“Lazlar, çalışmalarını kolektif ortam
içinde yapmalı!”
(Ön açıklama: Bugünkü misafirim Osman Şafak Büyüklü. Osman Şafak Büyüklü,
Lazcanın Rönenansının emektarlarından. Yayınlanmış Lazca kitapları var. Osman
Şafak Büyüklü ile bir söyleşi yaptım. Biyografi ve çalışmalarından bahsettik,
konuştuk. Bu metin, söyleşimize ait. Ali İhsan Aksamaz, 21. VIII. 2019)
+
Ali İhsan Aksamaz: Önce biyografinizden
konuşalım da öyle başlayalım, olur mu?! Nerede ve ne zaman doğdunuz? Hangi
okullarda öğretim gördünüz? Mesleğiniz nedir? Evli misiniz? Çocuklarınız var
mı? Ne iş yapıyorsunuz? Hangi dilleri biliyorsunuz? Biz kendinizden bahsedin,
lütfen!
Osman Şafak Büyüklü: 1955 yılında Arhavi de doğdum, ilk, orta
ve lise öğrenimimi Arhavi de yaptım. Ankara da başladığım Gazi Üniversitesi
öğrenciliğimi yarım bıraktım. Özel ve kamu kurumlarında çalıştım. Arhavi de
yaşıyorum. Evliyim ve bir kız bir de erkek çocuğum var. 2000 yılında emekli
olmama rağmen, çalışmaya devam ediyorum. Bir işyerinde yöneticiyim. Lazca,
Türkçe biliyorum. Biraz da Gürcüce anlıyorum. Laz dili ve kültürü için yaklaşık
yirmi beş yıldır büyük bir sevgi ile uğraşıyorum. Parmaklarım çalışana gözlerim
görene kadar, okuyan bir insan, yalnız ben olsam dahi Lazca için, Laz kültürü
için yine yazacağım.
Ali İhsan Aksamaz: Bize şimdi de Lazca çalışmalarınızdan bahsedin, lütfen! Biliyorum;
yayınlanmış kitaplarınız var: “Si Giçkin/ Sen Bilirsin”, “Ucoxe/ Adsız”,
“K̆ibri Kçe/ Beyaz Diş”, “Mamuli do Mk̆yapu/ Horoz ve Çakal”, “P̆inok̆yo”,
“Lazuri K̆ult̆urişi jin Not̆epe/ Laz Kültürü Üzerine Notlar”, “Lazuri Deyimepe/
Lazca Deyimler”. Siz, Lazcanın Rönasansının öncülerindensiniz. Çoğunlukla da Lazca
yazıyorsunuz. Ben, sizin çalışmalarınızdan ayrıntısıyla haberdarım.
Kitaplarınız bende de mevcut. Çok sağlam bir Lazcanız var; kültürlü
insanlarımızdan birisisiniz. Önce size sorayım; Lazca üzerine çalışmaya neden
ve ne zaman başladınız?
“ 250 makaleden seçtiklerimle ilk
kitabım ‘Si Giçkin’ çıktı”
Osman Şafak Büyüklü: 1990 yılları idi. İstanbul’da Lazlar Lazca için
bir şeyler yapıyorlardı. “ Ogni” yi çıkartmışlardı. Çok sevinmiştim. Ben de
anadilim için bir şeyler yapmalıydım. Lazcayı iyi biliyordum. Önce; gramerimsi
ve sözlüğümsü bir şeyler yapmaya başladım. Fiil çekimlerini, elle yazıyordum.
Fakat dilbilimci olmadığımdan, bu çalışmalara devam etmeyip bıraktım. Sonra,
başka ne yapabilirim diye düşündüm. 2004 yılında internet sitelerinde Lazca
yazmayı düşündüm ve Lazca-Türkçe makaleler yazmaya başladım. Makaleleri yazarken
zaman içinde daha düzgün yazmaya başlamıştım. Böylelikle Lazca için en iyi
yapabileceğim şey olan Lazca yazma işine başladım. Hatırladığın kadarıyla, on
yıldan fazla bir zaman içinde, önce haftada bir daha sonra ayda bir
Lazca-Türkçe makaleler yazdım. Bu işi yaparken bana destek veren Lazlardan
biride sizdiniz, Ali İhsan Aksamaz Hoca. Onu unutamıyorum. Uzun bir zamandan
sonra internet sitelerinde yazmayı bıraktım. Sonra sitelerde yazdığım yaklaşık
250 makaleden seçtiklerimle ilk kitabım “Si Giçkin/ Sen Bilirsin” çıktı.
Ali İhsan Aksamaz: Lütfen, şimdi de yayınlanmış kitaplarınızdan
bahsedin bize! Ancak önce Lazca kitaplarınızdan bahsedin! “Si Giçkin/ Sen
Bilirsin” ve “Ucoxe/ Adsız” adlı kitaplarınızdan bahsedin bize! Bu
kitaplarınızın içeriğinden bahsedin! Bu kitaplarınızla bizlere hangi haberleri
veriyorsunuz?
Osman Şafak Büyüklü: “Si Giçkin”in içeriğinde; makalelerden seçtiğim
Laz Kültürünün bölümleri, Laz Kültürünün incelikleri Lazca dört işlem hesaplar
gibi şeyler vardı. Bir taraftan; Lazlar okusun, bir taraftan da kendi
kültürlerini öğrensin istiyordum. Bütün yazılarımın özü bu idi. “Ucoxe/
İsimsiz”in içeriği; başımdan geçen küçük anılar, biraz da benim
ürettiğim öykülerdi. Okurlar iyi okuyabilsin diye Lazcanın konuşma dilini
kullandım.
Ali İhsan Aksamaz: Şimdi de gelelim “K̆ibir Kçe/ Beyaz Diş”, “Mamuli do Mk̆yapu/ Horoz ve
Çakal” ve “P̆inok̆yo” adlı kitaplarınıza. Çok iyi biliyorum; “K̆ibri Kçe/ Beyaz
Diş” Jack London’dan tercüme; Lazcaya çevirdiniz. Resimli “Mamuli do Mk̆yapu/
Horoz ve Çakal” ve “P̆inok̆yo” da tercüme mi, yoksa sizin adaptasyonunuz mu?
“Beyaz Diş, Horoz ve Çakal ile “Pinokyo’yu Lazcaya
çevirdim”
Osman Şafak Büyüklü: “K̆ibir Kçe/ Beyaz Diş” Jack London tarafından
yazılmış bir romandı. Kurt ve köpeğin çiftleşmesinden olan bir köpeğin
hikâyesi. Lazcaya çevireyim dedim. İyi oldu ben beğendim. Başka
dilde yazılı yeryüzü klasiklerini Laz diline çevirmek gerekirdi. “Mamuli do
Mk̆yapu/ Horoz ve Çakal” ile “Pinokyo” benim tarafımdan
yazılmış değildi. Ben sadece Lazcaya çevirdim. Bunlardan başka, bir arkadaşımla
yazmış olduğum “ Lazca konuşma Kılavuzu” ve “Dida Mangisa” romanı da var.
Ali İhsan Aksamaz: Şimdi de bize Türkçe kitaplarınızdan bahsedin!
Biliyorum; bu kitaplar kolektif çalışma; bu kitapları arkadaşlarınızla beraber
düzenlediniz. Bu kitaplarla bizlere hangi haberleri veriyorsunuz?
Osman Şafak Büyüklü: Evet. Türkçe yazılmış kollektif çalışmalar, Lazların
da kolektif çalışmalar yapabileceğinin bir işareti idi. Arkadaşlarla onu da
başardık. Ben; Laz Edebiyatında Türkçe yazmak istemiyordum. Ben sadece Lazca
yazmak istiyorum. İsteyen istediği dile çevirsin bunu istiyorum.
Ali İhsan Aksamaz: Biliyorum ki; Siz Rahmetli Fahri Kahramanın dostlarından biriydiniz.
Fahri Kahraman ile nasıl bir dostluğunuz vardı?
Osman Şafak Büyüklü: Fahri Kahramanı tanıyordum. Lisede edebiyat
öğretmenimdi. Daha sonra onun Laz dili ile uğraştığını öğrendim. Onunla konu
ile ilgili konuşmak için buluştuk. Önce bana iyi gözle bakmayıp tedirgin oldu.
Daha sonraki buluşmalarda, beni izledikten sonra benimle Laz dili üzerine
konuşmaya başladı. Neler yaptığını anlattı. Lazca yazdığı konular üzerinde
öğretilerde bulundu. Ölene kadar Lazca için birçok şeyler anlattı.
Ali İhsan Aksamaz: Size bir sorum daha var. Lütfen, bize biraz da
Laz Alfabesinden bahsedin! Bu Alfabe, Lazoğlu Alfabesi diye biliniyor. Bu
Alfabe, yalnızca Fahri Kahramanın çalışması mıydı, yoksa kolektif bir çalışma
mıydı? Bu alfabe için neler söyleyebilirsiniz?
Osman Şafak Büyüklü: Hayır. Bu yalnızca Fahri Hocanın çalışmaları
değildi. Bildiğim kadar, Nikolay Marr’ın çalışmalarını Wolfgang ile beraber
düzeltip “Parpali” kelebek adıyla bir alfabe kitabi
çıkarttılar. Bundan sonra bu alfabe “ Lazoğlu Alfabesi” diye
bilindi.
Ali İhsan Aksamaz: Lazca yeni kitap
projeniz var mı? Bize yeni müjdeniz var mı?
Osman Şafak Büyüklü: Evet. Lazca yazdığım benim içim, önemli
yazılması gerekli olan bir projenin üzerinde çalışıyorum. Umarım kısa zamanda
bitirebilirim
Ali İhsan Aksamaz: Size teşekkür
ediyorum. Şimdilik başka sorum yok. Ancak sizin bahsedeceğiniz başka konu
varsa, lütfen buyrun! Sakalınız yere ulaşsın!
Osman Şafak Büyüklü: En çok istediğim şey: Lazlar çalışmalarını büyük
bir kolektif ortamın içinde yapmalarıdır. Küskünlüklerin bitmesi umuduyla.
Sağlık ve mutlukla yaşa Ali İhsan Aksamaz Hoca.
(Önerilen okumalar: Avni Ertaş: “Tarım, eğitim ve dış
politika değişmez devlet politikaları olmalı!”, sonhaber.ch, 19. VII. 2024;
Bayram Ali Özşahin: “Kapitalizm her şeyi aşındırıyor, öğütüyor, eritiyor,
kaybediyor!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 14. VIII. 2019; Besim Özel:
“Köyümüzde Lazca türküler söylenirdi”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 11. IV.
2022; Cemil Telci: “Çay Üreticileri de Özel Şirketlerin İnsafına Kaldı!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 19. VI.
2021; Cihangir Bilgin: “Anadolu’da yaşamış ozan ve âşıkların divanını
okudum!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 11. XII. 2021; Cihangir
Bilgin: “Kendi kültürümüze ve anadilimize dair tek kalem oynatmamak çok zoruma
gitmişti!”, sonhaber.ch sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 12. XII.
2021; Cihangir Bilgin: “Batum, Tiflis, Rustavi’de arşiv çalışmaları yaptım!”,
sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 14. XII.
2021; Cihangir Bilgin: “Lazca mücadelemize devam edeceğiz!”, sonhaber.ch
/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 16. XII.
2021; Demir Akın “Ne Kadar Çok Dil, O Kadar Çok Zenginlik!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 30. XI.
2018; Ergün Konakçı: “Vatandaşların Eğitim ve Kültür İhtiyaçları İçin Çeşitli
Faaliyetlerde Bulunmak Siyasî Bir Eylem Değildir!”, circassiancenter.com.tr,
24. VIII. 2019; Erol Kant “Antik çağlardan günümüze gelen bu kadim dili
yaşatmamız gerekiyor!”, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr, gurcuhaber.com,
31. VIII. 2022; Fatma Başural: “Anadilimizi, Kültürümüzü, Geleneklerimizi
Bilelim!”, circassiancenter.com.tr, 1. XII. 2018; Gülcan Yüksel Asılyazıcı:
“Dört Elle Lazca İçin Savaşan Biri Olup Çıktım!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 29. III.
2021; Gülhan Alkan: “Batum Muhaciri olarak gelmişiz!”, sonhaber.ch/
circassiancenter.com.tr, 25. III. 2024; Hasan Uzunhasanoğlu: “Lazca, Bir Dialekt (Ağız, Şive) Değil,
Bir Dildir!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 21. VIII. 2019; İnci Derya
Turna, “Anadilimiz ve Köklü Güzel Kültürümüz Yok Olmasın!”;
circassiancenter.com.tr, 11. IX. 2019; İnci Derya Turna: “Hoca olan
dedem, babama; ‘müziğinle insanları eğlendirip Sevap kazan’ demiş!”,
sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 06. XI. 2024; Kemal Özbıyık: “Olgun
insanlar bir araya gelmezsek, dilimiz de ölecek!”,
sonhaber.ch/circassaiancenter.com.tr, 30. XI. 2018; Kemal Özbıyık: “Tam kırk
yıl oldu; bırakmadım”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 30. XI.
2018; Kemal Özbıyık: “Paylaşamadığımız ne var?!”, sonhaber.ch/
circassiancenter.com.tr, 30. XI. 2018; Maksut Kesici: “Lazca Eğitim
Görebilseydim, Türkçeyi Güzelce Öğrenebilseydim, Böyle Zor Bir Hayatım
Olmayacaktı!”, circassiancenter.com.tr/ sonhaber.ch, 25. XI. 2018; Mecit Çakırusta ile Haber& Söyleşi,
Yeni Kafkasya Gazetesi, Sayı 9, 2003/ circassiancenter.com.tr; Mircan Kaya: “Çocuklara Ninnilerimizi
Duyurmak İstiyorum!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 11. V. 2020; M. Recai Özgün ile Haber&
Söyleşi, Yeni Kafkasya Gazetesi, Sayı 8, Nisan 2003/ circassiancenter.com.tr; M.
Yılmaz Avcı ile Haber& Söyleşi, Yeni Kafkasya Gazetesi, Sayı 6, Ekim
2002/ circassiancenter.com.tr; Muhammed Paşaşi: “Çocuk, dili anneden
öğrenecek!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 02. II. 2025; Murat Karadeniz: “Gazete Noğa’yı Tamamen
Lazca Yayınladık!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 18. II. 2022; Musa
Karaalioğlu: “Ağlamayana Süt Vermezler!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 29. IV.
2020; Orhan Bayramin
ile Haber& Söyleşi, Yeni Kafkasya Gazetesi, Sayı 5, Mayıs 2002/
circassiancenter.com.tr; Orhan Bayramin: “Laz Edebiyatı 1996’dan Fersah Fersah İleride!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr/ simavakfi.org, 15. III. 2021;
Osman Şafak Büyüklü: “Lazlar, çalışmalarını kolektif ortam içinde yapmalı!”, circassiancenter.com.tr/ sonhaber.ch, 21. VIII. 2019; Ozan
Sarı: "Eğer bu çalışmaları biz yapmazsak bizim yerimize
başkaları yapar ve kendilerine göre anlamlandırıp yorumlarlar!",
sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 04. XII. 2024; Önder Acar: “Oçamçire’deki
Laz Okulu’nda da Öğrenim Görmüş Anneannem!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr/ gurcuhaber.com, 11. X. 2019; Özlem
Şendeniz: “Yerelin gündelik yaşam bilgisine kıymet veriyorum!”, sonhaber.ch,
circassiancenter.com.tr; gurcuhaber.com, 10. II. 2020; Rıdvan Özkurt Anç̆aşi:
“Çoğunlukla Aşk, Doğa, İnsana İlişkin Şiirler Yazıyorum!”, sonhaber.ch,
circassiancenter.com.tr, 04. II. 2022; Ruhan Odabaş, “Yitmek Üzere Olan
Dilimizi Yaşatabilme Çabasındayım!”, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr, 3.
VII. 2021; Sabri Aslışen: “Yüksek yerleşim yerlerinde saha çalışması yapmak da
istiyorum!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 22. VII. 2023; Sami Fitoz: “Çocuklarımızın anadilimizi
öğrenmesini istiyorum!”, circassiancenter.com.tr/
sonhaber.ch, 7. X. 2019; Selma Koçiva: “Son Aktif Yıllarımı
Laz Edebiyatına Vermek İstiyorum!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr/ turklaz.com/ avrupaforum4.org, 24. II. 2021;
Semih Akgün, (Ali İhsan Aksamaz ile Söyleşi): “Anadilleriyle ilgili insanların
söyledikleri hamaset dolu lâflarının içini bir proje etrafında doldurmak üzere
bir araya gelmeleri ve neyi nasıl yapacakları konusunda işbaşı yapmaları
gereklidir.”, cherkessia.net, 28. VII. 2011; Semih Akgün, (Ali İhsan Aksamaz
ile Söyleşi): “Ana dillerin “ağız, şive, lehçe ve diyalekt” farklılıklarını öne
sürenler, bu anadilleri küçümsemek için bunu yapıyorlar”, cherkessia.net, 19.
VI. 2012; Yılmaz Erdoğan: “Bizimkiler Sohum’a Yerleşmiş!”,
circassiancenter.com.tr, 22. XI. 2018; Yılmaz Erdoğan: “Ogni Kültür Dergisi” ikinci
çocuğum olarak kucağımdaydı!” , sonhaber.ch/circassiancenter.com.tr, 7. VI. 2022; Yılmaz Erdoğan: “Böyle bir kitabı
hazırlamak kolay değil!”, circassianacenter.com.tr/ sonhaber.ch, 09. III. 2024;
Yılmaz Erdoğan: "Sözlük Lazca-Türkçe olmayacak. Türkçe- Lazca
olacak!", aliihsanaksamaz.blogspot.com, 27. I. 2025; “Laz Vakfı Girişim Komitesi’nden Yüksel
Yılmaz ile Görüşme”, Ogni Kültür Dergisi, Sayı 1, İstanbul, 1993)
https://sonhaber.ch/osman-safak-buyuklu-ile-soylesi-turkce-lazca/
https://www.circassiancenter.com/tr/lazlar-calismalarini-kolektif-ortam-icinde-yapmali/
