[Lazca- Türkçe Masallar-11]: “Haram yemeyen adam”

 

 

 

[Lazca- Türkçe Masallar-11]: “Haram yemeyen adam”

 

Bir zamanlar bir köyde bir adam yaşıyormuş. Bu adam hiç haram bir şey yemiyormuş. Haram yemeyen bu adamın oğlu bir gün akıp giden derede bir elmayı görüp almış. Sonra da o elmayı götürüp babasına göstermiş.

Babası sormuş:

--Bu elmayı nerede buldun?

--Dere, elmayı denize doğru sürüklüyordu. Dereden kapıp aldım.

--Evladım, sen benim başıma nasıl bir çocuk oldun böyle! Sen de çok iyi biliyorsun ki ben yabancıların hiçbir şeyini yemiyorum!

Adam, oğlundan o elmayı alıp dere tepe dolaşmış. Elmanın sahibini arıyormuş. Elmayı sahibine iade edecekmiş.

Bir derenin üst taraflarındaki bir arazide elma ağaçları görmüş. Gidip o elma ağaçlarının sahibine sormuş:

--Selam, emmi! Elimdeki elma gibi, senin de böyle elmaların var mı? Sen de böyle elmalar yetiştiriyor musun?

--Benim ağaçlarımda senin elindekine benzer elma yetişmiyor!

Adam, elindeki elmayla yine sağa sola bakınıp yürümeye başlamış. Derken bir ağanın evine ulaşmış:

--Selâm, ağam! Elimdeki elma gibi senin de elmaların var mı? Sen de böyle elmalar yetiştiriyor musun?

Ağanın arazisinde o cins elma yetişmiyormuş.

Ağa, içinden şöyle geçirmiş:

 --Bu akıl alacak gibi bir şey değil!

Sonra da haram yemeyen adama şöyle demiş:

--Bu cins elmanın yetiştiği ağaçtan bende bir tane değil, yirmi tane var! Niye bana soruyorsun ki? Ne yapacaksın?

--Dere, bu elmayı sürükleyip denize götürüyormuş. Oğlum da bu elmayı kapıp almış. Onun için ben de bu elmayı alıp sana geldim. Ben, haram bir şeyi asla yemem!

-- Sen bana bir yaklaş hele! Sana bir şey söyleyeceğim! Madem haram yemeyen bir adamsın, benim yanımda üç yıl çalış! Üç yıl sonra sana üç kıssa anlatacağım!

Haram yemeyen adam, “bana üç kıssa anlatacak” diye sevinmiş. Üç yıl boyunca o ağanın yanında canla başla çalışmış.

Üç yıl sonra da ağaya şöyle demiş:

--Ağam, üç yıl boyunca sana çalıştım. Şimdi bana o üç kıssayı anlat!

Ağa, anlatmaya başlamış:

--Birinci kıssa: “Dere kıyısında uyuma!” İkinci kıssa: “Gönlünden nasıl geçiyorsa, öyle yap!”  Üçüncü kıssa: “Gözünle görmedikçe, kulağınla işitmedikçe başkasının lâfıyla iş yapma!”

Ağanın anlattığı bu kıssalar, haram yemeyen adamın pek hoşuna gitmiş.

Ağayla helalleşmişler. Haram yemeyen adam, oradan ayrılıp köyüne gitmek üzere yolu koyulmuş.

Uzunca bir süre yürümüş. Yolda birden eşkıyalarla karşılaşmış. Vakit de tam da akşam olmak üzereymiş. Eşkıyalar, haram yemeyen adamı da yanlarına almışlar.

Eşkıyalar, geceyi dere kıyısında geçirmek için hazırlanıyorlarmış. Bunu gören haram yemeyen adam, yanında üç yıl çalıştığı ağanın kendisine söylediği kıssayı hatırlamış:

-- Dere kıyısında uyuma!

 Sonra da eşkıyalara şöyle demiş:

--Aman, eşkıyalar! Ben bir kıssayı öğrenebilmek için tam bir yıl boyunca çalıştım. Ben üç kıssa biliyorum; size söyleyeyim! Birinci kıssa: “Dere kıyısında uyuma!” İkinci kıssa: “Gönlünden nasıl geçiyorsa, öyle yap!”  Üçüncü kıssa: “Gözünle görmedikçe, kulağınla işitmedikçe başkasının lâfıyla iş yapma!” Ben, bu üç kıssayı öğrenebilmek için tam üç yıl bir ağanın yanında çalıştım. Ama sizden on para para almadan bu üç kıssayı sizinle paylaştım! Onun için size yalvarıyorum; böyle bir yerde uyumayalım!

Eşkıyalar, haram yemeyen adamın bu söylediklerine kulak asmışlar. Sonra da hep beraber ormanın üst taraflarındaki tepeliklere çıkmışlar. Orada geceleyeceklermiş.

Eşkıyaların atları çok susamış. Eşkıyalar Sormuş:

--Acaba buralarda bir yerlerde su var mıdır?

Biri, suyun bulunduğu yeri tarif etmiş:

--Ötede, üst taraftaki yayla yolunu geçince oyuk bir yer var. İşte orada su var. Gel gör ki oraya giden geri dönemez!

Haram yemeyen adam, iki kova alıp o yere su getirmeye gitmiş.  Tarif edilen yere varınca oradaki girintili yere girmiş. Bakınırken bir odanın kapısı açılmış. Odada elinde hançer olan bir delikanlı duruyormuş. Bu delikanlının önünde de bir kurbağa ile bir genç kız duruyormuş. Delikanlı sormuş:

--Sen olsan, bunlardan hangisini alırdın, bu kızı mı, bu kurbağayı mı?

--Gönlünden nasıl geçiyorsa, öyle yap! Böyle işler başkasına sorulmaz! Herkes istediğini alır, kimi kurbağayı seçer, kimi de kızı! Ne bileyim ben!

Meğerse oraya su almaya giden hiç kimse geri dönemiyormuş. Ne var ki haram yemeyen adam, iki kova suyla eşkıyaların yanına dönebilmiş. Çünkü delikanlı, “Bu kurbağa mı daha iyi, yoksa bu kız mı?” diye sorduğunda, o güne kadar “kız iyi, kurbağayı ne yapacaksın ki?” diye cevap verenlerin hepsinin kafasını kesmiş.  Oysa haram yemeyen adam, delikanlıya “gönlünden nasıl geçiyorsa, öyle yap!” dediği için öldürülmekten kurtulmuş. Üstelik delikanlı, iki kova su doldurup dönmesine de izin vermiş.

Sabah olmuş. Ertesi sabah baktıklarında, dün gece eşkıyaların durup uyumak istedikleri yerleri sel basıp götürmüş. Bunu gören eşkıyaların reisi, haram yemeyen adama şöyle demiş:

--Sen dün akşam bizimle karşılaşmamış olsaydın, biz dere yatağında konaklayacaktık. Sonra da sele kapılıp ölecektik. Atlarımız, altınlarımızla birlikte yok olacaktık. Bize kıssanla verdiğin akıl, gösterdiğin yol için, ben de sana üç at yükü altın ile üç at vereceğim. Yükleyip hemen evine gitmek üzere yola koyul! Yolun açık olsun! Bundan sonra ailenle beraber güzel günler yaşa!

Eşkıyalar, haram yemeyen adama üç at yükü alın vermişler.

Haram yemeyen adam köydeki evine gitmek üzere atlara yüklü altınlarla yola koyulmuş.

Köyüne vardığında eskiden evinin bulunduğu yeri bir türü bulamamış. Eski komşularına sormuş:

--Falanca adamın evi nerede?

Eski komşusu, haram yemeyen adamı tanıyamamış:

--O adamın karısı o evden çıkıp söktü. Evi aşağı tarafa kurdu. Eskisiyle kıyaslanmaz.

Meğerse haram yemeyen adamın karısı bir yerden çok para kazanmış. Daha aşağıda yeni bir ev yaptırmış.

Eskiden evinin olduğu yere gitmiş ama o evi olduğu yerde yokmuş; aşağısına indiğinde orada bir ev görmüş.

Yavaş yavaş yeni eve yaklaşmış. Sakına sakına evin penceresinden içeriye bakmış. Karısının, yatağın üstüne uzanmış bir adamın saçındaki bitleri ayıkladığını görmüş. Şöyle düşünmüş:

--Ben, bu kadını hemen öldüreyim!

Ölçüp biçmiş sonra da öğrendiği o kıssayı hatırlamış:

--Yahu ben, bir kıssa için tam bir yıl çalıştım. O kıssa şöyleydi: “Gözünle görmedikçe, kulağınla işitmedikçe başkasının lâfıyla iş yapma!” Böyle işleri inceden inceye anlamak lazım!

 Haram yemeyen adam, evin kapını tıklamış. Kapı açılınca karısına sormuş:

--Yatağın üzerinde başındaki bitleri ayıkladığın o adam kim?

--O adam benim oğlum!

Böylece haram yemeyen adam meselenin aslını kavramış.  Kadın da kocasını tanımış.

Ondan sonra da haram yemeyen adam, karısı ve oğlu mutlu mesut yaşamaya başlamışlar.  Hâlâ da güzel güzel yaşıyorlarmış.

Haram yemeyen adam, o üç kıssa için üç yıl boyunca çalışmış. O üç kıssa da kendisini belâlardan korumuş.

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/10/lazca-turkce-masallar-1-tebdili-kyafet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-2-tovbekar-eskya.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-3-akl-ile-kader.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-4-kardesin.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-5-ay-ile.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-6-ylan-ile-adam.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masal-7-kotu-niyet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-8-iki-arkadas.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-9-iki-kardes-biri.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-10-dev.html

 

 

 

++

“Xarami-Na Var İpxors K̆̆oçi”

 

Xarami-na var ipxors, k̆̆oçişi berek a’ndğas ğalişen ar uşkurik eliğu do uşkuri baba muşis koǯiru. Baba muşik uǯu-ki:

--Ha uşkuri so žiri?

Berek uǯu-ki:

--Ğalik gelimet̆u-şi, ma bicubali.

Baba muşik uǯu-ki:

--Skiri, si muperi bere ma mavi, var oxoboǯonam! Si k̆̆ai xeşa kogiçkin-ki, ma xark̆̆epeşi mutu var bibxor!

Ha k̆̆oçik uşkuri kezdu do ğali-ğali dido amayonu. Ğali-jin, so-ti uşkuri yodgit̆u-te k̆̆onari, he oxormaceşe idu do k̆itxomt̆u:

--Ma-na miğun uşkuri’steri si gegidgin-i?

Oxormancek uǯu-ki:

--Heşo uşkuri var miğun!

Ha k̆̆oçik xolo-ti oxtimus kogyoç̆k̆̆u do ar ağaşi oxoşa mendaxt̆u. Ağas k̆̆itxu-ki:

--Hasteri uşkuri gegidgin-i?

Ağas var gyudgit̆u, ama “haya ğnosişi’mk̆̆ali şeri var ren”-ya do uǯu-ki:

--Haşo uşkuri ar var, ma eçi kogemidgin! Muşeni mk̆̆itxum? Mu ğodare?

Xarami-na var ipxort̆u, k̆̆oçi ağas uǯu-ki:

--Bere çkimik, ğalik uşkuri gelimet̆u-şi, arteği kožirudoren. Hemuşeni ma ha uşkuri dokaçeri skanda mobti. Ma xark̆işi xarami var bibxor.

Hemindos ağak, xarami-na var ipxort̆u k̆oçis uǯu-ki:

--Oki heşo ren, si hak memanç̆i, muntxani giǯvare. Oki, si xarami-na var ipxo k̆̆oçi re, sum ǯanas ma miçalişi do si sum nena giǯvare.

Xarami-na var ipxort̆u k̆̆oçik sum ǯanas duçalişu ağas. Sum nena miǯva-şen-ya-do. Sum ǯana-ş-k̆ule ağaşa, xarami-na var ipxort̆u, k̆oçi mendaxt̆u do uǯu:

--Ağa, sum ǯanas dogiçalişi, haǯi sum nena kodomoguri!

Ağak uǯu-ki:

--Ğalişi ak̆̆ras mo incir! Majurani: guris-na giğun’steri, heşo vi! Masumani: Toli do uci skanite var ogna, var žira-şakis dulya mot ikom xark̆işi nenate.

Ağak ha nenape, xarami-na var ipxort̆u k̆̆oçis uǯu. Ha k̆̆oçis dido k̆̆ai daǯonu do igzalu. Xarami-na var ipxort̆u k̆oçi dido gzas idu-şi, hamus çalandarepe konages do hem-ti dolumcudort̆un. Ağak hamus-na uǯudort̆u nena kogaşinu- “ğalişi ak̆̆ras mot incira” do –hemindoras çalandarepes uǯu-ki:

--Ç̆e, çalandarepe! Ma ar nena şeni ar ǯanas biçalişi, sum nena komiçkin. Maartani: Ğalişi ak̆ras mot incira! Majurani: guris na giğun’steri, heşo vi! Masumani: Toli do uci skanite var žira do var ogna-şakis xark̆işi nenapete dulya mot ikom! Ha sum nenaşeni ma sum ǯanas biçalişi do tkvan upareli koxogoǯonapit, hemuşeni haǯi ma dido goxveǯamt, hasteri hak mot bincirt̆at!

Çalandarepek ha k̆̆oçis konuruces do germaşi jin rak̆̆anişa keşaxt̆es. Ʒxenepes p̆at̆i ǯk̆̆ari  arumines do goyk̆itxes-ki:

--Hak so-ti ǯk̆̆ari koyeni p̆ea?

Ar mitxanik hatepes uǯu-ki:

--Hek jin gola gza mek̆̆ila-şi, ar dolok̆̆lant̆a sva ren. Hek ǯk̆̆ari koren, ama na idasen k̆̆oçi var malen!

Xarami-na var ipxort̆u k̆̆oçi jur vedre ezdu do ǯk̆̆arişa igzalu. İdu-şi,ar meşak̆̆lamt̆a svas komeşaxt̆u do doloxe ar mskva oda kogoynǯku. Hek ar biç̆i xes didi xençeri dokaçeri kodgit̆u do he biç̆işi ǯoxle ar mari do ar çkva bozo kogoǯudgit̆u. Hemindoras ha biç̆ik xarami-na var ipxort̆u k̆oçis k̆itxu:

--Si namu-na ren, eç̆opumt̆u, bozo vana mari?

Xarami-na var ipxort̆u k̆̆oçik uǯu-ki:

--Namu mogǯondasen, heya eç̆opi! Haşo dulyaşeni mitişa ik̆̆itxinen. İris-na unon’steri, heşo ikoms-ki, mik mari eç̆opums-ki, mik- bozo!

He ǯk̆̆arişa na idat̆u k̆̆oçi var malet̆u, ama ha k̆̆oçi komoxtu, hemuşeni-ki ǯk̆̆arişe-na idat̆u k̆̆oçis he biç̆i k̆itxomt̆u: “Mari k̆ai en-i, va-na bozo?” Na idat̆u k̆oçi uǯumert̆u-ki: “Bozo k̆ai ren, mari mu ğodare”,- heşo-na tkvat̆u k̆oçis ti nok̆̆vatamt̆u. Xarami-na var ipxort̆u k̆oçik “guris-na giğun’steri, heşo vi”-a uǯu do hemuşeni mutu var ağodu. Hemuk-ti ǯk̆ari ezdu do igzalu. Ç̆umen ç̆umandele mendaǯk̆ede-ş-k̆ule, ğoma-na t̆es svapes do onciru guris-na uğut̆es, svapes ğvarala gextudoren do kodokaçudoren. Hemindoras çalandarişi tigemçalek xarami-na var ipxort̆u k̆oçis uǯu-ki:

--Ğoman si vart̆ik̆̆onari, çkun hak̆̆o ʒxenepe okro do k̆̆oçepe-ti gomdunut̆it, hemuşeni haǯi si mekçare sum ʒxenişi oğmalu okro do sum çkva ʒxeni, mok̆idi do skani oxoşa idi do k̆ai-k̆ai skidi!

Xarami-na var ipxort̆u k̆̆oçis çalandarepek sum ʒxeni oğmalu muşite komeçu do k̆̆oçi oput̆e muşişe mendaxt̆u, ama oxori muşi-na dgit̆u sva var yaʒxunu do martepe muşis k̆itxu:

--Hasteri k̆̆oçişi oxori so ren-ya?

Mcveşi marte muşik uǯu-ki:

--He k̆̆oçişi oxorca kogamaxtu, oxori ǯk̆̆u do ǯalendo k̆̆eleşi kogelak̆̆odu. Mcveşi var gorişinams.

Xarami-na var ipxort̆u k̆̆oçişi oxorcak dido para mogu do ǯalendo k̆̆eleşi ağne oxori dok̆odapudoren. Xarami-na var ipxort̆u k̆oçi oxo muşişa-na dgit̆u svaşa mendaxt̆u, ama he svas oxori var dgit̆u. Ǯalendo k̆ele gelaxtu-şi, hak ar oxori kodgit̆u. Haya not̆k̆obu do pencereşen noxosaru-şi, oxorca muşik ar k̆oçis ti ut̆işinamt̆u oncires elancireri do ha k̆oçik nifik̆iru ki: “Ma ha oxorca dop̆ila”, ama a’çkva nixesabu-ki: “Ma ar ǯanas biçalişi do ar nena-na miǯvesdort̆un, he neta hasteri t̆u: Toli skanite var žira-şakis do uci skanite var ogna-şakis, çkvalepeşi nenate dulya mo ikom!” Haşo dulyape mteli xolo mç̆ipaşaşi koxoǯonu-şi, oxorca muşis nek̆na nuk̆ank̆u do amaxtu-şi k̆itxu:

--Ha k̆̆oçi minoren-ya?

Oxorcak uǯu-ki:

--Haya bere çkimi ren”-ya!

Haşopete komolik iri xolo koxoǯonu do oxorcak-ti içinu komoli muşi do, hemindora-ş-k̆̆ule k̆ai-k̆ai oskedinus kogyoç̆k̆es do k̆ai skidunan. Sum ǯanas sum nenaşeni-na içalişu, he sum nena daxmaru.

 

 

[Kaynak kitap: Sergi Jğent̆i, “Ç̆anuri T̆ekst̆ebi/ Arkabuli K̆ilok̆avi”, S S R K̆ Meʒnierebata Ak̆ademiis Sakartvelos Piliali, Ak̆ad N. Maris Sax. Enis, İst̆oriasa da Mat̆er. K̆ult̆uris İnst̆it̆ut̆i, T̆pilisi, 1938, (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı, düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 1999)]

aksamaz@gmail.com

 

https://www.ozgurcerkes.com/?Syf=22&Mkl=1298876&pt=Ali%20%C4%B0hsan%20Aksamaz&-[Lazca--T%C3%BCrk%C3%A7e-Masallar-10]:-%E2%80%9CDev%E2%80%9D

 

[Lazca- Türkçe Masallar-10]: “Dev”

 

 

 

 [Lazca- Türkçe Masallar-10]: “Dev”

 

 

Eski zamanlarda köyde yaşayan bir adamın üç erkek çocuğu varmış. Ölüm yatağındayken büyük oğlunu çağırmış:

--Evladım, her yıl elma ağacımıza bir şey zarar veriyor; yiyip bitiriyor. Bahçede bekçilik et! Zarar veren neyse onu yok et!

Adam, daha sonra ikinci oğlunu çağırmış:

--Evladım, her sene elma ağacımdaki meyveleri bir şey yiyor. O şey neyse, saklanıp onu öldür!

Küçük kardeşlerini hiç kimse adamdan saymıyormuş. Onun için de babası ona hiçbir şey söylememiş.

Bir süre sonra adam vefat etmiş.

Elma zamanı gelince, bir dev elma ağacına musallat olmuş. Gelip gelip durmadan elmaları yiyormuş. 

Büyük ağabey, akşamleyin elma ağacını beklemeye gitmiş. Ne var ki hiçbir şeye rastlamayıp eve dönmüş.  Sabahleyin ağaca bakınca elmaların yenmiş olduğunu görmüşler.

İkinci akşam, ikinci erkek kardeş elma ağacını beklemeye gitmiş. O da bir şeye rastlamayıp eve dönmüş. Sabahleyin bakmışlar ki elmalar yine yenmiş.

Üçüncü akşam, adamdan saymadıkları küçük kardeş, eline baltayı alıp elma ağacını beklemeye gitmiş. Gece geç saatlere kadar beklemiş. Uykusu gelmiş ama küçük kardeş olduğu için sağlam bir yürek taşıyormuş. Serçe parmağını kesip onun acısıyla o gece hiç uyumamış. Derken irice bir şey gelip elmaları yemeye başlamış. Delikanlı, o şeye iyice yaklaşıp bakmış.

Kendi kendine şöyle demiş:

--Bu da ne böyle? Babama benzemiyor! Ağabeylerime benzemiyor! Bu nasıl bir yaratık böyle? Ben onun için serçe parmağımı bile kestim!

Gidip o yaratığın sırtına baltasını kuvvetlice vurmuş. Ama kafasını kesmemiş. O dev yaratık yaralı hâlde kaçıp gitmiş.

Ertesi gün sabah delikanlı, ağabeylerini o elma ağacına götürmüş. Gittiklerinde yerde kan damlaları görmüşler. Kan damlalarını izleye izleye gitmişler. Kan damlaları oradaki bir kuyunun içine kadar iniyormuş. Kuyunun içine inmeye ağabeylerinin aklı pek kesmemiş.

Küçük kardeş şöyle demiş:

--Kuyunun içine ben ineyim bari!

Kuyunun dibine inince bir kapı görmüş. O kapıyı açmış. Odada genç bir kız görmüş.

Genç kız, delikanlıya sormuş:

--Sen kimsin?

--Ben insanım! Ya sen kimsin? Bahçemizdeki elmaları sen mi yiyordun?

--Bahçenizdeki elmaları ben yemiyordum ama elmaları bana dev getiriyordu. Dev, yandaki diğer odada oturuyor. Kapıyı açarsan, onu görürsün.

Delikanlı, yandaki diğer kapıyı açmış. O odada güzel genç bir kız oturuyormuş.

Delikanlı yandaki üçüncü kapıyı da açmış. Orada da bir başka kız oturuyormuş.

Daha sonra delikanlı dördüncü kapıyı açmış. Dev işte orada oturuyormuş. Delikanlı, baltasını indirdiği gibi devin kafasını kopartmış. 

Daha sonra bu kardeşler, genç kızları devin kuyusundan kurtarmış.

Küçük kardeş, genç kızlardan yaşça büyük olanı büyük ağabeyiyle evlendirmiş. Ortanca genç kızı, ortanca ağabeyiyle evlendirmiş. Küçük genç kızla da kendisi evlenmiş.

Böylece küçük kardeş hem babasının elmaları kurtarmış hem ağabeylerini evlendirmiş hem de kendi evlenmiş. […]

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/10/lazca-turkce-masallar-1-tebdili-kyafet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-2-tovbekar-eskya.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-3-akl-ile-kader.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-4-kardesin.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-5-ay-ile.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-6-ylan-ile-adam.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masal-7-kotu-niyet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-8-iki-arkadas.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/01/lazca-turkce-masallar-9-iki-kardes-biri.html

 

“Divi”

 

Ar k̆̆oçis sum bere kuyonut̆u, do muk ğuru-şi, didi biç̆i muşis ucoxu:

 

--Biç̆i çkimi, uşkuri çkuni k̆̆at̆a ǯanas muntxanik ipxos, haya çvi do doili!

Ok̆̆açxe majurani biç̆is ucoxu do uǯu ki baba muşik:

--Biç̆i çkimi, uşkuri çkimi k̆̆at̆a ǯanas muntxani ipxos, he muntxani moxta-şi, nont̆k̆̆obi do doili!

Ç̆ut̆a bere-na t̆u, k̆̆oçi’stey va şinomt̆es. Ç̆ut̆a bere, k̆̆oçi’steri-na var şinomt̆es-şeni, baba

muşik-ti mutu var çinadu do baba muşi-ti hem oras doğuru.

Uşkurişi ora moxtu-şi, ar divi moxtu do uşkuri oç̆k̆̆omu. Didi cuma muşi uşkurişi oçuşe igzalu, ama mutu var ažiru do komoxtu. Ç̆umandele uşkuris mendoǯk̆edu-şi, uşkuri ç̆k̆omeri t̆u.

Majurani lumcis, majurani cuma-na t̆u, uşkurişi oçuşa igzalu. Hemus-ti mutu va axenu do komoxtu.

Ç̆umandele mendoǯk̆̆edu-şi, uşkuri xolo ç̆k̆̆omeri t̆u.  Masumani lumcis, unk̆̆ilaşe-na t̆u cuma, k̆oçi-na var şinomt̆es, hemuk burç̆uli dikaçu do uşkurişi oçumaluşa igzalu. Dido serişa-kis çu-şi, nciri komacinu, ama ç̆ut̆a cuma-na t̆u-şeni, guri k̆ap̆et̆i kyužit̆u do hem seriş k̆iti mç̆k̆oni nik̆vatu do hemuşi ç̆vinite bere var inciru. Hem oras ar didi mutxani moxtu do uşkuri ipxort̆u-şi, hem bere konaxolu do berek tku ki:

--Haya mu oren? Babas var nungams! Cumalepe çkimis var nugams! Haya mu moç̆k̆̆vaderi muntxani ren? Hamuşeni ma hamseri k̆iti mç̆k̆oni-ti mebik̆vati!

Bere idu do cinikis ar zori burç̆uli kodoludgu, ama ti var nak̆̆vatu. Divi imt̆u.

Ç̆umanişe ç̆umandele didi cumalepe muşi elik̆̆atu do uşkurişa mendayonu. İdes-şk̆̆ule hek diʒxiri kožires. Diʒxiris nantxozes do ok̆ule diʒxiri ar k̆uis kodoloxtu. Didi cumaleps k̆uis doloxtimus ğnosi var nuk̆̆vates. Ç̆ut̆a cuma muşik: “Ma dolopta”-ya do k̆̆uis geylu. Tude geylu-şi, ar nek̆na kogonǯk̆u biç̆ik.

Nek̆̆na gonǯk̆̆u-şi, ar bozok k̆̆itxu:

--Si min ore?

Biç̆ik uǯu-ki:

--Ma k̆̆oçi bore! Si min ore? Uşkuri si ipxort̆i-r-i?

Bozok uǯu-ki:

--Ma uşkuri var bibxort̆i, ama divik komomiğu. Majua nek̆̆na gonǯk̆̆a-na, divi hek molaxen.

Ha biç̆ik majurani nek̆̆na gonǯk̆̆u-şi, hek-ti ar mskva bozo molaxet̆u. Masumani nek̆̆na gonǯk̆u-şi, hek-ti a’çkva bozo molaxet̆u. Maotxani nek̆na gonǯk̆uşi, divi hek molaxet̆u. Divis burç̆uli gyocinu do ti nok̆vatu.

Didi bozo-na t̆u didi cuma muşis komeçu. Ortani bozo-na t̆u ortani cuma muşis komeçu. Ç̆ut̆a-na t̆u, muk keç̆opu.

Divi doilu, uşkuri muşletinu, cumalepe muşi doçilu, muk-ti diçilu. […]

[Kaynak kitap: Sergi Jğent̆i, “Ç̆anuri T̆ekst̆ebi/ Arkabuli K̆ilok̆avi”, S S R K̆ Meʒnierebata Ak̆ademiis Sakartvelos Piliali, Ak̆ad N. Maris Sax. Enis, İst̆oriasa da Mat̆er. K̆ult̆uris İnst̆it̆ut̆i, T̆pilisi, 1938, (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı, düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 1999)]

aksamaz@gmail.com

 

 

https://www.ozgurcerkes.com/?Syf=22&Mkl=1298876&pt=Ali%20%C4%B0hsan%20Aksamaz&-[Lazca--T%C3%BCrk%C3%A7e-Masallar-10]:-%E2%80%9CDev%E2%80%9D

 

 

[Lazca- Türkçe Masallar-9]: “İki kardeş; biri akıllı, diğeri deli”

 

 

 

[Lazca- Türkçe Masallar-9]: “İki kardeş; biri akıllı, diğeri deli”

 

Bir zamanlar bir köyde iki erkek kardeş yaşıyormuş. Bu kardeşlerden biri akıllı, diğeri tam deliymiş. Hayvan sürüleri varmış. O sürülerinden elde ettikleri kazançla geçiniyorlarmış. Uzun zamandır arazide hayvanları otlatan deli kardeş, bir gün evi hatırlamış. Bütün sürüyü önüne katıp evlerine götürmüş. Kardeşine şöyle demiş:

--Çabuk bana bir inek ver!

Akıllı kardeş sormuş:

--Bir ineği ne yapacaksın?

--Benim payıma bir inek düşüyor!

İneği alıp ormana gitmiş. Deli kardeş, ormanda bir ağaç görüp sormuş:

--İnek ister misin? Bu ineği sana vereyim mi?

Rüzgârlı bir günmüş. Ağacın dalları sallanıyormuş.

Ağacın, dallarını sallayıp ona “evet” verdiğini düşünmüş:

 --“Evet,” dedi! Demek ağaç, ineği istiyormuş!

Sonra ağaca şöyle demiş:

--İneği veririm ama bir hafta içinde paramı vereceksin!

Rüzgâr estiği için ağacın dalları sallanıyormuş.

Deli kardeş, ağacın “evet” dediğini düşünmüş yine:

--Bak, bak, bak; demek parası da varmış!

Deli kardeş, ineği ağaca bağlamış. Sonra da köyüne gitmiş.

Aradan bir hafta geçmiş. Deli kardeş yine o ağaca gitmiş:

--Geldim! Hadi paramı ver!

O sırada rüzgâr esmiyormuş. Rüzgâr esmediği için de ağacın dalları sallanmıyormuş. Ağaçtan cevap alamamış! Yine sormuş. Ağaçtan yine cevap alamayınca söylenmiş.

Ağaca bakarken yerde kemik parçaları görmüş:

--İneğimi yedin! Param nerede? İneği yerken iyiydi, değil mi? Etini yemişsin, kemikleri atmışsın! Paramı neden vermiyorsun?

Deli kardeş, çok kızıp ağacı kesmiş.

Koca ağaç yere devrilirken köküyle birlikte bir testi de ortaya çıkmış. İçi para doluymuş:

--Oy, oy, oy! Seni kâfir oğlu, kâfir ağaç! Azıcık para vermedin ama, bak, ben şimdi senin bütün paranı aldım!

Deli kardeş, güle oynaya bir testi parayı eve götürmüş.

Akıllı kardeşine tembih etmiş:

--Sakın ha, bu paraya elini sürme!

O da korkup paraya elini hiç sürmemiş.

Deli kardeş, Camiye gidip Hocaya şöyle demiş:

--Hem yağmur yağsın hem de cuma günü olsun; işte o zaman gel de paramı seninle bölüşelim!

 Hoca durmadan dua ediyormuş:

--Ne olur Allah’ım, cuma günü yağmur yağsın!

Delinin, Hocayı davetinin üzerinden tam üç cuma günü geçmiş. Ama o cuma günleri de hiç yağmur yağmamış. Nihayet dördüncü cuma günü yağmur yağmış. Hoca koştura koştura delinin evine gitmiş. Deliye şöyle demiş:

--İşte geldim! Hem yağmur yağıyor hem de cuma günü! Hadi artık şu parayı getir de bölüşelim!

Deli, parayla dolu o testiyi getirip ortaya koymuş. Oturup parayı bölüşmeye başlamışlar. Hoca, parayı üçe bölüyormuş:

--Bir senin, bir benim, bir onun! Bir senin, bir benim, bir onun!

Hoca, parayı böyle bölüştürüyormuş.

Deli bir süre düşünmüş. Sonra da Hocaya şöyle demiş:

--Hele, bir dur bakalım!

--Bu testi benimdi; ağzına kadar para doluydu. Şimdi bir bakayım! Testi yine dolacak mı?

Bakmış testinin yarısının yarısı bile parayla dolmamış. Hocaya şöyle demiş:

--Hocasın diye, parayı artırman için seni buraya getirdim. Sen buraya gelmiş beni soyuyorsun!

Baltayı kaptığı gibi Hocayı öldürmüş. Sonra da düşünmüş:

--Ben şimdi bu Hocayı nereye götüreyim? Öldürdüğün gibi, ortalığı temizle bakalım!

Deli, Hocayı sırtlayıp götürmüş. Sonra da bir kuyunun içine atmış.

Vakit namazlarına gitmeyen Hocayı cemaat aramaya başlamış.

Deli, sokaklarda cemaati aranırken görüp sormuş:

--Ey cemaat, buralarda ne arıyorsunuz böyle?

--Hocayı arıyoruz! Camiye gelmiyor!

--A, sizin haberiniz yok mu? Ben, Hocanızı öldürdüm!

Köylüler sormuş:

--Nereye götürdün?

--Falanca kuyunun içine attım!

Köylüler, deliyi yakalamış.

Akıllı kardeş daha önce kendi kendine şöyle düşünmüş:

--Kardeşim, Hocayı öldürdüğü başkalarına mutlaka söyler!

Akıllı kardeş, kuyudan Hocayı çıkartmış. Bir yerlere gömmüş. Sonra da bir keçiyi kuyuya atmış.

Köylüler, deliyi, tarif ettiği kuyuya götürmüşler:

--Hadi bakalım, şimdi de kuyuya inip Hocayı yukarı çıkar!

Deli, kuyuya inmiş. Bakınmış. Ama kuyunun dibindeki Hocaya hiç benzemiyormuş. Kuyunun başındakilere seslenmiş:

--Hocanızın kaç ayağı vardı?

Yukarıdan cevaplamış:

--İki!

--İyi ama bunun dört ayağı var!

Sonra kuyunun dibinden yine seslenmiş:

--Hocanızın boynuzları var mıydı?

Kuyunun başındakiler dayanamamış:

--Kuyudan çıkar da bir bakalım nasıl bir Hocaymış o!

Deli, keçiyi ipe başlamış. Yukarıdakiler çekmiş.

Bir de bakmışlar ki büyükçe bir keçi!

Köylüler kendilerine kızmışlar:

--Böyle delinin aklıyla hareket ediyorsak, demek biz de onun gibi deliyiz! Bu deli, Hocayı öldürebilir mi hiç?

Cemaat, deliyi serbest bırakmış. Sonunda deli kurtulup evine gitmiş!

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/10/lazca-turkce-masallar-1-tebdili-kyafet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-2-tovbekar-eskya.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-3-akl-ile-kader.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-4-kardesin.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-5-ay-ile.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-6-ylan-ile-adam.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masal-7-kotu-niyet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-8-iki-arkadas.html

 

++

 “Jur Cumalepe- Ay Ğnosai, Ay Unose!”

Hemtepes uyonunan dido cogi, germas oǯk̆̆en hemtepes. Hamus a’ndğas kogaşinu oxoi. Mteli cogi moyuonu oxoşa. Cumas muşis uǯu-ki:

--Ar puci komomci-a.

K̆̆itxu ğnosaik:

--Ar puci mu ğodare-a?

Uğnosek uǯu:

--Ma ar puci emonç̆un-ya.

Puci eç̆opu do igzalu germaşa. Kožiru nca. Ncas k̆̆itxu:

--Puci ginoni-a?

İxi bart̆u, t̆ot̆i ink̆̆anu:

 --Aha, hamus unt̆udoren-ya! Ar dolonis doloxe para momça-ya!

İxi bart̆u, t̆ot̆i ink̆̆anu:

--Ha, hamus para uğut̆udore-a.

Puci konok̆̆ou, igzalu.

Ar doloniş-k̆̆ule komextu he ncaşa.

K̆̆itxu:

--Para momçi-a!

İxi va bars, t̆ot̆i va ink̆̆ans. Xolo k̆̆itxu. Ncas oǯk̆̆esu, mutu var ognu.

--Puci oç̆k̆̆omi, para so ren-ya.

Goyǯk̆̆edu iliş parça kožiru.

--Xorʒi na oç̆k̆̆omi-a, ili-na doskidu-ya, para çkimi muda momçam-ya.

Kogyoç̆k̆̆u ncaşi ok̆̆vatus. Didi nca gyoktu. K̆vanʒate para moşalu:

--Oy, kyafiroğli, kyafiroğli, ç̆uta var do teli kebzdi!

Mediğu oxoişa. Cuma muşis uǯu-ki:

--Ha paras xe mo mentxim-ya!

Hemus-ti aşkurinu. Xe var mentxu.

Uğnose mendaxtu a’ndğas Cameşa, Xocas uǯu:

--Hem ç̆ima do hem P̆arask̆̆eşi ndğas moxti do para ok̆̆obirtat-ya!

Xocak ixvamen:

--P̆arask̆̆eşi ndğas mç̆ima moxtas-ya.

Sum P̆arask̆̆e golilu. Maotxanis mç̆ima moxtu. Xoca gedgitu, oxorişa komoxtu. Uğnoses uǯu:

--Moyli para, ok̆̆obirtat-ya!

Uğnosek komoydu k̆̆vanʒate para. Doxedes, ok̆̆irtaman. Xocak sumis ok̆̆urtams. Haşote:

--Ar skani, ar çkimi, ar hemuşi. Kok̆ortu haşote.

Uğnosek uǯu:

--dodgim/ti-a!- Niduşunu:

--Çkimi xvala t̆u-ş-k̆ule k̆vanʒa yopşa t̆u-ya. Haǯi goboǯk̆eda, haǯ oypşaşen-i-a?!

Muşi xete muktu k̆vanʒa. Gverdişi gverdi va ivu. Xocas uǯu:

--Xoca re do monžinuşa mogoyoni-a, si ak moxti do gomçvi-a.

Nuk̆̆ap̆u nacağis do Xoca doylu.

Ğnosiaik iduşunu:

--Xoca so bionat-ya! Uğnoses uǯu:

--Na ili’stei mendyoni, dopaği-a!

Uğnosek moyk̆̆idu do menoyonu. K̆̆uis kodolot̆k̆oçu.

Hekoni oput̆arepek Xoca mutepeşi gorumt̆es. Uğnosek kožiru hemtepe, k̆̆itxu:

--Mu gorumthak-ya?!

Oput̆arepek uǯves:

--Xoca bgorumt-ya!

--Xoca tkvani-a dido ora’n, ma dop̆ili-a- uǯu uğnosek.

Oput̆arepek “so iği”-a do k̆̆itxes.

Uğnosek:

--Hastei k̆̆uis kodolobt̆k̆̆oçi-a,- uǯu.

Oç̆opes. Ğnosaik iduşundort̆u. Hamuk-na ilu’stei tkvas-ya do kuçkit̆u: K̆uis xoca keşiğu do ntxa kodolot̆k̆oçu.

Oput̆arepek uğnose komoyones k̆̆uişa:

--Gexti do kemoyoni Xoca-ya,-uǯves.

Uğnose kogextu. Mendaǯk̆̆edu-s- Xocas var nugams. Ducoxu:

--Xoca tkvanis nak̆̆o k̆̆uçxe uğut̆u-ya?

Jinişen uǯves:

--Jur-ya.

Hemuk uǯu:

--Hamus otxo k̆̆uçxe uğun-ya.

Xolo ducoxu k̆̆uişen:

--Xoca tkvanis krape uğun-ya!

Uǯves:

--Keşiği, muperi Xoca ren, bžirat!

Gyudu tok̆̆i, keşiğes. Mendaǯk̆̆ede-şi, ar didi kçe ntxa!

--Hamuşi hamk̆̆ata uğnoseşi ğnosite-na gobulut, çku-ti hamusteri boret-ya. Hamus Xoca dailen-i-a? do oxuşkves. Uğnose muçitu do igzalu oxoişa.

 

 

 

[Kaynak kitap: Sergi Jğent̆i, “Ç̆anuri T̆ekst̆ebi/ Arkabuli K̆ilok̆avi”, S S R K̆ Meʒnierebata Ak̆ademiis Sakartvelos Piliali, Ak̆ad N. Maris Sax. Enis, İst̆oriasa da Mat̆er. K̆ult̆uris İnst̆it̆ut̆i, T̆pilisi, 1938, (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı, düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 1999)]

aksamaz@gmail.com

 

https://www.ozgurcerkes.com/?Syf=22&Mkl=1298664&pt=Ali%20%C4%B0hsan%20Aksamaz&[Lazca--T%C3%BCrk%C3%A7e-Masallar-9]:-%E2%80%9C%C4%B0ki-karde%C5%9F;-biri-ak%C4%B1ll%C4%B1,-di%C4%9Feri-deli%E2%80%9D

 

[Lazca- Türkçe Masallar-8]: “İki Arkadaş”

 

 

 

[Lazca- Türkçe Masallar-8]: “İki Arkadaş”

Çok eski zamanlarda bir köyde iki genç çok yakın arkadaşmış. Bir gün birbirlerine şöyle demişler:

--Kötü hâldeyiz; paramız yok! Biz en iyisi gurbete gidip çalışalım! Orada biraz para kazanalım!

Azıklarını omuzlarına atıp yola çıkmışlar. Bir günlük yolu güle oynaya gitmişler. Sonra karşılarına iki yol çıkmış:

--Şimdi sen bu yoldan git! Ben de bu yoldan gideyim! Bir yıl sonra tam da burada buluşalım! Sen erken gelirsen, beni bekle; ben erken gelirsem, seni bekleyeceğim!

Böyle sözleşip yollarına gitmişler.

Bir yıl boyunca gurbette çalışmışlar.

Bu arkadaşlardan biri, bulduğu her işte çalışmış. Beş kapik yevmiyeye de çalışmış, üç kapik yevmiyeye de çalışmış. Böylece zamanına göre çok para kazanmış.   

Diğer arkadaş burnu büyüklük yapıyormuş:

--Benim yevmiyem on manat! Ondan aşağı yevmiyeyle asla çalışmam!

Tabi böyle olunca da bu burnu arkadaşa, istediği yevmiyeyi kimse vermemiş. Sonunda da gurbet ellerde sersefil olmuş. Doğru dürüst beslenemiyormuş bile. Zayıflıktan, giydiği pantolon belinden kayıp düşüyormuş. Üzerindeki gömlek de artık ona çok büyük geliyormuş. O kadar bakımsız ve perişan bir hâldeymiş.

Gurbette bir yıl geçince arkadaşı yola koyulmuş. Ayrıldıkları o yola gidip bir gün boyunca beklemiş. Arkadaşı gelmemiş. Arkadaşının gittiği taraftaki yola koyulmuş. Arkadaşını aramış. Arayıp, arayıp sonunda da arkadaşını bulmuş. Bir de bakmış ki arkadaşının üzerinde neredeyse ne gömlek ne pantolon kalmış. Üstü başı yırtık pırtıkmış.  Şöyle demiş:

--Arkadaşım, yıl bitti. Ben köye, evime gidiyorum. Sen evine gitmiyor musun?

--Param yok ki! Nasıl gideyim?

--Ben para verip sana yeni elbiseler diktireceğim! Sen sıkıntı etme! Hadi, arkadaşım gidelim!

--İyi ya!

Köylerine gitmek üzere yine beraber yola koyulmuşlar.

Derken zaman geçmiş. Akşam olmuş. Yolları üzerindeki ormanda geceyi geçireceklermiş.

Bir kenarda yatmışlar. Parası olan arkadaş uyumuş. Arkadaşı oturup etrafa bakınıyormuş. Birden içinden şöyle geçirmiş:

--Arkadaşım onca para kazanmış! Ben hiçbir şey kazanamadım. Şimdi onu öldüreyim! Parasını da alıp köye öyle gideyim!

Yerinden kalkmış. Bıçağını çekmiş. Arkadaşının üzerine abanıp gırtlağını kesmeye çalışmış.  Arkadaşı uyanmış:

--Arkadaşım neden beni öldürmeye çalışıyorsun?

--Kafanı keseceğim!

--Gün gelir bir şahit çıkar! Öyle söylerler.

--Bu dağlık ıssız yerde senden ve benden başka kimse yok! Ne şahidi?

--Ben, şu yeşil yaprakları şahit tutuyorum!

--Kimi istiyorsan, neyi istiyorsan, kendine onu şahit tut!

Bıçağı vurduğu gibi arkadaşını öldürmüş. Üzerindeki parasını da alıp köyüne doğru yola çıkmış.

Köye varınca arkadaşının karısı sormuş:

--Kocam nerede?

--Öldü! Kurtlar parçaladı!

Aradan epey zaman geçmiş. Öldürdüğü arkadaşının karısıyla da evlenmiş. İki de çocukları olmuş. Üç yıl kadar beraber yaşamışlar. 

Bir gün odun kesmek için ormana gitmişler. Adam, bir ağacın altına uzanmış. Karısı da gelip yanına oturmuş. Rüzgâr esince ağacın yaprakları kıpırdamış. Kıpırdayan yaprakları gören adam gülmüş.

Karısı sormuş:

--Durduk yere niye güldün?

--Öylesine kendi kendime güldüm işte!

Kadın ısrar etmiş:

--Eğer kocamsan, neden güldüğünü bana mutlaka söyleyeceksin!

--Önceki kocanla yolda gidiyorduk. Köye dönerken onu öldürdüm. “Beni öldürme!” demişti.

“Yeşil yaprakları şahit tutuyorum,” demişti. Şimdi de yeşil yapraklar kıpırdadı. Kocanın dediklerini hatırladım da onun için güldüm!

Bu sözleri duyan kadın yerinden kalkıp oradan hemen kaçıp gitmiş. Yedi erkek kardeşi varmış. Doğruca onların evine gitmiş:

--Kardeşlerim, kocam olacak o adamı bulup hemen öldürün!

Sormuşlar:

--Neden?

--Siz onu öldürene kadar sebebini söylemem!

Erkek kardeşleri gidip kadının kocasını öldürmüşler. Sonra da evlerine dönüp kız kardeşlerine sormuşlar:

--Kız kardeşimiz, kocanı bize neden öldürttün?

--Gurbetten köye dönerken ilk kocamı parasına tamah edip öldürmüş. Bugün ormana odun kesmeye gittiğimizde bana bu suçunu itiraf etti. Ben de o sebeple size onu öldürttüm!

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/10/lazca-turkce-masallar-1-tebdili-kyafet.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-2-tovbekar-eskya.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-3-akl-ile-kader.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/11/lazca-turkce-masallar-4-kardesin.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-5-ay-ile.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masallar-6-ylan-ile-adam.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2025/12/lazca-turkce-masal-7-kotu-niyet.html

 

“Jur Arkadaşi K̆̆oçi”

Jur k̆̆oçi arkadaşi divesdoren. “Çkun-ya bigzalat do biçalişat k̆̆urbetis,- artik̆̆artis tkves do gyarepe kek̆ik̆ides. A‘ndğaşi gza mendaxtes. Jur gza kožires:

--Haǯi si ham gzas mendaxti, ma ham gzas mendaptare. Ar ǯana-ş-k̆̆ule ham yeriş ok̆̆obik̆̆atat! Si ordo moxti-na, si mçvi, ma ordo mopti-na, ma kçvare.

Ar ǯanas diçalişes. Xuti žiru-na-ti diçalişu ndğauli, sum k̆̆ap̆ik̆̆ žiru-na, diçalişu. Komogu dido para.

Majuranik:

--Çkimi ndğaleuli-a vit manati ren-ya. Hemuşi ǯale va biçalişam-ya.

Mitik var meçu, muk-na gorumt̆u ndğauli do avara kodoskidu. Na-možitu şarvali do bluzepe gamostu. Hekoleni majura arkadaşis ǯana apşu, gedgitudoren, arkadaşi muşik̆ala na-ok̆iǯk̆u-gzaşe komoxtu. Komoxtu do a’ndğas doçu. Arkadaşi muşi var žiru. Gedgitu he gzas. Arkadaşi muşi dogoru. Dogoru do kožiru. Mendaǯk̆edu-ş-k̆ule, çkar mutu var dolokuns.

--Arkadaşi çkimi-a, ǯana oypşu-ya. Ma mebulur-ya oxorişe, hayde, si var ulur-r-i?- duǯu.

Hemuk tku:

--Ma para var miğun do so bida?

Majurak uǯu:

--Ma dogixarcare-a. Dolokunite dogiç̆ar-ya. Hayde, bigzalat, arkadaşi çkimi!

“K̆̆ai”-a, -duǯu majurak-ti.

Ok̆ik̆ates do do nulunan oxorişe.

Ar yeriş dulumces do germas dincires.

Para-na uğut̆u arkadaşi dinciru, majua xen do iǯk̆̆en. Guris kodolangonu:

--Arkadaşi çkimik hak̆̆o para komogu do ma nutu varmomagu-ya Haǯi-a hamus ti mebok̆̆vata-ya do para-ya goǯobuğa do ma oxorişe bigzala-ya.

Eyselu do eliǯk̆̆u xami do koyacinu do ti nok̆vatems. Arkadaşi muşi gok̆uʒxu:

--Arkadaşi çkimi-a, ti mo mek̆̆vatem”-ya.

Majurak uǯu:

--Megok̆vatare-ya!

--Şayet̆i diven do dozop̆onan-ya.

Majurak uǯu:

--Dağis ar si do ar ma, başka mi-ti va ren-ya.

Eşili but̆k̆̆ape şayet̆i dopkaçum-ya, -uǯu.

--Mintxa ginon, dokaçi-a, -majurak uǯu.

Geçu xami do doylu. Parana uğut̆u, goǯuğu do oxorişe komoxtu.

Oxorcak kitxu:

--Komoli çkimi so ren-ya?

Hemuk uǯu ki:

--Doğuru-ya.

Haǯi-a ma mendemani-a do keç̆opu. Skidunan baraberi. Jur bre daves. Sum ǯanas baraberi doskides.

Ari ndğas ok̆̆ik̆̆ates do dişkaşi ok̆̆vatuşe mendaxtes. Komoli kelinciru dağis. Oxorca kodoxedu do calepeşi but̆k̆as ixi elobaru-şi, but̆k̆ape oxink̆anes. Komolis ažiʒinu. Hemindos oxorcak k̆̆itxu-ki:

--Mot gažiʒinu-ya?

--Heşo mažiʒinu-ya, çkimebura-ya! -uǯu komolik.

Haǯi oxorcak uǯu-ki:

--Muşeni gažiʒinu-ya, ma miǯvare-a egere komoli çkimi re-na do konaçkinu.

Hemindos komolik-ti duǯu:

--İptineri-a komoli skani-a gzas bulurt̆it-şi-a dop̆ili-a ma-ya. Mot mp̆ilom! Miǯu-ya. Eşili but̆k̆ape şayet̆i kodopkaçum-ya do haǯi he but̆k̆a oxink̆anu-şi, hemuşeni mažiʒinu-ya!.

Hemindoras oxorcak eyselu do imt̆u.

Komoxtu cumalepe muşişe. Şkit Cuma kuyonut̆udoren:

--Cumalepe çkimi-a idit do komoli çkimi doylit-ya.

--Muşenia-a,- k̆̆itxes cumalepek.

--Var ila-şakis var giǯumert-ya.

Cumalepe muşi ides do doyles. Goyktes do komoxtes.

K̆itxes:

--Da çkuni-a, komoli skani-a mot moylapit-ya?

Haǯi da mutepeşik tku:

--Hemuk-ya paraşi gurişeni-a iptineri-a komoli çkimi-a, gzas mulun-şi doylu-ya. A’ndğaşi-a dişkaşe bidit-ş-k̆ule-a hek domiǯu-ya. Hemuş istone ma-ti dogoilapit hea.

 

 

[Kaynak kitap: Sergi Jğent̆i, “Ç̆anuri T̆ekst̆ebi/ Arkabuli K̆ilok̆avi”, S S R K̆ Meʒnierebata Ak̆ademiis Sakartvelos Piliali, Ak̆ad N. Maris Sax. Enis, İst̆oriasa da Mat̆er. K̆ult̆uris İnst̆it̆ut̆i, T̆pilisi, 1938, (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı, düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 1999)]

aksamaz@gmail.com

 

https://www.ozgurcerkes.com/?Syf=22&Mkl=1298433&pt=Ali%20%C4%B0hsan%20Aksamaz&[Lazca--T%C3%BCrk%C3%A7e-Masallar-8]:-%E2%80%9C%C4%B0ki-Arkada%C5%9F%E2%80%9D