“Anadolu’da yaşamış ozan ve
aşıkların divanını okudum!”- Bölüm- 1
(Ön açıklama: Cihangir Bilgin, ülkemizin
aydınlarından, bir kültür adamı, mektepli ve yürekli bir müzik adamı; çalışkan
bir insan. Cihangir Bilgin, uzun
yıllardan beri otantik Laz şarkılarını hem Türkiye ve hem de Gürcistan’da
derliyor. Bu şarkıları çağdaş bir anlayışla yorumluyor. Ayrıca günümüzde
yazılmış Lazca şiirleri de besteliyor ve yorumluyor. Cihangir Bilgin, yalnızca
Lazca şarkıları yorumlamıyor, ülkemizin bütün yörelerinin Türkçe türküleriyle
de ilgileniyor, yorumluyor. Türkiye ve yurt dışında da konserler veriyor, öyle
biliyorum. Arabesk Lazca müzik yapmıyor.
Laz halk müziğini yalnızca tutum- kemençe gibi otantik enstrümanlara da
hapsetmiyor, diğer enstrümanlarla da müzik yapıyor, okuyor. Eski Laz halk şarkılarını
yeni bestelerle okuyor. Yeni Lazca şarkılar yapıyor. Ülkemizin kültür elçisi.
Cihangir Bilgin, Turkuaz Sanat Derneği ve Laz Kültür Derneği’nin de
emektarlarından. Cihangir Bilgin’i 2004’de rahmetli M. Recai Özgün’ün cenaze
töreninde, rahmetli M. Yılmaz Avcı vasıtasıyla Sapanca’da tanıdım. O zamandan beri yaptığı kültürel çalışmaları
ilgiyle izliyorum. Cihangir Bilgin ile biyografisi ve kültürel çalışmalarına
ilişkin konuştum./ Ali İhsan
Aksamaz)
+
Ali
İhsan Aksamaz: Lütfen, bize önce biyografinizden
bahsedin de öyle başlayalım, olur mu? Nerelisiniz? Ne zaman nerede doğdunuz?
Hangi okullarda öğrenim gördünüz? Şimdi nerede yaşıyorsunuz? Nerede
çalışıyorsunuz? Evli misiniz? Çocuklarınız var mı? Hangi dileri biliyorsunuz?
Cihangir Bilgin: Artvin -Arhaviliyim. Babamın memuriyeti
dolayısı ile Kayseri’de doğdum. İlkokulu Kayseri’de bitirdim. Ortaokul ve liseyi
Arhavi’de okudum. 1994’de İstanbul Teknik Üniversitesi Devlet Konservatuarını
bitirdim. Şu an Karadeniz Ereğli’de yaşıyorum. Güzel Sanatlar Lisesinde görev
yapıyorum. Evliyim; Defne Mjora adına
bir kızım var. Orta derecede Almanca, Lazca ve Megrelce biliyorum.
Ali
İhsan Aksamaz: Konservatuar mezunusunuz, yalnız alaylı
değil mekteplisiniz de. Bu sebeple de geçmişin
otantik müziğini çağdaş bir
anlayışla yorumluyorsunuz. Kaval çalıyorsunuz, saz/ bağlama çalıyorsunuz, gitar
çalıyorsunuz, kemençe çalıyorsunuz; öyle biliyorum. Bu enstrümanların dışında hangi
enstrümanları çalıyorsunuz? Öğrencilerinize hangi enstrümanları çalmayı
öğretiyorsunuz? Hangi solo ve koro
faaliyetlerde bulunuyorsunuz? Bize genel
olarak müzik çalışmalarınızdan bahsedin, lütfen!
“Azerbaycan klasik müziği ve halk mahnılarını icra
etmek okumak bir başka dünya”
Cihangir
Bilgin: Her müzisyen
gibi çocuk yaşlarda enstrüman çalmaya başladım.
Konservatuarda okumamın sebebi Azerbaycan tarını icra etmek içindi. Bu anlamda
Azerbaycan klasik müziği ve halk mahnılarını icra etmek okumak bir başka dünya.
Anadolu’ya dair farklı
formlarda geleneksel ezgileri öğrenmek okumak, icra etmek vs. bir dizi
çalışmalar yaptım. Okul yıllarında farklı platformlarda müzisyen olarak
çalıştım. Dilsiz Kaval, Karadeniz Kemençesi, Kabak Kemane vs. halk çalgıları
öğrendim. Türküleri sevdirmek, tanıtmak ve öğretmek adına bir mücadele
vermekteyim. Bu yüzden derslerde bazen yeni nesile ulaşabilmek adına gitar
çalıyorum. Bağlama ve Dilsiz kaval dersleri veriyorum. Öğrenmek isteyenlere de
ayrıca kemençe dersleri de veriyorum.
Turkuaz adında sanat
topluluğum var 15 yıldır türkülerle iç içe sunular yapıyoruz. Farklı konsept ve
konularda halk ezgilerini seslendiriyoruz. Anadolu’da yaşamış ozan ve aşıkların
çoğunun divanını okudum. Ezgisi yapılmayan birçok şiirleri seçiyorum,
arşivliyorum halk şiiri üzerine araştırma ve beste formunda ezgiler yazıyorum.
MESAM üyesiyim. Şiir, müziğin kıyafetidir. Çağdaş şairler ve ozanlardan şiirler
seçerek farklı müzik formlarında şarkılar da yazıyorum. Özelikle muhalif
şairlerin şiirlerini daha çok önemsiyorum. Müzikal anlamda eser ortaya koymak,
toplumda geleceğe dair serler bırakabilmek önemli bir davranış. Müzik sektörünün her alanında varlık
göstermek gibi bir amacım da, zamanımda yok. Popüler olmak isteğe bağlı farklı
bir uğraş olduğu için kendi dünyamda mütevazi çalışmalar yapmanın daha verimli olduğunu
düşünüyorum.
(Önerilen Okumalar: Cihangir Bilgin, “Etnik Müzik- Polifoni”, 1 I 2004, lazuri.com; Cihangir Bilgin, “Lazca Destanlar (Destani)”, 13 I 2004, lazuri.com; Cihangir Bilgin, “Folklor (Halk Bilimi)”, 12 VIII 2004, hopam.com/ Sima Dergisi, Sayı 7, Sima Laz Vakfı Yayın Organı, Fotosan Ofset Ltd. Şti., İzmit, 2007; Cihangir Bilgin, “Kültür emekçisi Lazlar üzerine”, Skani Nena Dergisi, Sayı 1, Laz Kültür Derneği Yayın Organı, Sayı 1, İstanbul, 2009; “Turkuaz’dan yeni bir konser”, 20 III 2017, ereglihakimiyet.com);Yılmaz Avcı (Redaktör: Ali İhsan Aksamaz), “Navamiçkinan Tere K̆olxeti/ Bilmediğimiz Ülke: K̆olxeti (Anı)”, Sima Dergisi, Sayı 8, Sima Laz Vakfı Yayını, Fotosan Ofset, İzmit, 2009)
+
Bazı
çalışmaları:
https://www.youtube.com/c/CihangirBilgin
Devam edecek…
+
Cihangir Bilgini: “Anadolis skideri dido ozani do aşik̆epeşi divanepe vibiri!”
Noʒ̆ile- 1
(Goʒ̆otkvala: Cihangir Bilgini ren dobadona çkinişi gamantanerepeşen,
k̆ult̆uriş k̆oçi, mekteburi do guroni musik̆osi, musik̆aşi mamgurapale;
dulyamxvenu şurimşine. Cihangir Bilginik
dido ʒ̆anepeşen doni otant̆uri Lazuri birapape- şiirepe ar k̆ele Turkiyes
majura k̆eleti Gurcistanis k̆orobups. Andğaneri musik̆aluri gagnapatenti aya birapape-
şiirepe mskvaşa ibirs. Amuşen çkva, ağan ç̆areli Lazuri şiirepeşi kaydepe ikips
do xolo ibirs. Cihangir Bilginik xvala Lazuri birapape va ibirs, majura k̆eleti
dobadona çkinişi mteli semtepeşen Turkupe k̆ala
iboden, ibirs. Turkiye do Turkiyeşi galeti k̆onserepe meçaps, eşo
miçkin. Arabesk̆-Lazuri musik̆a va ikips. Cihangir Bilginik Lazuri musik̆a
xvala guda- kemençe steri otant̆uri enst̆rumanepesti va moloxunaps, majura
enst̆rumanepetenti musik̆a ikips, ibirs.
Edo mcveşi Lazuri xalk̆uri birapape ağani kaydepeten ibirs. Ağani Lazuri
birapape ikips. Mtini giʒ̆vat na, dobadona çkinişi k̆ult̆urişi elçi ren Cihangir
Bilgini. Turkuaz Sanat Derneği do Lazuri
K̆ult̆urişi Derneğişi emektarepeşen. Ma Cihangir Bilgini k̆ala 2004 ʒ̆anas,
rametli M. Recai Ozgunişi mgaras, rametli M. Yilmaz Avcişi xeten noğa Maşukiyes
doviçini. Emoraşen doni k̆ult̆uruli noçalişepe muşişen ambai komiğun.
Cihangir Bilgini k̆ala biyografi muşi do k̆ult̆uruli noçalişepeşen bğarğali./ Ali İhsan Aksamazi)
+
Ali
İhsan Aksamazi: Mu iqven, ʒ̆oxle biyografi tkvanişen
molamişinit do eşo gevoç̆k̆at, iqveni? Sonuri ret? Mundes, so dibadit? Namu nʒ̆opulapes, so igurit? Aʒ̆i so skidut?
So içalişept? Çileri reti? Berepe giqonunani? Namu nenape giçkinan?
Cihangir
Bilgini: Noğa Artvin- Arkaburi vore. Baba çkimi memuri
rt̆i, emuşeniti ma noğa K̆ayseris dovibadi. Geç̆k̆apuroni nʒ̆opulaşi gamantana-
gurapa noğa K̆ayseris kodoviguri. Oşkenduri do liseşi gamantana- gurapa noğa
Arkabis kodoviguri. 1994 ʒ̆anas İst̆anbul-Devletişi K̆onservat̆uarişen
dovimezuni Aʒ̆i noğa K̆aradeniz Ereğlis pskidur. Gyuzel Sanatepeşi Lises viçalişep.
Çileri vore do Defne Mjora coxoni ar k̆ulani bere komiqonun. Oşkenduri dereceten
Alamanuri, Lazuri do Margaluri nenape komiçkin.
Ali
İhsan Aksamazi: K̆onservat̆uaris kodigurit mara xvala
alayli var, mekteburiti ret. Emuşeniti otant̆uri birapape andğaneri zima do ağani enst̆rumanepeten dido mskvaşa ibirt. P̆ilili gelaçapt, sazi/ bağlama gelaçapt, git̆ari do kemençe
gelaçapt tkvan; eşo komiçkin. Aya enst̆rumanepeşen
met̆a çkva namu enst̆rumanepe gelaçapt?
Mamgurepe tkvanis namu enst̆rumanepe ogurapt? Namu solo do k̆oro noçalişepe giğunan? Musik̆aluri noçalişepe tkvanişen molamişinit,
mu iqven!
Cihangir
Bilgini: K̆arta muzisyeni
steri, manti berobas gelaçamus kogevoç̆k̆i. Ma
muşeni k̆onservat̆uaris doviguri,
giçkinani, Azerbaycanişi t̆ari gelaçamu mint̆u do emuşeni. Aya gagnapaten,
Azerbaycanişi k̆lasik̆uri musik̆a do xalk̆uri mahnepe obiru ren dido mskva do
dido k̆ai momʒ̆ondun.
Anadolişi çkvadoçkva formapeşen
adeturi birapape, turkupe oguru do obiru şeni çkvadoçkva noçalişepe dop̆i. Nʒ̆opulaşi
ʒ̆anapes rt̆u, çkvadoçkva p̆lat̆formepeşen muzisyenepe k̆ala artot doviçalişi.
Dilsiz K̆avali, K̆aradenizişi Kemençe, K̆abak Kemane do amusteri xalk̆uri enst̆rumanepe
kodoviguri. Turkupe oçinapu, oqoropapu
do doguru şeniti şurdoşuriten mucadele mepçap. Emuşeniti ağani jenerasyonepeşa
nunç̆işinu şeni namtini dersepes git̆ariti gelapçap. Bağlama do dilsiz k̆avalişi
dersepe mepçap. Oguru naunonanpes kemençeşi dersepeti mepçap.
Turkuaz coxoni sanatişi ansambli
komiğun. Vit̆oxut (15) ʒ̆ana ren turkupeş k̆onserepe mepçapt. Çkvadoçkva k̆onsepti
do temapeşen xalk̆uri birapape ptkumert, vibirt. Anadolis skideri dido ozani do
aşik̆epeşi divanepe vibiri. Melodi mutepeşi uxvenu ardido şiirepe pʒxunup,
ok̆uleti entepeşi arşivepe vikip, xalk̆uri şiirişen goşogorala vikip do kaydeşi
formuten melodepe p̆ç̆arup. MESAM-işi mak̆ature vore. Şiiri ren musik̆aşi
dolokunu. Andğaneri şairi do ozanepeşen şiirepe pʒxunup do goçkvaneri musik̆aşi
formapeten birapapeti p̆ç̆arup. Didopeten
çkvadoçkva şairepeşi şiirepes majurapeşen çkva dido becitoba mepçap ma.
Musik̆aluro eserepeşi yeçkindu, ok̆uleni lamtinalaşa andğaşen eserepe
nunç̆işinu dido beciti ren, ma aşo komiçkin.
Musik̆aşi sekt̆orişi k̆arta speros ti- t̆ani oʒ̆iru şeni gagnapati,
orati va miğun. P̆op̆ularuli viqva, aya va minon ma. Ma çkimi dunya komiğun;
aya dunyaşi doloxeti tamo- tamo noçalişepe dop̆a, aya çkva meçamura ren, ma aşo
vizmon.
Naqonasunon…
+
ჯიჰანგირ
ბილგინი: “ანადოლის სქიდერი დიდო ოზანი დო აშიკეფეში დივანეფე ვიბირი!”
ნოწილე-
1
(გოწოთქვალა:
ჯიჰანგირ ბილგინი რენ დობადონა ჩქინიში გამანთანერეფეშენ, კულტურიშ კოჩი, მექთებური დო გურონი მუსიკოსი, მუსიკაში მამგურაფალე; დულჲამხვენუ შურიმშინე. ჯიჰანგირ
ბილგინიქ დიდო წანეფეშენ დონი ოთანტური ლაზური ბირაფაფე- შიირეფე არ კელე თურქიჲეს მაჟურა კელეთი გურჯისთანის კორობუფს. ანდღანერი მუსიკალური გაგნაფათენთი აჲა ბირაფაფე- შიირეფე მსქვაშა იბირს. ამუშენ ჩქვა, აღან ჭარელი ლაზური შიირეფეში ქაჲდეფე იქიფს დო ხოლო იბირს. ჯიჰანგირ ბილგინიქ ხვალა ლაზური ბირაფაფე ვა იბირს, მაჟურა კელეთი დობადონა ჩქინიში მთელი სემთეფეშენ თურქუფე კალა იბოდენ,
იბირს. თურქიჲე დო თურქიჲეში გალეთი კონსერეფე მეჩაფს, ეშო მიჩქინ. არაბესკ-ლაზური მუსიკა ვა იქიფს. ჯიჰანგირ ბილგინიქ ლაზური მუსიკა ხვალა გუდა- ქემენჩე სთერი ოთანტური ენსტრუმანეფესთი ვა მოლოხუნაფს, მაჟურა ენსტრუმანეფეთენთი მუსიკა იქიფს, იბირს. ედო
მჯვეში ლაზური ხალკური ბირაფაფე აღანი ქაჲდეფეთენ იბირს. აღანი ლაზური ბირაფაფე იქიფს. მთინი გიწვათ ნა, დობადონა ჩქინიში კულტურიში ელჩი რენ ჯიჰანგირ ბილგინი. თურქუაზ
სანათ დერნეღი დო ლაზური კულტურიში დერნეღიში ემექთარეფეშენ. მა ჯიჰანგირ ბილგინი კალა 2004 წანას, რამეთლი მ. რეჯაი ოზგუნიში
მგარას, რამეთლი მ. ჲილმაზ ავჯიში
ხეთენ ნოღა მაშუქიჲეს დოვიჩინი. ემორაშენ
დონი კულტურული
ნოჩალიშეფე მუშიშენ ამბაი ქომიღუნ. ჯიჰანგირ ბილგინი კალა ბიჲოგრაჶი მუში დო კულტურული ნოჩალიშეფეშენ ბღარღალი./ ალი
იჰსან აქსამაზი)
+
ალი
იჰსან აქსამაზი:
მუ იყვენ, წოხლე ბიჲოგრაჶი თქვანიშენ მოლამიშინით დო ეშო გევოჭკათ, იყვენი? სონური რეთ? მუნდეს, სო დიბადით? ნამუ
ნწოფულაფეს, სო იგურით? აწი სო სქიდუთ? სო იჩალიშეფთ? ჩილერი რეთი? ბერეფე გიყონუნანი? ნამუ ნენაფე გიჩქინან?
ჯიჰანგირ
ბილგინი: ნოღა
ართვინ- არქაბური ვორე. ბაბა ჩქიმი მემური რტი, ემუშენითი მა ნოღა კაჲსერის დოვიბადი. გეჭკაფურონი ნწოფულაში გამანთანა- გურაფა ნოღა კაჲსერის ქოდოვიგური. ოშქენდური დო ლისეში გამანთანა- გურაფა ნოღა არქაბის ქოდოვიგური. 1994 წანას ისტანბულ-დევლეთიში კონსერვატუარიშენ დოვიმეზუნი აწი ნოღა კარადენიზ ერეღლის ფსქიდურ. გჲუზელ სანათეფეში ლისეს ვიჩალიშეფ. ჩილერი ვორე დო დეჶნე მჟორა ჯოხონი არ კულანი ბერე ქომიყონუნ. ოშქენდური დერეჯეთენ ალამანური, ლაზური დო მარგალური ნენაფე ქომიჩქინ.
ალი
იჰსან აქსამაზი:
კონსერვატუარის ქოდიგურით მარა ხვალა ალაჲლი ვარ, მექთებურითი რეთ. ემუშენითი ოთანტური ბირაფაფე
ანდღანერი ზიმა დო აღანი ენსტრუმანეფეთენ დიდო მსქვაშა იბირთ. პილილი
გელაჩაფთ, საზი/
ბაღლამა გელაჩაფთ, გიტარი დო ქემენჩე გელაჩაფთ თქვან; ეშო ქომიჩქინ. აჲა
ენსტრუმანეფეშენ მეტა ჩქვა ნამუ ენსტრუმანეფე გელაჩაფთ? მამგურეფე
თქვანის ნამუ ენსტრუმანეფე ოგურაფთ? ნამუ
სოლო დო კორო ნოჩალიშეფე გიღუნან? მუსიკალური
ნოჩალიშეფე თქვანიშენ მოლამიშინით, მუ იყვენ!
ჯიჰანგირ
ბილგინი:
კართა მუზისჲენი
სთერი, მანთი ბერობას გელაჩამუს ქოგევოჭკი. მა მუშენი კონსერვატუარის დოვიგური, გიჩქინანი, აზერბაჲჯანიში ტარი გელაჩამუ მინტუ დო ემუშენი. აჲა გაგნაფათენ, აზერბაჲჯანიში კლასიკური მუსიკა დო ხალკური მაჰნეფე ობირუ რენ დიდო მსქვა დო დიდო კაი მომწონდუნ.
ანადოლიში ჩქვადოჩქვა ჶორმაფეშენ ადეთური ბირაფაფე, თურქუფე ოგურუ დო ობირუ შენი ჩქვადოჩქვა ნოჩალიშეფე დოპი. ნწოფულაში წანაფეს რტუ, ჩქვადოჩქვა პლატჶორმეფეშენ მუზისჲენეფე კალა ართოთ დოვიჩალიში. დილსიზ კავალი, კარადენიზიში ქემენჩე, კაბაქ ქემანე დო ამუსთერი ხალკური ენსტრუმანეფე
ქოდოვიგური. თურქუფე ოჩინაფუ, ოყოროფაფუ დო დოგურუ შენითი შურდოშურითენ მუჯადელე მეფჩაფ. ემუშენითი აღანი ჟენერასჲონეფეშა ნუნჭიშინუ შენი ნამთინი დერსეფეს გიტარითი გელაფჩაფ. ბაღლამა დო დილსიზ კავალიში დერსეფე მეფჩაფ. ოგურუ ნაუნონანფეს ქემენჩეში დერსეფეთი მეფჩაფ.
თურქუაზ ჯოხონი სანათიში ანსამბლი ქომიღუნ. ვიტოხუთ (15) წანა რენ თურქუფეშ კონსერეფე მეფჩაფთ. ჩქვადოჩქვა კონსეფთი დო თემაფეშენ ხალკური ბირაფაფე ფთქუმერთ, ვიბირთ. ანადოლის სქიდერი დიდო ოზანი დო აშიკეფეში დივანეფე ვიბირი. მელოდი მუთეფეში უხვენუ არდიდო შიირეფე ფცხუნუფ, ოკულეთი ენთეფეში არშივეფე ვიქიფ, ხალკური შიირიშენ გოშოგორალა ვიქიფ დო ქაჲდეში ჶორმუთენ მელოდეფე პჭარუფ. მესამ-იში მაკათურე ვორე. შიირი რენ მუსიკაში დოლოქუნუ. ანდღანერი შაირი დო ოზანეფეშენ შიირეფე ფცხუნუფ დო გოჩქვანერი მუსიკაში ჶორმაფეთენ ბირაფაფეთი პჭარუფ. დიდოფეთენ ჩქვადოჩქვა შაირეფეში შიირეფეს მაჟურაფეშენ ჩქვა დიდო ბეჯითობა მეფჩაფ მა. მუსიკალურო ესერეფეში ჲეჩქინდუ, ოკულენი ლამთინალაშა ანდღაშენ ესერეფე ნუნჭიშინუ დიდო ბეჯითი რენ, მა აშო ქომიჩქინ. მუსიკაში სექტორიში კართა სფეროს თი- ტანი ოწირუ შენი გაგნაფათი, ორათი ვა მიღუნ. პოპულარული ვიყვა, აჲა ვა მინონ მა. მა ჩქიმი დუნჲა ქომიღუნ; აჲა დუნჲაში დოლოხეთი თამო- თამო ნოჩალიშეფე დოპა, აჲა ჩქვა მეჩამურა რენ, მა აშო ვიზმონ.
ნაყონასუნონ…
http://www.gurcuhaber.com/2021/12/11/cihangir-bilgin-soylesi-ali-ihsan-aksamaz/
http://www.circassiancenter.com/tr/cihangir-bilgin-ile-soylesi/
