[Lazca-Türkçe
Masallar-19]: “Padişahın oğlu”
Eski zamanlarda
padişahlar, çocuklarını kendileri büyütmüyor, başkalarına büyüttürüyormuş. Bir
gün bir padişahın çocuğu doğmuş. Büyütmesi için çocuğu bir kadına vermiş.
O kadın, o çocuğu on,
on iki yaşına kadar büyütmüş. Padişah, delikanlıyı görünce yetişmesini pek
beğenmemiş. Delikanlı, o kadının yanında biraz terbiyesiz yetişmiş.
Padişah, oğlunu o kadından
alıp götürmüş. Oğlunu yetiştirmesi için donanımlı, akıllı bir ihtiyar
arıyormuş.
Padişah, aradığı gibi ihtiyar
bir adamı bulmuş. Bu ihtiyar adam, çok akıllı ve donanımlıymış. Oğlunu
yetiştirmesi için bu ihtiyara vermiş.
Bu ihtiyar adam,
padişahın oğlunu da yanına alıp evine gitmek üzere yola koyulmuş. Yolları hem
çok uzun hem de yokuşmuş. İhtiyar adam, tepe bir yerde yaşıyormuş. Delikanlı
yolda ihtiyar adama şöyle demiş:
--Yarı yola kadar sen
beni götür, yarı yoldan sonra da ben seni götürürüm!
--Ben kendimi
götüremiyorum da seni nasıl götüreyim!
Sonra da içinden şöyle
demiş:
--Bu delikanlı
akılsızmış!
İhtiyar düşünmüş. Sonra
da kızmış. Ama delikanlıya bir şey söylememiş. Konuşmadan yolda gidiyorlarmış.
Yürüdükleri yol bir
yerde ikiye ayrılıyormuş. Sonra da yeniden birleşiyormuş. Bu, ihtiyar adımın pek
hoşuna gitmiş. İçinden şöyle geçirmiş:
--Bu delikanlıyı bir
yoldan gönderirim, ben de diğer yoldan giderim. Böylece onun saçma sözlerini
dinlememiş, biraz kulaklarımı dinlendirmiş olurum.
Delikanlıya şöyle
demiş:
--Sen bu yoldan git,
ben de bu yoldan gidiyorum. İlerde yol birleşiyor. Yine birbirimize kavuşuruz.
Delikanlı:
--Senin arkadaşın var
ama benim arkadaşım yok. Ben yalnız başıma nasıl gideyim ki?!
İhtiyar adam kızmış. Yine
kendi kendine söylenmiş:
--Herhâlde bunun
cinleri var, mutlaka yanında birileri olur. Bir de “bana arkadaşın var,” diyor.
İhtiyar böyle düşünmüş
ama delikanlıya yine bir şey söylememiş.
Yollarına gitmişler.
Biri bir yola koyulmuş, diğeri de diğer yola.
Kısa bir süre sonra
yolları yeniden birleşmiş. Yine beraber gidiyorlarmış.
Yollarının üstünde bir
buğday tarlasıyla karşılaşmışlar.
İhtiyar:
--Bu buğdaylar ne güzel
baş vermiş böyle!
Delikanlı:
--İyi baş vermiş ama yenmiş!
İhtiyar adam,
delikanlının bu lâfı üzerine yol kenarındaki tarlaya girip buğdaylara bakmış.
Yenmiş bir şey yokmuş. Şaşırmış:
--Bu delikanlı nasıl da
atıyor!
Eve varmışlar. İhtiyar
adam kendi kendine söylenmeye başlamış:
--Her şeyi saçma sapan
konuşuyor! Ben bunu nasıl büyütüp akıllandırayım ki!
İhtiyar adamın genç kız
bir torunu varmış. Dedesinin kendi kendine söylendiğini duyup sormuş:
--Dede, ne oldu?
İhtiyar adam, torununa
her şeyi olduğu gibi söylemiş. Delikanlının yolda kendisine söylediklerini
anlatmış:
--Bu delikanlıyı bana
akıllandırayım diye verdiler ama öyle bir çocuk ki akıllanacak gibi değil. Saçma
sapan şeyler söylüyor.
Torunu:
--Dede, onun sana
söyledikleri yanlış anlamışsın! Sana her şeyi doğru söylemiş. “Yarı yola kadar
sen beni götür, yarı yoldan sonra ben seni götüreyim” diye sana söylemesi, “yarı
yola kadar sen konuş, yarıdan sonra ben konuşurum, seni eğlendiririm, böylece
yolculuğumuz kolay geçer,” anlamına geliyor.
“Senin arkadaşın var,
benim arkadaşım yok” diye sana söylemesi de, “bu dik yokuşta sen bastonundan destek
alıyorsun, benim bastonum yok,” anlamına geliyor.
“Bu buğdaylar iyi baş
vermiş ama yenmiş,” diye sana söylemesi de “bizim oralardaki köylülerin çoğuna kazançları
yetmiyor, borç alıyorlar. Sonra tarladan ürünü kaldırınca o borçlarını veriyorlar.
Ellerinde pek bir şey kalmıyor,” anlamına geliyor. Tarla sahibinin borcu çoksa,
tarlasındaki ürün yenmiş sayılır!
Torununun bu sözlerini
dedesi pek beğenmiş:
--Meğerse akılsız olan
benmişim, bu delikanlı çok akıllıymış.
Ondan sonra da bu
ihtiyar adam, o delikanlıya her zaman çok iyi davranmış. Yetişmesini sağlamış. […]
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/10/lazca-turkce-masallar-1-tebdili-kyafet.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-2-tovbekar-eskya.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-3-akl-ile-kader.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-4-kardesin.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-5-ay-ile.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-6-ylan-ile-adam.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masal-7-kotu-niyet.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-8-iki-arkadas.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-9-iki-kardes-biri.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-10-dev.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-11-haram-yemeyen.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-12-kral-ile-coban.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/02/lazca-turkce-masallar-14-uc-erkek.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/02/lazca-turkce-masallar-16-coban.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/03/lazca-turkce-masallar-17-kedi-ile-cakal.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/03/lazca-turkce-masallar-18-uc-erkek-kardes.html
“[Kyose
do] patişaiş bee”
Sivte patişaepes-na bee
aqvat̆es,
mutepek va ordapt̆es, başkas ordapapt̆es.
Ar patişais biç̆i bee dvaqu. Orduşeni
ar oxorcas komeçu. İya oxorcak̆ala aya bee vit, vit̆ojur
ǯanaşa irdet̆u.
Patişaik žiuşi, va moǯondu: Bee mʒika
terbiesuzi dirdeet̆u.
Kaguǯuqonu
iya oxorcas do ar k̆ai nosei k̆oçi
goupt̆u.
Ar badi kožiu. Dido
nosei t̆u
badi do patişaik bee komeçu orduşeni.
Badik ar dğas bee ilik̆atu
do k̆uçxeten
niqonopt̆u
oxoişa. Gza mendra t̆u, hem emti. Badi
yukseği yeis, yailastei yeis skidut̆u.
Beek gzas badis uǯu:
--Gverdi yeişa si
miqoni, gverdişk̆ule ma giqonopya.
--Ma ti çkimi va mağen
do aya biç̆ik mu zop̆ons,
ma badi k̆oçik aya muç̆o
viqona. Aya
uğnose t̆eenya.
İduşunu badik do gui
komuxtu. Hama bees mutu va uǯu do nena ueşamalu eşo
nulvan gzas. Ar yeis gza uk̆uirtet̆u.
Badis k̆ai
aǯonu:
--Aya ar gzaşen
mendooçkume, ma majua gzaten mendaulu do mʒika
qucepe kamooşvacinapya.
Aya gza mʒika
menžilişk̆ule xolo uk̆ulut̆u.
--Si aşo idi, ma aşo
vulu do xolo kok̆oigetia, -uǯu
badik.
--Sina aşo ida,
arkadaşi kogiqoun, ma va miqoun, xvala muç̆o
vidaya?- k̆itxu biç̆ik.
Badis gui muxtebs:
“Peepe uqoun amus,
helbet gyaqven miti do arkadaşi kogiqounya miǯumesya”-
iduşunu badik, hama bees mutu va uǯu.
İgzales, ari ar gzas
kogedgitu, majua majua gzas.
Mʒika
oraşk̆ule
kok̆oxtes
do xolo baaber nulvan.
Ar yeis dik̆a
xaçkei konages.
--Aya dik̆ak
mu k̆ai
ti qveenya,- tku badik.
--Ti k̆ai
qveen, ama ç̆k̆omei
iqvenya!- biç̆ik uǯu.
Badi mextu qonaşa,
goşonǯk̆edu,
ç̆k̆omei
mutu var t̆u.
Gaak̆viu
badis:
“A biç̆ik
muper bğapsya”.
Oxoişa komoxtes.
Muşebura obudulus kogyoç̆k̆u
badik:
“Mteli şei sersemebui zop̆ons,
ma aya muç̆o vorda do vonoseyaya!”
Am badis ar mota k̆ulani
uqount̆u.
Badişi (p̆ap̆uliş)
obuduluna şignu, k̆itxu:
--P̆ap̆uli
mu gağoduya?
Badik motas mteli şei
duǯu.
Aya berekna gza do gza uǯu.
--Ma nosi oguuşeni
momçes, hama aya eşo bee ren-ki, nosi oguuşi va en, aşo şeepe zop̆ons.
--P̆ap̆uli, si va nagnee, mu giǯu.
Emuk mteli şei ǯori giǯveen.
“Gverdi yeişa si
miqoni, gverdişk̆ule ma giqonapaya”- na
giǯu
iya tkvala ren-ki: “Gverdi gzas si ğağali, gverdişk̆ule
man bğağalap do megoktinap, aşote gza k̆olai
içodenya.”
“Si akadaşi kogiqoun,
ma va miqounya”- ya tkvala yen-ki, si
biga gokaçut̆u. Emtis goxtimus bigak k̆oçis
nuşvels.
“Ti k̆ai
qveen aya dik̆ak, hama ç̆k̆omei
iqvenya”, emuşeni giǯverenki çkini yeis didopes geluati
va dubağunan, iʒxapan
do ek̆ule
qona-na yezdas borci meçaps.” E, qonaşi saebişi borci dido uğunna, iya qona ç̆k̆omei
işinen!
Motaşi nenape badis (p̆ap̆ulis)
dido moǯondu.
--Ma vort̆ee
uğnose, a biç̆i dido nosei t̆eenya
tku do emuşk̆ule biç̆is
dido k̆ai
oğodaptu.
[Kaynak kişi: Avtandil
Alisže Abulaže, 1931 doğumlu, Sarpi Köyü, (Kaynak kitap: Ʒiala
Narak̆iže,
“Lazuri T̆ekst̆ebi”,
Gamomʒemloba
“Batumis Şota Rustavelis Saxelmʒ̆ipo Universit̆et̆i,
Batumi, Gürcistan, 2015), (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı,
düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2020)]
