[Lazca- Türkçe Anılar/ Anlatımlar-14]: “Bilmeceler”

 

 

[Lazca- Türkçe Anılar/ Anlatımlar-14]: “Bilmeceler”

 

 1.“Yukarı çıkar, aşağıya iner, gökyüzüne dua eder!”/ [Dibek].

 2.“Avuçta büyür!”/ [Yumak].

 3.“Başı kapının önünde, sonu dünyanın öbür yüzünde!”/ [Yol].

 4.“Siyah bir şeyi yer, yüksek sesle böğürür!”/ [Tüfek].

 5.“Kuyruğu sırık, başı topuz!”/ [At].

 6.“Dört adam bir kuyuya su dolduruyor!”/ [İnek memesi].

 7.“Siyah ineğin altında kırmızı buzağı oturuyor!”/ [Ateş].

 8.“Dışı tas, içi atlas!”/ [Yumurta].

 9.“Bir keçim var, herkes onun sözüne inanıyor!”/ [Okka].

10.“Ormana gider, havlar, havlar, eve gelir uyur!”/ [Balta].

11.“Altından araba, gümüşten daraba, teraziyle tartılmaz, pazarda satılır!”/ [Saat].

12.“Baldan tatlı, şekerden tatlı, teraziyle tartılmaz, pazarda satılmaz!”/ [Uyku].

13.“Taştandır, ağaçtandır, yediği hamurdur, dünya âlem doyar, kendisi bir türlü doymaz!”/ [Değirmen].

14.“İpi uzar, buzağı büyür!”/ [Bal kabağı].

15.“Yeşil bir sandıktır, sandığın içinde bir kutu, kutunun içinde de kendisi var!”/ [Ceviz].

16.“Kimdendir, bendendir, yeşil koydum, kırmızı çıktı, Neyledir?”/ [Kına].

17.“ Âl-i Osman’ın muharebesi var, iziyle yedi bin yıldızla gider gelir, kuyruğunda işareti var!”/ [İğne].

18.“Gider, gelir, izi yok, bakınır gözü yok, nedir?”/ [Kayık].

19.“Başı tarak gibi, kuyruğu orak gibi, nedir?”/ [Horoz].

20.“Bağlayınca gezer, çözünce yatar!”/ [Çarık].

21.“Gece uyur, gündüz asılıdır!”/ [Kapı çengeli].

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/04/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-1-nodar.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-2-dedeme.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-3-erkek.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-4-evlilik.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/06/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-5-evlilik.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-6-evlilik.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-7-evlilik.html

 https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-8-evlilik.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/08/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-9-vefat.html

 https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/08/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-10-vefat.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/09/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-11-vefat.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/09/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-12-aram.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/10/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-13-20.html

 

"Megnapape"

1.“Yulun, gyulun ʒas axvamen!”/ [Onçamore].

 2.“Xeş guris irden!”/ [Murgi].

 3.“Nek̆nak̆ala ti užin, dunyaş ardis k̆udeli!”/ [Gza].

 4.“Uça imxors, zoi dimğors!”/ [T̆ofeği].

 5.“K̆udeli xaşari, ti mangana!”/ [Ʒxeni].

 6.“Otxo k̆oçik ar k̆uis ǯk̆ari dolobubs!”/ [Puciş buži].

 7.“Uça pucis mç̆ita geni iǯuxen!”/ [Daçxiri].

 8.“Gale tasi, doloxe at̆lasi!”/ [Markvali].

 9.“Ar txa miqorun, irik icers muşi nena!”/ [Ok̆a].

10.“Germaşa ulun lalups, lalups, mulun oxorişa do kodincirs!”/ [Arguni].

11.“Altunişi araba, gyumişişi daraba, teraziten var iǯinen, bazaris gamiçen!”/ [Saati].

12. “Topurişen loqa, şekerişen loqa, terazite var iǯinen, bazaris var gamiçen!”/ [Nciri].

13.“Kvaşen ren, caşen ren, na ixmors ʒomi ren, dunya alemi ižğen, muk var ižğen!”/ [Mskibu].

14.“Tok̆i guinzden, geni irden!”/ [Qoqore].

15.“Ar yeşili sanduği ren, sanduğiş doloxe k̆uti ren, k̆utiş doloxe mukti ren!”/ [K̆ak̆ali k̆op̆erite].

16.“Mişen ren, çkimden ren, yeşili gevidvi, mç̆ita gamaxtu, muten ren?”/ [K̆enia].

17.“Ulun, mulun nok̆uçxenite, şkvit şilya muruʒxite, Alosmanis muarebe uğun, k̆udelis nişani uğun!”/ [Lemşi].

18.“Ulun, mulun, nok̆uçxeni var uğun, uk̆uniǯk̆en toli var uğun, mu ren?”/ [Feluk̆a].

19.“Ti oʒxocisteri, k̆udeli namgalisteri, mu ren?”/ [Mamuli].

20.“Nok̆iraşi gulun, nuǯkaşi incirs!”/ [Kalamani].

21.“Seri cans, dğaleri goǯobun!”/ [K̆orak̆i].

 

 

 

[Kaynak kitap: M. Vanilişi, A. Tandilava, “Lazeti”, (Sarpi köyünden derlemeler), “Gamomʒemloba “Sabç̆ota Sakartvelo, Gürcistan S.S.C., Tbilisi, 1964, (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı, düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2015)]

aksamaz@gmail.com

 

https://ozgurcerkes.com/2026/10/17/lazca-turkce-anilar-anlatimlar-14-bilmeceler/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

“Kafkasya Masalları”

 

“Kafkasya Masalları”

 

 

“Masal”, Arapça kökenli bir kelime. TDK Sözlüğü şöyle açıklıyor:

“Genellikle halkın yarattığı, hayale dayanan, sözlü gelenekte yaşayan, çoğunlukla insanlar, hayvanlar ile cadı, cin, dev, peri vb. varlıkların başından geçen olağanüstü olayları anlatan edebî tür.”

TDK Sözlüğü’nün masala ilişkin bu açıklamasına şu bilgiyi de eklemek yanlış olmaz:

“Masallar, bir halkın geçmişteki üretim, mülkiyet ve paylaşım ilişkilerinin izlerini de bir şekilde taşır.”

Türk Masalı denilince, aklımıza ilk olarak, bu alanda değerli çalışmalar yapmış olan Eflâtun Cem Güney, Pertev Naili Boratav ve Tahir Alangu gelir. Bu makalemde sizlere Türkiye’de yayımlanmış Çeçen, Abaza, Laz ve Çerkes masal kitaplarından kısaca bilgi vereceğim: Siracdin Elmurzayev’in “Çeçen Masalları”, Viladimir Meremkul’un “Abaza Halkının Masalları”, Munir Yılmaz Avcı’nın “Laz Masalları” ve M. Yasin Çelikkıran’ın “Çerkes Masalları”. Büyük ölçüde Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nde derlenmiş ve yayımlanmış ve sonraki yıllarda da Türkiye’de kitaplaştırılmış Çeçen, Abaza, Laz ve Çerkes masallarından kısaca bahsedeceğim.

 

“ÇEÇEN MASALLARI”

Siracdin Elmurzayev’in “Çeçen Masalları” adlı eserini Çeçence’den Türkçe’ye değerli araştırmacı-yazar- eğitimci Tarık Cemal Kutlu kazandırdı. Kitap, “Okyanus Yayınları’dan çıktı.
Siracdin Elmurzayev’in “Çeçen Masalları” adlı kitabından ilginizi çekecek birkaç satır:

“Derisinde tüy kalmamış, gücünü kuvvetini yitirmiş, artık kurbanını avlayamayacak kadar yaşlanıp çirkinleşmiş olan kurt, kendi kendisine şöyle demiş: ‘Dünyada pek fazla günah işledim. Sayılamayacak kadar keçi-koyun boğdum. Nice at ve sığır öldürdüm. İnsanlara da fazlasıyla zararım dokundu. Allah günahlarımı bağışlamazsa mezarda yatacak yer bulamam. Neredeyse bunayacağım.’

Kocamış kurdun aklına Hicaz’a gitmek gelir. Başına bir sarık geçirir ve ortalıkta dolaşmaya başlar.  “Hacı Kurt’a yiyecek vermek sevaptır,” diye düşünen herkesin kendisini besleyeceğini sanır. Kurt, huşu içinde zikirlerle Hicaz’a gitmek üzere yola çıkar.”

Araştırmacı-yazar- eğitimci Tarık Cemal Kutlu’nun “Çeçen Masalları” adın taşıyan bir başka çalışmasının da “Anka Yayınları”ndan yayımlandığı burada belirtmeliyim.

“ABAZA HALKININ MASALLARI”

N. Genko, 1929’dan 1934’e kadar Abazaca’nın dilbilgisini ortaya çıkarmak için çalışmalar yürütür. İlk derleme masalları, “Çerkes Khapşı” adlı gazetede 1940’da yayımlanır.

Vladimir Meremkul’un “Abaza Halkının Masalları” adlı kitabını Türkçe’ye değerli araştırmacı-yazar Özdemir Özbay kazandırdı. Bu eşsiz çalışma, “Kaf-Dav Yayınları”ndan çıktı.

Vladimir Meremkul, uzun yıllar boyunca Abaza Halkı arasında derleme çalışmaları yapar. Vladimir Meremkul’un sabırla yürüttüğü derleme çalışmalarının sonucunda da bu kitapta yer alan masallar gün yüzüne çıkmış olur.

Alan çalışmaları sırasında Vladimir Meremkul, anlatıcı kaynak kişilerin diyalekt ve aksanlarını da olduğu gibi kayıt altına alır ve aynı şekilde de kitap yayımlanır.

“LAZ MASALLARI”

“Laz Masalları/ Lazuri Parametepe” Munir Yılmaz Avcı’nın adıyla “Sorun Yayınları”ndan çıktı. Munir Yılmaz Avcı’nın bir Aydın olarak en önemli özelliklerinden birisi Türkiye’de ilk şiir kitabını, ilk Lazca-Türkçe Dilbilgisi kitabını ve ilk Lazca romanı yazmış ve yayınlatmış olmasıdır.

“Laz Masalları/ Lazuri Parametepe”, Munir Yılmaz Avcı ve Nizamettin Alkumru’nun çocukluklarında büyüklerinden de duydukları masalların yanısıra, Georges Dumézil’in “Contes Lazes” (Paris, 1937) ve “Documents Anatoliens-IV” (Paris, 1967);  Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin 15 cumhuriyetinden biri olan Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nden Guram Kartozia’nın “Lazuri Tekstebi” (Tiflis, 1972) ve “Lazuri Tekstebi-II” (Tiflis, 1993) ile Natela Kutelia, Sergi Cikia ve Zurab Tandilava’nın “Lazuri Paramitepe” (Tiflis, 1982) adlı kitaplarından masalları da içeriyor. Kitabın redaktörlüğünü Ali İhsan Aksamaz yapıyor. Kitap, Lazca ve Türkçe olmak üzere iki bölümden oluşuyor.

 

 

 

“ÇERKES MASALLARI”

“Çerkes Masalları” adlı çalışma, “Kaf-Dav Yayınları”ndan çıktı. Kitabı Türkçe’ye çeviren değerli araştırmacı- yazar Mehmet Yasin Çelikkıran’ın bir Aydın olarak en önemli özelliklerinden biri de dünyadaki ilk Adığece-Türkçe ve Türkçe-Adığece sözlükleri hazırlayıp yayınlatmış olmasıdır.

“Çerkes Masalları” adlı kitapta yer alan masal ve halk söylenceleri, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin 15 cumhuriyetinden biri olan Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti’ne bağlı Adığey Cumhuriyeti’nin  “Sosyal Bilimler Araştırma Enstitüsü” tarafından derlenmiş. Saha çalışmalarıyla derlenen bu masal ve halk söylenceleri, değerli bilim insanı Xhut Şemseddin öncülüğündeki bir ekip tarafından düzenlenir ve 1990’da da Maykop’ta “Adıge Pşısexer / Adıge Masalları”  adıyla kitaplaştırılır.  Değerli araştırmacı- yazar Mehmet Yasin Çelikkıran, Maykop’ta önceden yayımlanmış bu kitaptan bazı masalları seçerek Türkçe’ye çevirir. Böylece de “Çerkes Masalları” kültür hayatımıza kazandırılmış olur.

Yukarıda kısaca tanıttığım masal kitaplarının yanı sıra Yaşar Bağ’ın “Çerkes Masalları”( Okyanus), Nurdoğan Abaşişi’nin “Laz Halk Masalları” (Kolkhis), Meremkul Viladimir/ Özdemir Özbay’ın “Abaza Masalları” (Kafdav) ve Sergey Zuhba/ Papapha Mahinur Tuna’nın “Abhaz Masalları” (Kafdav) adlı masal kitaplarını da okumalı, çocuklarınız ve torunlarınız için kitaplığınızda bulundurmalısınız. Kitapları, internet üzerinden satış yapan sitelerden kolaylıkla sipariş edebilirsiniz.

Bir sonraki makalemde buluşmak üzere sağlıcakla kalın! (26. XII. 2019)

 aksamaz@gmail.com

 

https://sonhaber.ch/kafkasya-masallari/

https://circassiancenter.com/tr/kafkasya-masallari/

 

 

“Ezber Bozan Dört Kitap”

 

 

“Ezber Bozan Dört Kitap”

 

Bu ilk makalemde, sizlere Kafkasya Kültür Kökenli insanlarımıza ait dört önemli kitabı kısaca tanıtmak istiyorum. İlk kitap, “Sevgili Vatandaşlarım Lazlara Ricâ-yı Mahsûsum ve Tarihten Şanlı İki Sahife” adını taşıyor. Tanıtacağım diğer üç kitabın adları sırasıyla şöyle: “Çerkes ve Yunan Mitolojileri Üzerine Tematik Okumalar”, “19 ve 20. Yüzyıl Abazaların Politik Tarihi (1770-1993)” ve “Nemazi Dobiguram/ Namaz Öğreniyorum”.

“Sevgili Vatandaşlarım Lazlara Ricâ-yı Mahsûsum ve Tarihten Şanlı İki Sahife” adlı kitap, ilk olarak 18 Aralık 1918 tarihinde yayımlanır. Gel gör ki, bu değerli çalışma 2014 yılına kadar karanlık arşivlerin tozlu raflarında unutulur, keşfedileceği günü bekler. Değerli araştırmacı-yazar İrfan Çağatay, bu çalışmayı gün yüzüne çıkarır ve kültür hayatımıza kazandırır. Kitap, Osmanlıca aslı ve günümüz Türkçe’siyle “Lazi Kültür Yayınları”dan çıktı. Kitabın yazarı Ahmet Tevfik (Yücesoy). Ahmet Tevfik, hem Osmanlı Ülkesi’nin donanımlı bir Aydınıdır, hem de Lazların ekonomik, sosyal, kültürel ve anadili haklarına sahip çıkar. Ayrıca Lazların ve Megrellerin aynı halk olduklarına da vurgu yapar bu çalışmasıyla. Osmanlı- Rus Savaşları sebebiyle tarihsel topraklarından göç etmek zorunda kalan Lazların, Türkiye’nin Batı yörelerindeki muhacir köylerinde de anadilleri ve kültürlerini yaşattıklarından da övgüyle bahseder Ahmet Tevfik. Eğer Lazların Osmanlı-Rus Savaşı sırasındaki tutum, davranış ve durumlarına ilgi duyuyorsanız, bu çalışmayı mutlaka okumalısınız. Bu çalışmanın bir diğer baskısının Serap Arslan’ın günümüz Türkçe’sine çevirisiyle “Lazika Yayın Kollektifi”nden de çıktığını da burada belirtmeliyim.

 

Sevgili Vatandaşlarım Lazlara Ricâ-yı Mahsûsum ve Tarihten Şanlı İki Sahife

İkinci kitabımız “Çerkes ve Yunan Mitolojileri Üzerine Tematik Okumalar” başlığını taşıyor. Bu değerli çalışma araştırmacı-yazar-akademisyen Balkar Selçuk’ın imzasını taşıyor. Kitap, “Apra Yayıncılık” tarafından yayımlandı.
Değerli araştırmacı-yazar-akademisyen Balkar Selçuk’a “Çerkes ve Yunan Mitolojileri Üzerine Tematik Okumalar” adlı kitabının içeriğini sordum. Balkar Selçuk, bu konuda şunları söyledi:

“Çerkes ve Yunan Mitolojileri Üzerine Tematik Okumalar” adlı kitabım temelde Yunan mitolojisinin iki ana yazarı Hesiodos ve Homeros’un kitapları ile Çerkes Nart mitolojisini karşılaştırıp edüt ediyor. Bu kitabımla, Hesiodos’un “Günler ve İşler” ile “Teogonia” adlı kitapları ve Homeros’un “İlyada ve Odisseia” adlı kitaplarını tartıştım. Kitabım, kendi içinde iki bölümden oluşuyor. İlk bölüm “Olimpos ve Harama Uaşha’nın Sakinleri” başlığı altında tartışıldı. Olimpos ve Harama Dağları kozmik dağlar olarak görülüyor. Bu dağlar aslında Çerkes ve Yunan mitlerinin merkezinde yer alıyor. Yunan mitolojisinde Olimpos’da yaşadığı var sayılan antropomorfikler ile Çerkes Nart mitolojisinde Harama Dağı’nda yaşadığı kabul edilen Nartları bu başlık altında karşılaştırdım. Bu bölümde daha çok Hesiodos’un eserlerini temel aldım.” Kitabımın ikinci bölümü ise, “Ölüler Ülkesi” başlığını taşıyor. Bu bölümde de daha çok Homeros’un İlyada ve Odisseia’sını ele aldım.”

Eğer mitolojiye ilgi duyuyorsanız, araştırmacı- yazar- akademisyen Balkar Selçuk’un “Çerkes ve Yunan Mitolojileri Üzerine Tematik Okumalar” adlı bu eşsiz çalışmasını mutlaka edinip okumalısınız.

Çerkes ve Yunan Mitolojileri Üzerine Tematik Okumalar

“19 ve 20. Yüzyıl Abazaların Politik Tarihi (1770-1993)” adlı çalışma değerli araştırmacı-yazar Selçuk Sımsım’ın imzasını taşıyor. Bu kitap, “Apra Yayıncılık”tan çıktı. Selçuk Sımsım, bu çalışmasıyla bizlere Abazaları ve onların varoluş mücadelelerinin tarihini belgelere dayanarak anlatıyor. Kuşkusuz Osmanlı-Rus Savaşları, Birinci Dünya Savaşı, SSCB ve “Soğuk Savaş” süreçleri Kuzey ve Güney Kafkasya’nın diğer Halkları gibi Abaza Halkını da derinden etkiledi, şekillendirdi.

“19 ve 20. Yüzyıl Abazaların Politik Tarihi (1770-1993)”

Belirtmekte fayda var, değerli araştırmacı-yazar Selçuk Sımsım’ın bu kitabı, bu alanda Türkçe olarak yazılmış ve belgelerle desteklenmiş ilk ayrıntılı çalışma özelliğini taşıyor. “19 ve 20. Yüzyıl Abazaların Politik Tarihi (1770-1993)” adlı bu eşsiz kitabın tanıtımının, Abhazya Cumhuriyeti’nin Başkenti Sohum’da “Geri Dönüş Devlet Komitesi”nde de yapıldığını belirtmeliyim.

Şimdi de Selçuk Sımsım’ın, verdiği bilgilerden birkaç satır aktarmak istiyorum:

“Jeopolitik ve jeostratejik konumu nedeniyle Abazaların da içinde yaşadığı Kafkasya coğrafyası tarih boyunca pek çok devletin iştahını kabartmış ve bu nedenle de istila girişimlerine uğramıştır. Tarihin çok eski dönemlerinden beri devam eden bu saldırılar 18 ve 19. yüzyıllarda da hız kesmeden devam etti. Kafkasya’nın otokton halklarının dağınıklığı ve bölünmüşlüğü bölge üzerinde hâkimiyet kurma emelindeki güçleri hep cüretkâr kıldı.”

Eğer günümüz Kafkasya’sını, Halklarını ve aralarındaki ilişkileri öğrenmek istiyorsanız, araştırmacı- yazar Selçuk Sımsım’ın, bu eşsiz çalışmasını da mutlaka okumalısınız. Türkiye Cumhuriyeti’nin, Abhazya Cumhuriyeti’ni resmen tanıması yönünde çeşitli temasların sürdüğü şu günlerde, “19 ve 20. Yüzyıl Abazaların Politik Tarihi (1770-1993)” adlı bu kitabı okumak her geçen gün daha da önem kazanıyor.

Nemazi Dobiguram/ Namaz Öğreniyorum

Bu makalemde tanıtacağım dördüncü kitap “Nemazi Dobiguram/ Namaz Öğreniyorum” başlığını taşıyor. Bu kitap, “Lazi Kültür Yayınları” tarafından yayımlandı. Kitap, resimli bir “Lazca Namaz Hocası” özelliğini taşıyor. Bu değerli çalışmanın en önemli özelliği, Lazca olması. Kitabın sonunda da kısa bir Lazca- Türkçe dinî terimler sözlüğü yer alıyor. Kitabın yazarı Hasan Uzunhasanoğlu. Kitapta yer alan fotoğraflar Mustafa Bayındır Aliişi ve Suat Özyaman Stingaşi’ye ait. “Nemazi Dobiguram”, İrfan Aleksiva’nın Lazca sunuş yazısıyla yayımlandı.

Değerli araştırmacı-yazar-eğitimci Hasan Uzunhasanoğlu’na, bu çalışmasıyla neyi amaçladığını sordum. Hasan Uzunhasanoğlu, bu soruma şöyle cevap verdi:

“Bu çalışmam, öncelikle Lazcanın yetersiz bir dil olduğu iddialarına cevaptır. İkincisi, Lazcanın yalnızca nostaljik, akademik ve etnografik bir unsur olarak günlük yaşamın dışında değil, yaşayan ve günlük hayatın ihtiyaçlarına cevap verebilecek, vermekte olan canlı bir varlık olarak her alanda kullanılabileceğini gösterdim. Ve elbette, çeviriler yoluyla Lazcanın külliyatını ve edebî yanını da böylece güçlendirmek istedim.”

Hasan Uzunhasanoğlu’nun, daha önce de John Steinbeck’in “Fareler ve İnsanlar” adlı eserini “Mtugepe do Koçepe” adıyla Lazcaya kazandırdığını da burada belirtmem gerekiyor. Eğer ülkenizin kadim anadillerinden Lazcayı tanımak veya Lazcanızı geliştirmek istiyorsanız, değerli eğitimci-yazarımızın çalışmalarını da edinmeli ve okumalısınız.

Bu değerli kitapları internet üzerinden satış yapan sitelerden kolaylıkla sipariş edebilirsiniz.

Eskiden veya yeni yayımlanmış kitapların tanıtımlarında bir sonraki makalemde buluşmak üzere sağlıcakla kalın! (23. XII. 2019)

 

aksamaz@gmail.com

 

https://sonhaber.ch/ezber-bozan-dort-kitap/

https://circassiancenter.com/tr/ezber-bozan-dort-kitap/

 

 

[Lazca- Türkçe Anılar/ Anlatımlar-13]: “20. Yüzyıl başlarında Murgul”

 

 

 

 

 

[Lazca- Türkçe Anılar/ Anlatımlar-13]: “20. Yüzyıl başlarında Murgul”

 

 

 “Ben [მამანათი ] Mamanat(i) [Demirciler] köyünden Osman İmamzade. Dört erkek kardeşiz. Babam yüz yaşında, annem ise seksen yaşında. Biz dört erkek kardeş de evliyiz. Büyük ağabeyimin altı çocuğu var. İkinci ağabeyimin dört çocuğu var. Üçüncü erkek kardeşin, yani benim üç çocuğum var. Dördüncü, yani en küçük erkek kardeşimizin iki çocuğu var. Öküzle tarlayı işliyoruz. Mısır, buğday, fasulye, lahana, kabak, darı, yulaf, elma, armut, ceviz, fındık, arı kovanı, arı, bal, üzüm- bütün bunlarla ilgileniyoruz, çalışıyoruz. Bunları ihtiyacımız için üretiyoruz, satmıyoruz. Para kazanmak için dışarıya gidiyoruz. Ben para kazanmak için bu fabrikaya geldim, burada on senedir İngilizlerin yanında kantorda çalışıyorum.

 

“Bu gece vardiyaya gideceğim. Ortanca erkek kardeşime, çabuk gelsin, annemiz hasta ya yetişirsin ya yetişmezsin diye mektup yazacağım.

 

“Bu bölge Murgul [მურღული] adını taşıyor. Murgul’da 29 köy var: Gurbini (გურბინი], baga [ბაგა], Dantsuli [დანცული], Kaparçeti [კაპარჭეთი], Agara [აგარა], İskebi [ისქები], Aduça [ადუჩა], Kura [ქურა], Kvamçireti [ქვამჩირეთი], Lomiketi [ლომიკეთი], Başkoi [ბაშკოი/ Başköy], Gonglieti [გონგლიეთი/ Büyükdere], Çxaleti [ჩხალეთი], Poroseri [ფოროსერი], Durça [დურჩა], Kordeli [კორდელი], Osmal [ოსმალ], Ereguna [ერეგუნა/ Erenköy], Bucuri [ბუჯური/Akantaş], Geuli [გეული], Arxva [არხვა/ Akpınar], Cvani [ჯვანი/ Civan], Dampali, Orci, Avana, Kamileti, Çilauri, Çangureti, Çinkatkhevi.

Bu bölgede mısır, buğday, arpa, tütün, üzüm, armut, elma, şeftali, ayva yetişiyor, bunlardan başka bir şey yetişmiyor. İnsanlar, bu ürünlerle yaşıyor. İnsanlar biraz medeniyetten uzak yaşıyorlar: Dünyadan pek haberleri yok. Zanaatları yok. Bir işi yaptırmak zorunda kaldıklarında dışarıdan usta getiriyorlar. Şimdi İskebi’de bakır madeni çıktı, İngiliz şirketi geldi; bakırı eritiyor. Murgullular da orada çalışıp o parayla da hayatlarını sürdürüyorlar. Bazıları böyle yaşıyor, bazıları tütün yapıp yaşıyor. Bu bakır fabrikası, tütüne epey zarar verdi. Sağlıklı yaşamıyoruz. Fabrikayı dava ediyoruz. Fabrikanın sahibi, “size para vereceğiz, o parayla yaşayın,” dedi.”

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/04/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-1-nodar.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-2-dedeme.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-3-erkek.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-4-evlilik.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/06/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-5-evlilik.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-6-evlilik.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-7-evlilik.html

 https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-8-evlilik.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/08/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-9-vefat.html

 https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/08/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-10-vefat.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/09/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-11-vefat.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/09/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-12-aram.html

 

 “Murğuli”

 “Man Mamanaturi vore Osmani İmamzade. Otx Cuma voret, baba miqonun (100) oş ǯaneri, nana miqonun (80) otxoneç ǯaneri. Otxi-xolocuma oxorcalepe miqonunan. Didi cumas anş bere uqonun, majuras otx bere uqonun, masumas- man sum bere miqonun, maotxas- ç̆it̆as jur bere uqonun. Çkin uk̆idapt xoci do let̆a pxaçkupt. Lazut̆i, dik̆a, lobia, luqu, qoqore, ğomi, ulafi, uşkiri, mʒxuli, k̆ak̆ali, txiri, qavrani, but̆k̆uci, topuri, qurženi—antepe veʒadeburt (vikipt). Antepe oxoris minonan, var gamapçapt. Gale mevulurt paraşi mogapuşa. Man zavotişa mepti, viti ǯana ren akonaşi vore İnglizepek̆ala k̆ant̆oris. [II.]

 

 “Am sei man poştaşa vidaunon. Cuma çkimi oşkadona ç̆areli (kart̆ali) vuç̆araunon, ordo moxtas. Nana çkini xarmeli ren ya muç̆işur, ya var muç̆işur.[ III.]

 “Ham oput̆es murğuli coxons. Murğulis eçi do çxoro kyoi ren: Gurbini, baga, Danʒuli, K̆ap̆arç̆eti, Agara, İskebi, Aduça, Kura, Kvamçireti, Lomik̆eti, Başk̆oi, Gonglieti, Çxaleti, Poroseri, Durça, K̆ordeli, Osmal, Ereguna, Bucuri, Geuli, Arxva, Cvani, Dampali, Orci, Avana, Kamileti, Ç̆ilauri, Ç̆angureti, Ç̆ink̆atxevi.

Ham oput̆es içanen lazut̆i, dik̆a, keri, tutuni, qurženi, mʒxuli, uşkuri, ant̆ama, qomuri, ayva; çkva mutu var içanen. Hantepete skidunan. K̆oçepeti k̆oçis var nugaman: Dunya var užirunan, zanaxati var uğunan. Mutu oxenuşi uğut̆anşi ust̆a galendo moyonaman. Haǯi bakiri gamaxt̆u İskebis, İngilisi moxtu, ondğulinams. Murğularepekti içalişaman do heh paratetiskidunan. Kimi haşote skidun, kimi tutuni ikoms do skidun. Haǯi zavot̆ik tutuniti doç̆u. Çku var pskidut. Zavotis dava boğodamt. Xazainik tku—para mekçaten do hemute skidit.” [I.]

 

[Kaynak kitap: İ.Kipşiže/ I. Қипшидзе, “О ЧАНСКОмъ языкѣ”, С.- ПЕТЕРБУРГЪ, ТИПОГРАФІЯ ИМПЕРАТОРСКОЙ АКАДЕМІЙ НАУКЪ, S. Petersburg, Çarlık Rusyası, 1911, (Fotoğraf: gurcuhaber.com, 6. VII. 2020),  (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı, düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2025)]

 

aksamaz@gmail.com

 

https://ozgurcerkes.com/2026/10/03/lazca-turkce-anilar-anlatimlar-13-20-yuzyil-baslarinda-murgul/