya sinorepeşi doloxe dopskidurt. Turkiye ren çkini
vatani/ dobadona, ʒ̆alona. Aya memleketi şeni askerluğişa mevulurt, vergi,
xarci mepçapt. Solen Turkiyes dvaç̆irs na, varna aya memleketişi menfaatepe
şeni diʒxiri mepçapt. Edo çkin aya memleketişi, Turkiyeşi bandara k̆ala, aya
memleketişi sinorepe k̆ala derdi va miğunan. Muşeni?! Aya bandarati çkini ren.
Muşeni?! Emuşeni ki, aya bandaraşi ist̆oria/ tarixi Turkepeşi ist̆oriaşen çkva
mcveşi ren. Tuta do Muruʒxi xvala Turkepeşi simbolepe va renan. Turkepeş
ʒ̆oxleni p̆eriodisti aya memleketis Tuta do Muruʒxi, aya memleketişi simbolepe
rt̆es. Aya Coğrafyaşi… Ma p̆olit̆ik̆uri moʒ̆opxu, duzeni şeni mutxanepe va
giʒ̆umert… Eşo varna aşo çkin aya memleketişi berepe voret. Mara tarixi eşoti
ulun, aşoti. Çkin Turkiye şeniti p̆at̆i ondepe va matkvenan, Gurcistani şeni,
Sakartvelo şeniti. P̆at̆i ondepe va matkven. Ma demok̆rasi şeni mutxanepe
matkven…
Emindros, jurnali “Ogni” na gamaviğit p̆eriodis çkin ar idea, fikri komiğut̆es.
Aya rt̆u: “Lazuri nena mo ğuras, skidas!” Emuşeniti dop̆ç̆arat, gamaviğat. Edo
aya domibağunan... Aʒ̆iti eşo… Çkini derdi ren Lazuri nenaşi oskidu, oskedinu.
Edo çkin aya memleketis dopskidurt, hama aya memleketis çkin steri çkvadoçkva
xalk̆epeti skidunan. Çkin çkini doloxeti, didopeten didi noğapes, çkva xalk̆epeşi
doloxeti Turkuli nena vixmart. Turkuli nena, Turkiyeşi “Lingua Frank̆a” ren.
Turkuli nenati çkini ren… Turkiyes na skidunan mtel xalk̆epe şeni giʒ̆umert…
Turkuliti miçkit̆an… Lazuriti miçkit̆an… İnglisuri nenati miçkit̆an… Kortuli
nenati miçkit̆an, Tbilisişi nenati miçkit̆an… Entepeti çkini nenape renan…
Ma aşo visimadep. Ma sep̆arat̆ist̆i va vore, varti mcveşi p̆eriodis, varti aʒ̆i
eşo ideepe miğun. Ma k̆ai xeşa miçkin ki; siti, Ahmet Begitis, çkva
megabrepesti sep̆arast̆ist̆uri ideepe, simadape va giğunan. Aya miçkit̆an!
Çkini derdi ren Lazuri nenaşi oskidu- oskedinu. Emuş ekole kimik cameşa ulun,
kimik oxvameşa, k̆liseşa ulun. Aya çkimi derdi va ren. Çkimi derdi ren Lazuri
nena. Lazuri nena skidaşi, Lazuri minobati skidun. Ar mutu giʒ̆vat, eya minon,
giʒ̆vat… Lazi nana-babaşen dobaderi, yeçkinderi k̆arta k̆oçi k̆ai ren yado çkar
mitis va mutu va atkven…. Muşeni?! K̆oçis Lazuri uçkin mara, Lazuri nena şeni
mutu va ikips. Aya k̆ai va ren. Lazuri nena şeni p̆ç̆araten, gamaviğaten…
Edo TRT-s Lazuri nenaşi oç̆andinu şeni ak̆t̆ivit̆eşi doloxe viqvaten. Aya
irişen beciti ren. Ma aşo voçodina. Şukuri giʒ̆umert. Edo eşo…” (…)
Çkin matkvenan ki… Guri opşeri miğun çkvadoçkva ondepeten. Mara k̆arta ondi
k̆arta yeis va itkven. Ma aya k̆ai xeşa komikçin. Mara andğaneri ndğas çkin
Turkiyes dopskidurt. Çkin Lazepe voret mara, başkabaşka memleketepesti Lazepe
skidunan.
Vit̆o nçxoro oş do otxo neçi do vit̆o otxo (1994) ʒ̆anas Abxaziaşa komepti
(rametli) Alemdağuri Mehmet Yavuz Turkozi k̆ala. Abxaziasti Lazepe skidunan;
Gurcistanisti Lazepe skidunan. Rusyaşi Federasyonisti Lazepe skidunan.
Evrop̆aşi çkvadoçkva yeepesti Lazepe skidunan. Mara entepes, aʒ̆i çkin na
miğunan steri amk̆ata menceli va uğunan. Edo çkar mututi va axvenenan, grupo.
Muşeni?! Entepes çkini steri menceli va uğunan…
Ma aʒ̆i aya giʒ̆vat… (Ma İsmaili çkini şk̆elen devleti şeni xazireli ketabi
giʒ̆umert)… Aya supara Turkiyes, aya memleketis kogamaxtu. Aya dido beciti ren.
Lazuri nena, aya supara steri suparapeten skidasion… Skidas Lazoba! Skidas Lazuri
nena! Skidas skidas guri do p̆iciten ar k̆oçepe!” (14 XI 2016).- (Ali İhsan
Aksamazi)
(Musafirepe çkimis; Ahmet Hulusi
K̆irimis, İsmail Avci Bucak̆lis do Murat̆ K̆aradenizis şukuri voğodap ma)
(“NOĞA T̆V”- Youtube)
****
“ჩქინი დერდი რენ ლაზური ნენაში ოსქიდუ-ოსქედინუ” [14. V. 2016]
(გოწოთქვალა: ყოროფელი მაკითხალეფე; მა ხუთ ორგანიშენ ამელიჲათეფე შკულე გენჯირერი დოფსქიდი. ხუთ თუთა შკულე კუჩხეშ ჟინ ვორტი. ნოღა სილივრიში არ რაიონის/ სემთის ფსქიდურტი ოჯაღი შქიმი კალა. ემინდროს “ჟურნალი ოგნიში” უმჩანეფეშენ აჰმეთ ჰულუსი კირიმი, ისტანბოლიში ლაზური ენსტიტუში დუდმახვენჯე ისმაილ ავჯი ბუჯაკლიში დო გაზეთა ნოღა-თვ-ში ედიტორი მურათ კარადენიზი მუსაჶირი/ სუმარი ქომომიხთეს მოკითხუ შენი. მომიკითხეს დო ართი მაჟურაშენ ნოსთენერი ჩქინებური ოჭკომალეფე დო ხილაფე ქომომიღეს. ისმაილ ავჯი ბუჯაკლიქთი დევლეთი შენი ხაზირელი ქეთაბი მუშიში არ ჶოტოკოპია ჰედიჲე ქომომჩუ. ძაბუნობა ჩქიმი შკულე ენთეფე რტეს ჩქიმი იფთინერი სუმარეფე/ მუსაჶირეფე ჩქიმი. დოფხედით დო ექოლენ-აქოლენ ბღარღალით. დიდოფეთენთი ჟურნალი “ოგნი”შენ ბღარღალით. ედიტორი მურათ კარადენიზიქ აჲა ნოღარღალეფე ჩქინი კამერაშა ქეშიღუ. აჲა რტუ 5 მაისი 20016-ს. უკულეთი აჲა ნოღარღალეფე ოთხო კლიბო ედიტორი მურათ კარადენიზი შკელენ გამიჩქვინუ ჲუტუბის. მათი აჲა ტექსტი ჭიჭიტა რედაქსიონითენ ფხაზირი ეჲა ოთხო კლიბიშენ. დიდო ორაშენ დონი, 15 XI 2016-შენ დონი ხეს ხაზირელი ქომიღუტუ აჲა ტექსტი. აჲა ტექსთიში დოლოხე პარანტიზონი აღანი ნოტეფეთი ქომიღუნ. ედო ეშო რტუ ჩქიმი ნოღარღალეფე (14. X. 2018):
“ლაზური კაი რენ… მა ეშო მათქვენ: გურის დო ქუნის დიდო ონდეფე ქომიღუნ მარა, მთელ ონდეფე ვა მათქვენ. მთელ ონდეფე ვა ითქვენ. ემუშენითი მთელ ონდეფე ვა გიწვათენ… ნა მათქვენ კონარითენ გიწვათენ… ედო ეშო… არ ნდღას, გაზეთას “ბუგუნ” ჯოხონი გაზეთას ანტი-ლაზური ამბარეფე ქობძირი. ემუშკულე… პატი მაწონუ, ჩქიმი გური პატი იყუ…
ემუშკულე… არ ნდღას ჯაღალოღლიშა ვიდერეტი. ექ “ფენჯერე” ჯოხონი გამაჩქვალეში მანჯე მუზაჶერი, “მთუთი მუზაჶერი” ჯოხონი არ ოშქარული მეგაბრე მიყოუნთეს… მარა ემინდროს, მა აჲა ვა მიჩქირტუ. ედო ემუშკულე, მა ემუს, მთუთი მუზაჶერის, “ამ კოჩეფე იჩინოფი პეა”-ჲა ვუწვი, პკითხი. ედო “ჰო, ჰო; აჰმეთ ბეგი ავუკატი რენ დო მა მუში კალა არა ქომიღუნ”-ჲა მიწუ “მთუთი მუზაჶერიქ.
ედო აჲა რეჶერანსითენ, მა, არნდღას, მა აჰმეთ ბეგიში ტილიჶონიში ნომერითი მაყუ, მიღუტუ… არ ნდღას ტილიჶონი გომწკი, ტილიჶონი ვუხვენი. ემუშკულე არ კოჩიქ, ვეჲსელი ჯოხონი მითი ტერენ ოჶისი მუშის, “აჰმეთ ბეგი აქ ვა რენჲა, ლაზისთანიშა იდუჲა, არ-ჟურ დოლონიშა/ ხაჶთაშა მოხთასიონ”-ჲა მიწუ. მათი არ-ჟურ ხაჶთა დოლონი შკულე აჰმეთ ბეგიში ოჶისიშა ვიდი დო მუში კალა ვიჩინი.
ედო… ეშო გევოჭკათ… მთინი გიწვათ ნა, ჩქინ პოლიტიკური გზათენ, ვიტო ჟურ (12) სტაროშინაშ წოხლენი პერიოდის ართიქართიშა დუშმანი/ ნტერი ჟურ პოლიტიკური გრუბიში დოლოხე ვორტით. მა “აჲდუნლუღიში გრუბი”ში დოლოხე ვორტი (1974-1977)… წოხლეშენ მჰფ-ში სემპატიზანი ვორტი ბერობას… 2014 წანაშენდონი ჩდფ-ში დოლოხე ვორე.) დო ემუთი “ჰალქინ ბირლუღი” ჯოხონი გრუბიში დოლოხე რტუ, (ტერენ)… მარა ვიტო ჟურ (12) სტაროშინა შკულე, ამკათა მთელ ონდეფე ქაგონდინუ დო ირი კალა ჩქინ ჯუმა დოვიყვით! ედო ზათი მა ლაზი ვორტი, ემუთი ლაზი რტუ… ემუშკულე ემინდროს, ბეჯითი ნა რტუ ონდი ლაზობა შენი კულტურული ონდეფე, პოლიტიკური ონდეფე ოხვენუ რტუ. მა ეშო ვისიმადეფ. მა “აჲდინლუღიში გურუბი”ში დოლოხე არ მუთხა, დიდო კაი მუთხა დოვიგური. ეთი რტუ ოჭარუ დო სუფარეფეში ოხაზირუ დო ენთეფეში გამოჩქუ. აჲა ირიშენ ბეჯითი რენ. ჭარელი ონდეფე ვა გიღუნ ნა, სი მუთუ ვა რე. მა აჲა იდეა ირიშენ კაი მიჩქირტუ.
ედო ემუშკულე აჰმეთ ბეგი კალა არ ჶიქრიში გზას გებდგითით დო აჲა გზათენთი “ოგნი”ში გზას გებდგითით. აჰმეთ ბეგი უმჩანე ჯუმა ჩქიმი რენ. ვიტო ხუთ (15) წანათენ ჩქიმდენ ბადი რენ. უმჩანე რენ. მა ემინდროს ეჩი დო ვიტო ოთხო (34) წანერი ვორტი. თქვან (ისმაილი) დო სარიგინა სთერი კოჩეფე დაა გენჯი რტით... ჰო, ეჩი დო ჟურ/ სუმ (22/ 3) წანერი, ეშო… აჲა ჟურნალი (“ოგნი”) დიდო კაი ონდი რტუ. ედო აშო გზას გებდგითით. მარა ჩქინ პოლიტიკური, დიდო პატი ანდერი ქომიღუტეს. ართიქართის მხუჯი მეფჩაფტით მარა, გურიში დოლოხეთი ჩქვადოჩქვა ონდეფე… ედო გზას გებდგითით. ანში ნომერიშაქის “ოგნი” გამიჩქვინუ, ემინდროს.
ემინდროს, ჩქინებურეფეში, გამანთანერეფეთი დიდო ვა რტუ. მარა აწი აჲა კაი ხეშა იძირენ ქი, აწი გამანთანერეფე დიდო, დიდო რენ. აწი აჲა სუფარა… დევლეთი შენი სუფარაში ოხაზირუ ირიშენ ბეჯითი, ფელაფერი დო მუჭო გიწვათ?! კაი ონდი რენ. მარა ეჩი დო ხუთ წანა ექოლე, აჲა ონდეფეში ოსიმადუ ბილე ეშო მუმქჲუნი ვა რტუ.
მა იფთი აჰმეთ ბეგის… შუქური გიწუმერთ. ემუშენი ქი, ემუქ ოჶისი მუში ჩქინ ქომომჩეს, ემინდროში დულჲაფე შენი. ჯუმალობა შენი დიდო ონდეფე მათქვენ. მარა არ ონდის პლუსეფე- მინუსეფე, არტიფე-ეკსეფე; პოზიტეფე დიდო რენი, ჭიტა რენი?! ნაჲა დიდო რენ ნა, აჲა ეშო რენ… აწი, ჩქინებური ჯუმალობა, ემინდრონერიშენ პოზიტიური რენ. ანდღანერი ღნოსი ჩქიმითენ აშო მათქვენ. მათი ბადი დოვიყვი, დოვიჯუმადი დო ბერე ვა ვორე. ემუშენი აჰმეთ ბეგის დო სქანდათი შუქური გიწუმერთ. სარიგინასთი, ღურელი, რამეთლი ჲუქსელ ჲილმაზისთი, მთელის შუქური ვუწუმერთ. ისმაილი, თქვან კაი დულჲაფე იქიფთ… ლაზური ენსტიტუ, მაჟურა ჩქინებური დერნეღეფეთი ეშო რენან…
ედო მა დიდო ხელებერი ვორე. მუშენი?! ემუშენი ქი, აჲა ნენა უმანჯელი ვა რენ. აჩქვა ეჩი დო ხუთ (25) წანა ქოგალახთუ… ირიშენ ბეჯითი ონდი რენ ოჭარუ სუფარეფე, ემუშკულეთი, ოღარღალუ- ოსინაფუ… ირიშენ ბეჯითი რენ. ედო აშო ვოჩოდიანა. დიდო შუქური გიწუმერთ. ცაშა ეხტით… (…)
მა (ვფ) ვათან პარტიში კოჩი ვა ვორე, ჩქფ-ში კოჩი ვორე.” (…)
“ედო მათი არ-ჟურ ნენა გიწვათ აჰმეთ ბეგიში ნოთქვამეფეში ჟინ… ელბეთ, ჩქინ თურქიჲეს დოფსქიდურთ. აჲა სინორეფეში დოლოხე დოფსქიდურთ. თურქიჲე რენ ჩქინი ვათანი/ დობადონა, წალონა. აჲა მემლექეთი შენი ასქერლუღიშა მევულურთ, ვერგი, ხარჯი მეფჩაფთ. სოლენ თურქიჲეს დვაჭირს ნა, ვარნა აჲა მემლექეთიში მენჶაათეფე შენი დიცხირი მეფჩაფთ. ედო ჩქინ აჲა მემლექეთიში, თურქიჲეში ბანდარა კალა, აჲა მემლექეთიში სინორეფე კალა დერდი ვა მიღუნან. მუშენი?! აჲა ბანდარათი ჩქინი რენ. მუშენი?! ემუშენი ქი, აჲა ბანდარაში ისტორია/ თარიხი თურქეფეში ისტორიაშენ ჩქვა მჯვეში რენ. თუთა დო მურუცხი ხვალა თურქეფეში სიმბოლეფე ვა რენან. თურქეფეშ წოხლენი პერიოდისთი აჲა მემლექეთის თუთა დო მურუცხი, აჲა მემლექეთიში სიმბოლეფე რტეს. აჲა ჯოღრაჶჲაში… მა პოლიტიკური მოწოფხუ, დუზენი შენი მუთხანეფე ვა გიწუმერთ… ეშო ვარნა აშო ჩქინ აჲა მემლექეთიში ბერეფე ვორეთ. მარა თარიხი ეშოთი ულუნ, აშოთი. ჩქინ თურქიჲე შენითი პატი ონდეფე ვა მათქვენან, გურჯისთანი შენი, საქართველო შენითი. პატი ონდეფე ვა მათქვენ. მა დემოკრასი შენი მუთხანეფე მათქვენ…
ემინდროს, ჟურნალი “ოგნი” ნა გამავიღით პერიოდის ჩქინ არ იდეა, ჶიქრი ქომიღუტეს. აჲა რტუ: “ლაზური ნენა მო ღურას, სქიდას!” ემუშენითი დოპჭარათ, გამავიღათ. ედო აჲა დომიბაღუნან... აწითი ეშო… ჩქინი დერდი რენ ლაზური ნენაში ოსქიდუ, ოსქედინუ. ედო ჩქინ აჲა მემლექეთის დოფსქიდურთ, ჰამა აჲა მემლექეთის ჩქინ სთერი ჩქვადოჩქვა ხალკეფეთი სქიდუნან. ჩქინ ჩქინი დოლოხეთი, დიდოფეთენ დიდი ნოღაფეს, ჩქვა ხალკეფეში დოლოხეთი თურქული ნენა ვიხმართ. თურქული ნენა, თურქიჲეში “ლინგუა ჶრანკა” რენ. თურქული ნენათი ჩქინი რენ… თურქიჲეს ნა სქიდუნან მთელ ხალკეფე შენი გიწუმერთ… თურქულითი მიჩქიტან… ლაზურითი მიჩქიტან… ინგლისური ნენათი მიჩქიტან… ქორთული ნენათი მიჩქიტან, თბილისიში ნენათი მიჩქიტან… ენთეფეთი ჩქინი ნენაფე რენან…
მა აშო ვისიმადეფ. მა სეპარატისტი ვა ვორე, ვართი მჯვეში პერიოდის, ვართი აწი ეშო იდეეფე მიღუნ. მა კაი ხეშა მიჩქინ ქი; სითი, აჰმეთ ბეგითის, ჩქვა მეგაბრეფესთი სეპარასტისტური იდეეფე, სიმადაფე ვა გიღუნან. აჲა მიჩქიტან! ჩქინი დერდი რენ ლაზური ნენაში ოსქიდუ- ოსქედინუ. ემუშ ექოლე ქიმიქ ჯამეშა ულუნ, ქიმიქ ოხვამეშა, კლისეშა ულუნ. აჲა ჩქიმი დერდი ვა რენ. ჩქიმი დერდი რენ ლაზური ნენა. ლაზური ნენა სქიდაში, ლაზური მინობათი სქიდუნ. არ მუთუ გიწვათ, ეჲა მინონ, გიწვათ… ლაზი ნანა-ბაბაშენ დობადერი, ჲეჩქინდერი კართა კოჩი კაი რენ ჲადო ჩქარ მითის ვა მუთუ ვა ათქვენ…. მუშენი?! კოჩის ლაზური უჩქინ მარა, ლაზური ნენა შენი მუთუ ვა იქიფს. აჲა კაი ვა რენ. ლაზური ნენა შენი პჭარათენ, გამავიღათენ…
ედო თრთ-ს ლაზური ნენაში ოჭანდინუ შენი აკტივიტეში დოლოხე ვიყვათენ. აჲა ირიშენ ბეჯითი რენ. მა აშო ვოჩოდინა. შუქური გიწუმერთ. ედო ეშო…” (…)
ჩქინ მათქვენან ქი… გური ოფშერი მიღუნ ჩქვადოჩქვა ონდეფეთენ. მარა კართა ონდი კართა ჲეის ვა ითქვენ. მა აჲა კაი ხეშა ქომიქჩინ. მარა ანდღანერი ნდღას ჩქინ თურქიჲეს დოფსქიდურთ. ჩქინ ლაზეფე ვორეთ მარა, ბაშქაბაშქა მემლექეთეფესთი ლაზეფე სქიდუნან.
ვიტო ნჩხორო ოშ დო ოთხო ნეჩი დო ვიტო ოთხო (1994) წანას აბხაზიაშა ქომეფთი (რამეთლი) ალემდაღური მეჰმეთ ჲავუზ თურქოზი კალა. აბხაზიასთი ლაზეფე სქიდუნან; გურჯისთანისთი ლაზეფე სქიდუნან. რუსჲაში ჶედერასჲონისთი ლაზეფე სქიდუნან. ევროპაში ჩქვადოჩქვა ჲეეფესთი ლაზეფე სქიდუნან. მარა ენთეფეს, აწი ჩქინ ნა მიღუნან სთერი ამკათა მენჯელი ვა უღუნან. ედო ჩქარ მუთუთი ვა ახვენენან, გრუფო. მუშენი?! ენთეფეს ჩქინი სთერი მენჯელი ვა უღუნან…
მა აწი აჲა გიწვათ… (მა ისმაილი ჩქინი შკელენ დევლეთი შენი ხაზირელი ქეთაბი გიწუმერთ)… აჲა სუფარა თურქიჲეს, აჲა მემლექეთის ქოგამახთუ. აჲა დიდო ბეჯითი რენ. ლაზური ნენა, აჲა სუფარა სთერი სუფარაფეთენ სქიდასიონ… სქიდას ლაზობა! სქიდას ლაზური ნენა! სქიდას სქიდას გური დო პიჯითენ არ კოჩეფე!” (14 XI 2016).- (ალი იჰსან აქსამაზი)
(მუსაჶირეფე ჩქიმის; აჰმეთ ჰულუსი კირიმის, ისმაილ ავჯი ბუჯაკლის დო მურატ კარადენიზის შუქური ვოღოდაფ მა)
(“NOĞA TV”, Youtube)
https://www.youtube.com/watch?v=QYJZZSaPCNk
https://www.youtube.com/watch?v=iPl_2R6kYaA
https://www.youtube.com/watch?v=mHslhbHQprE
https://www.youtube.com/watch?v=CBzet01O9j8
https://www.youtube.com/watch?v=8fGkeCMhy0U
https://www.youtube.com/watch?v=bUHZRYR_S7Q
https://www.youtube.com/watch?v=RFbpokP5yGU
https://www.youtube.com/watch?v=b0_t9_Pwuac
https://www.youtube.com/watch?v=W2GXJB3ZOWw&list=PLCiutH4kDfDx6XAhYegONfekqC0KaOwNU
