TARIK CEMAL KUTLU

 

 

 

TARIK CEMAL KUTLU

 

 

     Tarık Cemal Kutlu’nun adını ilk defa 1993 sonlarında duydum. O sıralarda yayınlanmakta olan ve sahipliğini Türkân Sandıkçı’nın yaptığı   “Yeni Kafkasya” adlı gazetede makaleleri yayınlanıyordu. Daha sonra, adı geçen gazetede benim de bazı makalelerim yayınlanmaya başlayınca Sultanahmet’teki gazeteye daha sıkça gidip gelmeye başladım. Türkiye’deki Kafkasya camiasının önde gelen ve şimdi bazıları aramızda olmayan, hemen hemen bütün kişileri ile orada tanışma olanağı buldum. Böylelikle, bu camianın önde gelen insanlarının çeşitli konulardaki düşüncelerini öğrenme şansım da oldu.

 

     Bir gün akşam vakti, gazeteden yazı işleri müdürü Çetin Beslen ile birlikte çıktık. Her ikimizin de evlerinin bulunduğu semte kadar söyleşerek yürüdük. Tam evlerimize gitmek için birbirimizden ayrılacakken Çetin Beslen, “Ben Tarık Bey’e uğrayacağım. İsterseniz siz de gelin. Tanışırsınız,” dedi. Böylece Aksaray yönünden Vatan Caddesi’ne saptık. Sonra da Halıcılar Caddesi’ne. Sonunda da Tarık Cemal Kutlu’nun oturduğu Çifte Kumrular Sokağı’ndaki eve ulaştık. Ana girişte bulunan zil butonlarından birinde “Tarık Cemal Kutlu – Edebiyat Öğretmeni” yazıyordu. Zili çaldık. Kapı açıldı ve girdik. Tarık Cemal Kutlu, bizi içeriye buyur etti. Oturduk. Çetin Beslen, beni Tarık Cemal Kutlu’ya göstererek, “Ali İhsan Bey, “Ogni” adlı dergiyi çıkartanlardan.  Yazıları bizim gazetede de yayınlanacak. Kendisi bu yaz Abhazya’ya gitti,” dedi.  Böylece Tarık Cemal Kutlu ile tanışmış oldum. 1994 Eylül’ünün sonraları idi.

 

     Kafkas-Çeçen Dayanışma Komitesi’nin hazırladığı ve Mayıs 1995’te, “Çeçenya ’95- Yesterday, Today And Tomorrow In Chechenya”  adlı broşürün yayınlanması ile Tarık Cemal Kutlu ile dostluğumuz gelişmeye başladı. Bu broşürün kısa bir özetini hazırlamış ve İngilizceye tercüme etmiştim. Bu dönemde, hatırladığım kadarıyla Tarık Cemal Kutlu  Aksaray’da bulunan Kafkas-Çeçen Dayanışma Komitesi lokalinde görev yapıyordu.  Bazen  bana telefon ederek, eve veya lokale uğramamı bütün inceliği ile rica ediyordu. Bu dönemde  Kafkas-Çeçen Dayanışma Komitesi bazı yazışmalarının yürütülmesinde yardımcı oldum. Bazen İngilizceden bazen de Türkçeden İngilizceye çeviriler yapıyordum, Kafkas-Çeçen Dayanışma Komitesi için. Hemen belirteyim, bütün bu yazışmaları tamamen gönüllülük esasına dayanarak yapıyordum. Aramızda para ilişkisi hiçbir zaman olmadı.

 

     Her zaman, yapılan çalışmaları övmek gibi üstün bir özelliği vardı.  Britanyalı Kafkasolog George Hewitt’in bir çalışmasından Türkçeye kısaltarak çevirdiğim ve “Birikim Dergisi”nin 78. sayısında “Çeçenler Ve Komşuları” başlığı ile yayınladığım çalışma konusunda bana söylediği övgü dolu sözler hâlâ kulağımdadır.

 

     Yine bir gün, Kafkas-Çeçen Dayanışma Komitesi lokalinde bir dergi gördüm. Okumaya başladım. Birden gözüme, Tarık Cemal Kutlu’nun bir makalesi ilişti. Okudum. Yanlış hatırlamıyorsam, o güne kadar kullanılan Çeçence alfabeler konusunda bir makale idi. O sırada yan odadan bulunduğum yere gelen Tarık Cemal Kutlu’ya, yazısını göstererek,  “Yazınız çok hoşuma gitti. Bilmediklerimi öğrendim. Ben de buna benzer bir makale Lazca için hazırlayacağım. Güzel bir örnek oldu makaleniz benim için. Sağ olun. Elinize sağlık,” dedim. Bunun üzerine, “ Siz, makaleyi hazırlayın. Ben bu dergide yayınlatırım, “dedi. Dedi ama, bu arada telefon çaldı. Telefona cevap verdi. Bu telefon konuşmasının sonunda, karşısındaki kişiye, “Bak,” dedi. “Sana bir makale göndereceğim, Lazca ile ilgili. Yayınlarsın dergide,” dedi. Kısa bir sessizlik oldu. Karşıdaki kişinin ne dediğini duyamıyordum; ama muhatabın, az önce sözünü ettiğim derginin ilgilisi olduğunu anladım. Bu arada Tarık Cemal Kutlu, karşı tarafı dinliyordu. Suratının aldığı şekilden karşıdaki muhatabın olumsuz bir şeyler söylediğini anladım. Nitekim; Tarık Cemal Kutlu, “Ne fark eder. Çeçence de aynı, Lazca da aynı. Neden sakıncalı olsun,” dedi. Kısa bir süre sonra bu telefon görüşmesi sonlandı. Karşı tarafın konuyu nasıl algılamadığını göstermesi ve o kişinin tavrına karşı Tarık Cemal Kutlu’nun aldığı tavrı yansıtması açısından o telefon konuşması benim için oldukça öğretici oldu.

 

     Vefa Lisesi’nde müdür yardımcılığı da yapmış olan Tarık Cemal Kutlu, iyi bir eğitimci, iyi bir edebiyat öğretmeni idi. Yıllarca öğretmenlik yaptığı Vefa Lisesi’nde başından geçen ilginç  olayları anlatırdı bazen, o an yaşanan bir olayla bağlantı kurarak.

 

     Aktardığı  bir anısını, ben de sizlerle paylaşmak istiyorum: Tarık Cemal Kutlu derstedir. O gün işleyeceği konuyu anlatmaya başlamıştır. Erkek öğrencilerden biri, yapmaması gereken hareketler yapmakta, söylememesi gereken sözler söyleyerek arkadaşlarının dersi anlamalarını engellemektedir. Tarık Cemal Kutlu, önce görmemeye ve duymamaya çalışır. Ardından derin bir “lahavle” çeker, dişlerini gıcırdatır. Öğrenciye bir de kötü kötü bakar. Ama oralı olan kim?! Bakar olacak gibi değil, kendisini olabildiğince kontrol ederek ve kullanabileceği en yumuşak ses tonu ile öğrenciyi uyarır. Ama kime söylüyorsun?! Bir daha… Ardından bir daha uyarır öğrenciyi. Öğrenci bu uyarıları üzerine almadığı gibi, densizliğinin dozajını daha da arttırır. Bunu gören Tarık Cemal Kutlu, yine kendisini olabildiğince kontrol ederek öğrenciye hafif bir tokat atar. Öğrenci artık susmuştur ama, Tarık Cemal Kutlu kızgındır. Yaşanan elektrikli ortamdan sonra hiç kimsede ders yapacak ne istek ne de hal kalmıştır. Zaten çok geçmeden zil çalar.

 

     Ertesi gün, Tarık Cemal Kutlu öğretmenler odasındadır. Ya bir teneffüs anı, ya da o sırada dersi yoktur. Sohbet ederlerken, birden kapı  açılır. Kapı açılır ama, her zaman açıldığı gibi değil. Adeta tekmelenerek. Bir ses duyulur: “Kim bu Tarık Cemal Kutlu denen adam?!” Tarık Cemal Kutlu’nun sırtı kapının açıldığı yöne dönüktür. Hafif yana dönerek, “Buyurun, ben,” der. Sesin sahibi, bir gün önce Tarık Cemal Kutlu’nun hafifçe bir tokat attığı öğrencinin babasıdır. Şişman, göbekli… Bir kolunda altın bir künye, diğer bir kolunda pahalı bir saat. Kendisinden cebi ile emin olduğu her halinden belli olan bu veli, ‘ben, senin gibi on kişiyi satın alırım’ havasında insanı ezer bir tavırla, sesinin tonajını daha da arttırarak, “Sen kim oluyorsun da, benim oğlumu dövüyorsun?! Kimsin sen?!” Öğretmenler odasından çıt çıkmamaktadır. Herkes donmuştur adeta. Odadakiler bir veliye, bir Tarık Cemal Kutlu’ya bakıp dururlar. Tarık Cemal Kutlu yerinden doğrulur, ayağa fırlar ve velinin bulunduğu yere doğru adeta uçar. Elini kaldırır. Bir sol yanağına, bir de sağ yanağına birer tokat patlatır. Ardından da ekler: “Oldu mu şimdi?! Bir fazlasıyla!” Tarık Cemal Kutlu’nun kendi kendisine patlattığı iki tokadın ardından, veli hiçbir şey söylemeden çıkar gider.  Bu anısını, rahmetli olduğu gün, evine taziye için gelenlere, ağabeyine de anlattım.

 

     İsim babası olduğum “Kafkasya Yazıları” adlı dergi ile tanışmasını sağladığım insanlardan bir tanesi de Tarık Cemal Kutlu’ydu. “Çiviyazıları Yayınevi” tarafından yayınlanmış olan dergide bazı çalışmaları yer aldı. Kendisinin bana verdiği makaleleri dergiye ulaştırıyor ve yayınlanmalarını sağlıyordum.

 

     Çevirdiği ve yayına hazırladığı iki kitabın “Sorun Yayınları”ndan yayınlanması için katkıda bulunmuştum. Bu iki çalışmanın biri Moxhmad Sulayev’a aitti ve “Ekimin Yetiştirdikleri, Çeçen Edebiyatı” adı ile yayınlandı. Bu yayınevinden yayınlanan bir diğer kitap ise, Yavus Ahmadov’un  “Çeçen-İnguşya Halkıyla Rusya Arasındaki İlişkiler” adı ile yayınlandı. Her iki kitap da yayınevinin “Halkların Tarih-Kültür Dizisi”nden çıktı. Tarık Cemal Kutlu  ile yukarıda adlarını verdiğim yayınevleri arasında bazı nedenlerden ufak tefek sorunlar çıktığını; bu yüzden bazen zorda kaldığımı belirtmek isterim. Tarık Cemal Kutlu’nun bu çalışmalarını yayınlayan yayınevleri ile kendisi arasında parasal bir ilişki bulunmadığını da belirtmeli; tamamen gönüllülük esası ile çalışmalarını yürüttüğünü söylemeliyim.

 

     Fedakâr ve üretken bir aydın olan Tarık Cemal Kutlu’nun hayatı zorluklarla geçer; aşması geçen onlarca engel vardır. Bu, bugün böyle ama; internetin olmadığı, haberleşme ve iletişimin bugüne oranla rahat olmadığı bir ortamda, yani  “Soğuk Savaş Dönemi”nde Türkiye gibi “Sovyetler Birliği”ne sıfır kilometrede düşman bir ülkede bir şeyler araştırmak, kaynaklara ulaşmak hemen hemen olanaksız bir durumdur. Ancak Tarık Cemal Kutlu, her kanal ve olanağı sağlayarak, ulaştığı kaynaklardan faydalanarak bir şeyler üretmeye çalışmış ve başarılı da olmuştur. Aşamadığı bir engel vardı. Telif ve çeviri çalışmalarını yayınlatmak. Araştıracaksın, bulacaksın, üreteceksin, yayınlatacaksın, tanıtacaksın. Hem de bunları arkanda, ardında sana destek olan dernekler, kurumlar bulunmadan yapacaksın. Bir de, seni düşman sayanları bir kenara bırak, dost bildiklerinin her aşamadaki engel ve densizliklerine katlanmak zorunda kalacaksın. Tarık Cemal Kutlu, bu olumsuzlukların hepsini yaşamıştır.

 

      Bazen ihtiyaç duydukça çeşitli zamanlarda yayınlanan kitap ve içerilerinde çalışmalarının yayınlandığı dergileri, bir çeyiz titizliğinde sakladığı yerlerden çıkartır ve aradığı eski bir makaleyi veya bir kitabın bir bölümündeki bir ifadeyi arardı. Küçücük odasında sakladığı ve gözü gibi baktığı bu çalışmalarından başka bir şeyi yoktu. Bazen kendisine şöyle derdim: “Tarık Ağabey, çok merak ediyorum. Bir Avrupa ülkesinde yaşayan ve böyle çalışmalar yapan bir insanın yaşam standardı nasıl olurdu? Acaba böyle şartlarda mı yaşardı?” Tabi ki hayır!

 

     Burada kendisi ile ilgili olan bir anımı aktarmak istiyorum. “Sorun Yayınları”, Tarık Cemal Kutlu’nun çevirisini yaptığı  kitabı yayınlamaya karar verince, kendisini bu yayınevinin sahibi Sırrı Öztürk ile tanıştırmaya götürdüm. Yayınevi o sıralar eski morg binasının hemen arkasındaki sokakta idi. Tarık Cemal Kutlu ile Gülhane Parkı’nın hemen önündeki tramvay durağında buluştum ve yayınevine götürdüm. Sırrı Öztürk ile tanıştılar. Ne konuşmalarına kulak astım ne de müdahalede bulundum. Kitabının yayınlanması konusunda kendi aralarında konuştular. Çay, sohbet derken vakit geçti. Sırrı Öztürk ile vedalaşıp binadan ayrıldık. Yürüye yürüye Sultanahmet’e geldik. “Ali İhsan,” dedi, “canım fena halde bira çekti. Şurada bir iki bira içelim?!” Burada bir bardak bira içmenin ne kadar pahalı, daha doğru bir tabir ile kazık olduğunu daha önce işittiğimden, hemen atıldım, “Tabi Tarık Ağabey. Ancak dilerseniz burada olmasın. Kazık yemeyelim,” dedim. “Hayır, Ali İhsan,” dedi, “burada içeceğiz.” Daha çok turistlerin gittiği bir yerde bulunan bir birahaneye gittik. Sokaktaki bir masaya oturduk Biralar geldi. Ardından bir daha. O sıcakta şifa gibi gelmişti her ikimize de. “Hesap,” dedik.  Garson gencin, elinde hesap pusulası ile bize doğru geldiğini görür görmez elimi cebime attım. Bileğimi kavradı. “Hayır,” dedi, “bir defaki sefere.” Ancak bir dahaki sefer olmadı.

     Tarık Cemal Kutlu, benim vasıtamla 11 Ekim 2003 ‘de vefat eden “Ogni dostu” Mehmet Yavuz Türköz ile de tanışmıştı. Bir gün rahmetli Mehmet Yavuz Türköz, bizi mekânına davet etti. Gittiğimiz restorandaki dost ortamında güzel saatler geçirmiş, hem de birbirimizi daha da tanıma olanağımız olmuştu.

 

     Yukarıda sözünü ettiğim ve Tarık Cemal Kutlu’yu da aracılığı  ile tanımış olduğum “Yeni Kafkasya” gazetesi, 1995 yılında yayın yaşamını sonlandırmıştı. 2001 İlkbahar’ının başlarında bir gün, Çağlayan Şişman benimle telefon ile bağlantı  kurdu. Çağlayan Şişman, kendisini tanıdığımda “Yeni Kafkasya” gazetesinde ofis hizmetlerinde çalışıyordu. Şimdi bir teklif ile geliyordu ve bana şöyle diyordu, “Ali İhsan bey; ben, ‘Yeni Kafkasya’ gazetesini yeniden çıkarmak istiyorum. Bu konuda bana yardımcı olur musunuz?” Ben, kendisine, düşünmem gerektiğini söyledim ve konuyu kapattım. Fakat Çağlayan Şişman ısrar ile benim de desteğimi isteyince, iki kişinin bilgisini aldım. İlk kişi Çetin Beslen, ikincisi ise Tarık Cemal Kutlu idi. Hatırlanacağı üzere Çetin Beslen, 1995’te yayınını sonlandıran “Yeni Kafkasya” gazetesinin yazı işleri müdürü idi. Kendisinin bu işin içerisinde olmadığını belirtti. Şimdi burada  aktaramayacağım bazı bilgiler de verdi. Daha sonra konuyu Tarık Cemal Kutlu ile de görüştüm. Bu çalışmaya destek verme gibi bir niyetimin olmadığını, nedenleri ile kendisine açıkladım ve kendi görüşünü almak istediğimi söyledim. Tarık Cemal Kutlu, bütün sevimliliği ve babacanlığı ile, “Ali İhsancığım, biliyorsun, benim de erkek evlâdım var. Onun nasıl bir işte refüze olmasını istemezsem, şimdi o dergiyi çıkartmak isteyen gencin de refüze olmasını istemem,” dedi ve ekledi, “tabi son kararı sen vereceksin.” Tarık Cemal Kutlu’nun bu yaklaşımının etkisi ile Çağlayan Şişman’ın “Yeni Kafkasya Gazetesi” adı ile çıkaracağı gazeteye destek verdim. Gazetenin ilk künyesinde şu adlar yer alıyordu: “Ceyhun Şişman: İmtiyaz Sahibi; Yazı işleri Müdürü Selim Akkaya; Genel Koordinatör: Çağlayan Şişman.” Künyeye göre, ben de “Genel Yayın Yönetmeni” idim. Yeniden çıkan  “Yeni Kafkasya” 8 sayı yayınlandı. Tarık Cemal Kutlu, yazdığı makaleleri ve araştırma- inceleme yazıları ile “Yeni Kafkasya Gazetesi”ne destek verdi. Tabi gerek ben, gerekse Tarık Cemal Kutlu bu işten de hiçbir şekilde ücret almadan, gönüllü olarak mesaimizi harcamıştık.

 

     Tarık Cemal Kutlu’nun, “Yeni Kafkasya Gazetesi’ne yazdığı, “Ecevit: 1999’un ve  Sonrasının Ali Paşası” ve  “Milis Mülazım Mirza Bey” adlı makaleleri oldukça öğretici idi. Ekim 2002  sayılı nüshada “Can İnsanlardan Başlayalım”  başlıklı bir makale yazmıştı. Makalesinde; Sefer Berzeg, Yaşar Bağ, Ali Çurey, Ali İhsan Aksamaz, Özalp Göneralp, Semih Seyyid Dağıstanlı, Osman Çelik, Sefer Aymergen, Süreyya Ülker’in adlarını anarak bu insanların Türkiye’deki Kafkasyalılık mücadelesine katkılarından söz ediyordu; onlar ve onlar gibilerin fedakârlıklarına dikkat çekiyordu. Gazetenin Nisan 2003 sayısına “Bu Çalışkan Dosta Hayranım” başlığı ile yazdığı makale ile de beni onurlandırdı. Makalesini yayınlanmak üzere, “Yeni Kafkasya Gazetesi”ne iletmemi rica etmesinden önce, okumamı istedi. “Nasıl?!” diye sordu. Makalesini çok beğendiğimi söyleyerek, “Tarık Ağabey, sağ ol. Çok teşekkür ederim. Çok güzel olmuş, eline sağlık. Makalenizin içeriğine söyleyebileceğim bir şey yok; ancak biliyorsunuz, bu makalenin yayınlanacağı gazetede genel yayın yönetmeni gözüküyorum künyede. Makale yayınlanınca, ‘ adam kendini övdürmüş’ ya da ‘ adam, genel yayın müdürünü övmüş’ gibi dedikoduların muhatabı olmayalım,” dedim. Nazikçe sözümü kesti ve “Bak Ali İhsancığım. Kimin ne düşüneceği önemli değil. Ayrıca, ben seni övmedim. Ne düşünüyorsam, onu yazdım. Hem biliyorsun, daha önce Musa Ramazan’ı yazdım. Bundan sonra Kafkasya davasına hizmet edenleri yazacağım. Ömrüm olduğu kadarıyla, bu gazetede yayınlandığı kadarıyla,” dedi.  Bu makalesinin yayınlandığı 8. sayı, “Yeni Kafkasya Gazetesi”nin son sayısı oldu; bir daha da yayınlanmadı. 

 

     11- 13 Ekim 2002 tarihleri arasında As Yayın ve Organizasyonculuk tarafından ilki İstanbul Bağlarbaşı Kafkas Kültür Derneği tarafından düzenlenen “Kafkas Yayınları Sergisi”ne ben ve eşim Nuray Gök Aksamaz çağrılıydık. Orada Tarık Cemal Kutlu ile karşılaşmış, o dost atmosferi hep birlikte solumuştuk. Tarık Cemal Kutlu ile Sefer Berzeg’in fotoğraflarını çekme fırsatını da yakalamıştım. Dönüşte de Bağlarbaşı’ndan Fatihe kadar söyleşerek hep beraber gelmiştik.

     Bir gün evin telefonu çaldı. Karşıdaki ses, “Ali İhsan Aksamaz Bey’in evi mi efendim?! Ben Tarık Cemal Kutlu. Kendisi ile görüşmek istiyordum”  dedi. “Buyurun,” dedim. Şöyle dedi:  “Ali İhsancığım, bana acilen, sende varsa Hacı Murat çevirisi getir!” Elimde olan çevriyi kendisine ulaştırdım. Daha sonra öğrendim ki, Hacı Murat hakkında bir çalışma hazırlıyormuş. Nitekim, “Hacı Murat” başlıklı bir çalışması internet ortamında da yayınlandı.

 

     1970’den 1978’e kadar “Kuzey Kafkasyalılar Kültür Derneği”nin yayın organı olan "Kuzey Kafkasya Kültür Dergisi"nin yazı işleri müdürlüğünü yapan Tarık Cemal Kutlu, Kafkasya ve Kafkas kültürüne ilişkin çalışmaları yayınladı; yayınlanmasına öncülük etti.  Çeşitli televizyon programlarına katıldı. 1998’de Çeçen- İçkerya Cumhuriyeti Devlet İlimler Akademisi Onur Üyesi seçildi.

 

      Küçük odasında hep üretti. Kültür hayatımıza destek vermek için gecesini gündüzüne kattı. Fedakârlıklarda bulundu. Böylesi üretken ve verimli bir insan için, kuşkusuz çocukları ve eşi de fedakârlıklarda bulundular. Tarık Cemal Kutlu’nun Kafkasya’ya ilişkin çalışmaları ve yayınlanmasına katkı sunduğu çalışmalar alt alta yazılırsa, ne demeye çalıştığım daha iyi anlaşılır.  

 

      Tarık Cemal Kutlu’nun kırmızı çizgileri vardı. Elinden geldiğince ibadetini yerine getirirdi. Kimsenin din ve inanışına karışmazdı. “Mazlum” olan kim olursa olsun onun dostuydu. Çeçenleri, “Çerkes” sayan bir yaklaşımı şiddetle eleştirirdi. Dostluk, kardeşlik ve dayanışmanın her zaman önemine vurgu yapardı. Ama “yok sayma” ve “kimlik dayatma” anlayışına da şiddetle karşı çıkardı. “Çerkesliği dernek odalarında halk oyunları oynamaya indirgeyen bir anlayışa da karşıydı. “Türkiye’de sekiz milyon Çerkes var muhabbetleri”ni duydukça ve okudukça, bir büyüğünden duyduğu ve kendisinin de katıldığı bir hesaplamayı anlatırdı: “Bak kardeşim. Bin tane köy olsa, her birinde bin kişi yaşasa bir milyon kişi yapar. Neyin sekiz milyonu?!” Ardından da eklerdi: “Bir şeyler yapmadıktan sonra  fazla olmanın ne önemi var ki?!”

 

      Bir gün Çemberlitaş civarından geçerken, lâf nasıl dönüp dolaştıysa Bizans’a ve Bizans’ın son günlerine geldi. “Ben Müslüman’ım ve tabi Müslümanların başarıları hoşuma gider. Doğrusu da böyle.” Sonra ekledi: “Bizans’ın, kendilerinden kat kat üstün kuvvetlere karşı günlerce dayanması ise onların da kahraman olduklarını gösterir. Ama ben Müslüman’ım ve tabi Bizans’ın yıkılması hoşuma  gider.”

 

      Tek bir maaş ile yan bir gelir olmadan dört kişilik bir aileyi geçindirmek, hem de kirada oturarak. İki çocuk büyütmek. Her ikisine de yüksek öğrenim yaptırabilmek. Bu, kuşkusuz  sadece Tarık Cemal Kutlu’nun değil, eşi Meryem Kutlu’nun da yarattığı bir mucize. Her ikisinin yarattığı bir mucize. Meryem Kutlu’nun eşine verdiği destek kuşkusuz her türlü övgünün üzerindedir.

 

 

 

 

     Tarık Cemal Kutlu’nun “Çeçen Direniş Tarihi” adlı  çalışmasının da “Sorun Yayınları”ndan yayınlanması için girişimde bulundum. Daha önce olduğu gibi bana yetki vermişti. Yayınlandığı zaman, neredeyse bin sayfayı bulabilecek olan, böyle tuğla gibi bir kitabı, “Sorun Yayınları” yayınlayamadı. Çalışmaları arasında bu kitabı çok önemsediğini biliyordum. Benim için de bu çalışması önemliydi ve mutlaka yayınlanmalıydı. Bir gün kendisine, “Tarık Ağabey, nasıl yapsak da, şu ‘Çeçen Direniş Tarihi’ni bir yayınlatsak. Ne dersiniz?” diye sordum. “Olabilir tabi,” dedi. Sonuçta, şimdi adını vermeyeceğim bir yayın evine, benim adım ve e-posta adresimden bir mektup ile başvurmaya karar verdik. Kısa bir mektup kaleme aldım ve gönderdim. Bir süre sonra bir yanıt geldi. Kitabın bir özeti ve “içindekiler” bölümünü göndermemi istiyorlardı. İstediklerini yaptım, ancak daha sonra cevap vermediler. Konu böylece kapandı gitti.

 

     4. Demokratik Eğitim Kurultayı, İstanbul 8 Nolu şube “Anadil Komisyon” çalışmaları sırasında tanıdığım  şube başkanı Haldun Özkan ile bir gün, önceden telefon ile kendisinden randevu alarak ziyaretine gitmiştik. O dönem, “Jineps Gazetesi”nin yayınlanmasının arifesi idi. Tarık Cemal Kutlu bizi dostça karşıladı; misafir etti. “Anadil Komisyon” çalışmalarına destek verdi. Birlikte çektirdiğimiz fotoğraflar, ne zaman baksam, beni o dost ortama götürüyor.

 

     Uzun yıllar idareci ve edebiyat öğretmeni olarak görev yaptığı  Vefa Lisesi’nden emekli olduktan sonra, zamanının tamamını  “Çeçen Dili”ne ayırdı; üretti. Bu arada Musa Ramazan’ın Rusçadan çevirdiği kitapların redaksiyonuna vakit ayırdığını; bazen benden de Gürcistan’daki yer adlarına ilişkin yardım istediğini hatırlıyorum.

 

     Emeklilik hayatı belki başta hoş geliyordu. Sonra çalışmanın yollarını aradı. Çünkü kızı Hukuk Fakültesi’nde okuyor; oğlu henüz askerden gelmiş ve sürekli bir işe  başlayamamıştı. Maddi zorluk içindeydi. Bir aracılık ile muhafazakâr diye bilinen bir kesimin bir okulunda öğretmen olarak işe başlamıştı. Ancak, gerek idareden gerekse öğrencilerden gördüğü olumsuz ya da çiğ tutum ve davranışlar nedeniyle, o okuldan ayrıldı. O sıralar benim İngilizce öğretmeni olarak çalıştığım okul ile bağlantı kurmasını sağladımsa da, sonuç olumlu olmadı.

 

     Artık bütün mesaisini “Çeçen Dili”ne ayırıyordu. Tüm titizliği ile anadiline hizmet etmenin yollarını arıyordu. Birkaç  kez Çeçenya’dan gelen Çeçenler ile konuşmasına tanık oldum. Çeçenceyi çok güzel konuşuyor ve anlaşıyordu. Annesinden, Çardak’ta yaşadığı Çeçen çevresinde öğrendiği, geliştirdiği Çeçencesi ile yetinmemiş. Sovyetler Birliği döneminde Çeçen Özerk Cumhuriyet’inde yayınlanan Çeçence kitapları okuyarak dilini geliştirmiştir. Çeçenceyi olduğu kadar Türkçeyi de iyi bilir; iyi konuşurdu. Türk Sanat Müziğini ve Halk türkülerini zevkle dinlerdi. Anadilleri yok sayan anlayışı hiç anlamaz, bir gün bu anlayışın ortadan silinip gideceğine bütün yüreğiyle inanırdı.

     Sürekli parmakları çatlar; çeşitli pomatlar kullanırdı. “Kırmızı  et yemediğim zamanlar olmuyor,” derdi. Bir gün evine telefon ettim. “Hastaneye gitti,” dediler.  Daha sonra kendisini evinde ziyaret ettim. Aradan bir süre geçti. Evine telefon ettiğimde; telefonu, oğlu Argun Kutlu açtı, “Ali İhsan Ağabey, babam hastaneye yattı. Ona bir telefon aldım. Oradan arayabilirsin,” dedi ve bir cep telefonu numarası verdi. Hemen aradım. Çapa Tıp Fakültesi’nde yattığını söyledi. Yattığı bölümü ve katını öğrendim, hemen gittim. Oturduk, konuştuk. Eve dönünce, tanıdığım tüm Kafkasyalı ve diğer dostları ya e-posta ile ya da telefon ile haberdar ettim.

 

     Son yüz yüze konuşmamızı bugün gibi hatırlıyorum. Artık suratına maske de takmışlardı. Görüşü kısa tutuyorlardı. Ayrılırken elini sıkmadığımı görünce, “Ne o korkuyor musun, mikrop bulaşacak diye?!” Ardından da devam attı: “Bu maske bizden size mikrop bulaşmasın diye değil, sizden bize mikrop bulaşmasın diye!” Bu, bana son takılması oldu. Artık yüz yüze görüşme yoktu.  Tek iletişim kaynağı telefon idi.  Sık sık telefon ile arıyor, hal ve hatırını soruyordum. Hastalığı sırasında hastanede refakatçiliğini yapan eşi Meryem Kutlu, her zamanki fedakârlığı ile eşine yardımcı oluyor, onun rahat etmesi için elinden geleni yapıyor, adeta çırpınıyordu.

 

     Kaderin garip bir cilvesi, bütün bu sağlık sorunları yaşanırken, oğlu Argun Kutlu, bir ilaç firmasında işe başlamıştı. Kızı  Seda Kutlu ise avukatlık stajına devam ediyordu. Tarık Cemal Kutlu, evlâtlarının ekmeklerini ellerine aldığı görmüştü. Huzurluydu.

 

     En son olarak Tarık Cemal Kutlu’yu telefon ile aradığımda karşıma çıkan ses, kızı Seda Kutlu idi. Ağlıyordu. “Ali İhsan Ağabey,” dedi, “babam bu sabaha karşı öldü. Ağabeyim, cenazesini Çardak’a götürdü.” Hemen dışarı fırladım. Evine gittiğimde karşıma Seda Kutlu çıktı. Ağlıyordu. “Üzülmemelisin. Senin baban çok üstün özellikleri olan, fedakâr bir insandı. Belki şimdi anlayamıyorsun ama, ilerde anlayacak ve bir evlâdın babasından duyacağı gururdan çok fazlasını duyacaksın,” dedim. Teselli etmeye çalıştım.

 

     Ölümünden sonra kendisi için hemen hiçbir şey yapamadım. Yalnızca Haldun Özkan ile birlikte kaleme aldığımız “İçimizden Biri: Tarık Cemal Kutlu” başlıklı bir makaleyi “Nart Dergisi”nin Eylül-Ekim 2004 tarihli 39. sayısında yayınlatma olanağımız olabildi.

 

       “Çeçen Direniş Tarihi” adlı kitabı ölümünden sonra yayınlandı. Bir vefa örneği gösteren Tarık Cemal Kutlu, kitabın önsözüne şunları da yazmış:

 

 “… Bu eserimin basılması hususunda bana bütün gayretiyle destek verip yardımlarını esirgemeyen son zamanlardaki en yakın dostum, aziz kardeşim, çalışkan insan Ali İhsan Aksamaz bey ve Göksel Ulutabak beye minnettarlık borcumu ödeyemem...”

 

 

     Tarık Cemal Kutlu’nun tabutunu taşıyanlar, cenaze namazını kılanlar, mezarına indirenler ve üzerine toprak atanlar arasında olamadım. Kendisine çok şey borçlu olanlar, ona bir cenaze töreni düzenleyemedi. Ama biliyorum;  Çeçence her dua, Çeçence her şarkı Kafdağı’nı aşarak ona ulaşıyor!

(İstanbul, 21 Temmuz 2008)

 

(Kaynak: Ali İhsan Aksamaz, “Tarık Cemal Kutlu Armağanı” Editör: Erol Yıldır, LOWZAR, İstanbul, 2009)

 +

TARİK CEMAL KUTLU (*) 

 

 

 

Tarik Cemal Kutluşi coxo vogni 199ʒ ǯanaşi çodinas iptinerot. Hemindros na gamiçkvinet̆u do mance muşi Turkan Sandikçi na rt̆u “Yeni Kafkasya” (Ağani K̆avk̆asia”) coxoni gazetas gamiçkvinet̆u muşi st̆at̆iape. Uk̆ule, coxo muşi na giǯvit gazetas, çkimi namtini st̆at̆iapeti gamiçkvinus kogeç̆k̆uşi, Mp̆olişi irişen çkineri do çinaperi raioni Sultanahmetis na geladgit̆u gazetaşi binaşa oxtimu-moxtimus kogevoç̆k̆i na rt̆eret̆uşen epto dido. Turkias na skidun do K̆avk̆asiuri xalk̆epeşi çinaperi na ren (mara mu gurişç̆vini ren, entepeşen namtinepek aǯi çkini k̆ala va ren, şuri mutepeşi Ğormotis meçes) nanç̆inerot mtel maç̆aralepe, mağaralepe ekonaşis oçinuşi bedineroba maqu. Aşopetenti, am xalk̆epeşi ǯoxle gamaxtimeri maç̆arale, mağaralepeşi oguruşi bedinerobati maqu çkvadoçkva temapeşen.

Ar ndğas, limcişoras, artot gamaptit gazetaşi binaşen coğabinameçaps edit̆ori Çetin Besleni k̆ala. Çkin juristi hemindros oxorepe na miğut̆es raionişakis vigzalit ekolen-akolen oğarğalute, ožiʒinu-osterute. Oxorepe çkinişa oxtimu şeni ok̆oviǯk̆amint̆esşi, Çetin Beslenik “Ma mevucoxaminon Tarik Begisya. Tkvanti ginonanya, çkimi k̆ala moxtitya do ok̆oiçinitya artikartiya,”tku. Aşopete cadde Vatanişen goviktit Aksarayiş k̆elendo. Uk̆uleti cadde Halicilarişa. Çodinasti, Tarik Cemal Kutluk ocaği muşi k̆ala na oxorapt̆u binaşa mevunç̆işit, kuça Çifte Kumrularis. Amaxtimonis k̆idaşk̆ele na geladgit̆u butonepeşi aris noç̆art̆u: “Tarik Cemal Kutlu- Ç̆aralobaşi Mamgurapale”. Gevubažgit t̆anğalas. Nek̆na guinǯk̆u do amaptit doloxe. Tarik Cemal Kutluk gza moǯires odaşa. Kelapxedit. Çetin Beslenik ti çkimi Tarik Cemal Kutlus oǯiru do, “Ali İhsan Begi xalk̆i muşişen ren, namupek gamoçkumernan “Ogni coxoni jurnaliya. St̆at̆iape muşi gamiçkvinasen çkini gazetastiya.  Emuk idu Abxaziaşaya am monç̆inorasya,” tku. Aşote ok̆oviçinit Tarik Cemal Kutlu k̆ala. Aya rt̆u 1994 ǯanaş St̆aroşinaşi çodina.

K̆avk̆as-Çeçeni Omxvacobaşi Ocumaleşk̆elen geǯopxeri do Pukiroba 1995-s, “Çeçenia’95- Ğoman, Andğa do Ç̆umen Çeçenias” coxoni broşuraşi gamoçkvute, Tarik Cemal Kutlu k̆ala na maqves megabrobak kogeç̆k̆u ok̆ap̆et̆inus. Am broşuraşi mk̆ule versia pxazireret̆i do İnglisuri nenaşati gevoktireret̆i. Artneri p̆eriodis, aǯi na gomaşinen k̆onari, Tarik Cemal Kutluk ixandept̆u, numxvacupt̆u K̆avk̆as-Çeçeni Omxvacobaşi Ocumaleşi lok̆alis, namuk na geladgit̆u Aksarayis hemindros. Namtini orapes, t̆ilifoni gemiçapt̆u do mtel mç̆ipepoba do megabroba muşite unt̆u, movik̆itxa oxori muşi varna ocumaleşi lok̆alis. Am p̆eriodis,  K̆avk̆as-Çeçeni Omxvacobaşi Ocumaleş guri şeni, namtini ok̆oç̆arobape muşis mevuşveli. Namtini orapes İnglisurişen, namtini orapesti Turkulişen vuktirapt̆i mutxanepe, K̆avk̆as-Çeçeni Omxvacobaşi Ocumale şeni. Astaxolo giǯvat mevuşvelt̆i entepes mtelot gurişarobaşi gagnapeten. Geç̆arelişi vava varşa maqves çkinda.

İroras, çkvapeşi noxvenepe omʒku steri k̆oçinuri muşiuroba uğut̆u emus. Brit̆anuri  K̆avk̆asologi Corc Heutiş noxveneşen omk̆ulanute Turkulis na vuktiri do “Jurnali Birikim”işi ma-78-ani k̆oroʒxas “Çeçenepe do entepeşi manžagerepe” coxote na gamovoçkvi st̆at̆ia şeni na miǯu mskva nenape andğaneri dğasti xolo vognap ya domatkven.

Xolo, ar ndğas, K̆avk̆as-Çeçeni Omxvacobaşi Ocumaleşi lok̆alis ar jurnali kobžiri. Ok̆itxus kogevoç̆k̆i eya. Birdem mažiru Tarik Cemal Kutluşk̆elen ç̆areli st̆at̆ia em jurnalis. Arşvacis vik̆itxi eya. Aǯi na gomaşinenşakis, andğaşakis xmareli Çeçenuri albonepeşen ambari momçapt̆es em st̆at̆iak. Hemindros, na elapxert̆i odaşa, na rt̆u do ixandept̆u odaşen na momixtu Tarik Cemal Kutlus, em jurnalis gamiçkvineri st̆at̆ia muşi oǯirute, “St̆at̆ia tkvani zade momǯonduma. Aǯişakis Çeçenuri albonepeşen na var miçkit̆upe akolen vigurima. Mati ar st̆at̆ia pxaziraminon Lazuri nena şenima. Dido k̆ai modeli maqu tkvani st̆at̆iama. ʒaşa extitma. Ubedineroba mo gaqvas xesma,” vuǯvi emus. Am nenape çkimi ognuşi, “Tkvan xazirit st̆at̆iaya. Mati gamovoçkvap am jurnalisya”, miǯu. Eya miǯu mara, artneri oras ofisişi t̆ilifonikti gelaçu. Nena guktiru t̆ilifonis. Çodinas, t̆ilifonis na ğarğalapt̆u mitxanis, “Hele, ar moǯk̆ediya, k̆aixeşa quci momçiya. Megincğonare skandaya ar st̆at̆ia Lazuri nenaşi temaşaya. Jurnalis gamoçkvitya,” tku emus.  Mk̆ule uxonaroba yeçkindu. Tarik Cemal Kutluk t̆ilifonis na ğarğalapt̆u mitxanik emus na uǯumert̆u var magnet̆u mara, emuk na ğarğalapt̆u mitxani, Tarik Cemal armʒika ǯoxle na miǯu jurnalişi timçxupeşen art-arti na rt̆u oxomaǯonu hemindros. Tarik Cemal Kutluk nusimint̆u em k̆oçis. Emus nunk̆u na akteret̆u xalişen, meleni k̆oçik negat̆iuri mutxanepe na uǯumert̆uti oxomaǯonu. Muç̆oti eşo iqu, Tarik Cemal Kutluk, “Mu fark̆oba iqvenya. Çeçenuri nenati artneri ondiya, Lazuritiya. Muşeni p̆at̆inoba yeçkindasenya” tku. Mk̆ule oraşk̆uleti doçodinu t̆ilifonis oğarğalu. Emuk na isinapt̆u k̆oçis am dulyapeşen çkar mutu na var uçkit̆u, na komoǯiru do em k̆oçişi gagnapaşa Tarik Cemal Kutlus na aqu gagnapa, na moǯiru şeni, em t̆ilifonişi ğarğalak maqu epto beciti mamgurapale.

Lise Vefas direkt̆oriş manuşvaloba na qveret̆u Tarik Cemal Kutlu rt̆u k̆ai magamantane do ç̆aralobaşi k̆ai mamgurapaleti. Dido ginže ǯanapeş morgvalis, mamgurapaloba na qveret̆u Lise Vefas, ti muşişen golaxtimeri onç̆eloni oğodapeti oxomoǯonapapt̆u namtini orapes, ağanepes yeçkindu oğodape k̆ala artikartisoba oǯiramute.

Ar ndğas emuk na oxomoǯonapu ar goşina otku minon: Tarik Cemal Kutlu ren k̆lasis, dersi meçamus. Em ndğas, em dersis na meçasunt̆u tema oxoǯonapus kogeç̆k̆eret̆u. Biç̆i mamgurepeşen art-artik uxvenoni na ren işmarepe ikips do utkvaloni nenape eşimers do aşopeteti gza var meçaps megabrepe muşişa dersi oxoǯonu şeni. İptinerot, Tarik Cemal Kutluk eya užiramu do ugnu şeni gza gorups. Emuşk̆uleti k̆ut̆ali “ laxavle” tkumers guriş doloxendo, nugvaç̆ups k̆ibirepe muşiti. Ğula toliteti noǯk̆ers em mamgures. Mara var oxvaǯonen ağanmordale mamgures. İsimadeps, eşo var iqvasen, gurite var do ç̆k̆uate, ti muşi geʒadups do loqa nenate nuç̆ereğups mamgures. Mara mis uǯumers?! Arçkva fara çkva… Emuşk̆ule xolo nuç̆ereğups mamgures. Mamgures am ç̆k̆uaşi gzalepe na oxvaǯonen steri, na ikipt̆u işmarepe do na tkumert̆u p̆at̆i nenapete oncğore na var uçkin, oǯiraps k̆lasis. Aya na žirops Tarik Cemal Kutluk xe geçaps mamgures ğvas tamot do ti muşi geʒadute. Mamgure ren stiberi do uxonaroni aǯi mara Tarik Cemal Kutlu ren şumeri. Skideri p̆at̆i xalişk̆ule, çkar mitis var uğut̆u dersi oxvenuşi xali. Zate armʒika oraşk̆ule t̆angalak ik̆ank̆en. Edo dersiti eşopete içoden.

Gendğanis, Tarik Cemal Kutlu ren mamgurapalepeşi odas. Moşvacinuşi ora reni varna dersi var uğuni hemindros, var miçkin. Mamgurapalepek artikarti k̆ala ğarğalapt̆esşi, birdem nek̆na guinǯk̆en. Nek̆na guinǯk̆en mara, k̆arta oras na guinǯk̆et̆u steri var, muç̆o mitxanik kusi na geçapt̆u steri. Ar xonari ignapen: “Mi renya, am Tarik Cemal Kutlu coxoni k̆oçiya?!” Tarik Cemal Kutluşi ciniki ren gokteri nek̆naşa. Armʒika guktaps dudi muşi do “heleya, domiǯvitya, gisimintya, ma voreya”, uǯumers uqazu k̆oçis. Xonarişi mance ren biç̆işi baba, namus ğvas tamo xe na geçeret̆u. Uqazu, mgvaneri, korbala… Ar xanç̆alis okroşi monk̆a ar kunye, majura xanç̆alis žviri saat̆i možin. Cebi muşite k̆oçi na ren, k̆arta xalişen na oxoiǯonen velik, “ma skani steri vit k̆oçi emaç̆open” otku na unon ar fiyak̆as, k̆oçis ʒaşen na oǯken ar tavrite, xonari muşi numtonups do: “Si mi rekiya, biç̆i baxupya?! Si mi re?!” Mamgurapalepeşi odas çkar xonari var ignapen. Odas elaxen k̆artayi ren k̆roteri steri. Ekonaşis na xenanpek gamixosarnan ar velis ar Tarik Cemal Kutlus. Tarik Cemal Kutluk memtinups, eisels ixi steri do k̆oçik na dgin sotişa nunk̆apun. Xe muşi ezdaps. Ar k̆vazali ğva arti maržğvani ğva muşis tito xe geçaps. Astaxoloti numʒvaps žiʒineri: “İraxat̆ii aǯiya? Arçkva farateya.” Tarik Cemal Kutluk ti muşis xe geçuşk̆ule, velik gamulun odas, çkar mutu utku. Am şina muşi vuǯveret̆i şuri muşi Ğormotis na meçu, mgarina şeni oxori muşis na ok̆oibğu xalk̆i do cuma muşisti.

Coxo muşi na gevodveret̆i, eşo giǯvat na, coxoşi baba na vort̆i “ Kafkasya Yazilari” (“K̆avk̆asiuri Ç̆arape”) coxoni jurnali k̆ala ok̆oiçinanma do xinci na viqvi mitxanepeşen art-arti rt̆u Tarik Cemal Kutlu. “Çiviyazilari”şk̆elen gamaçkvineri jurnalis namtini st̆at̆iape muşi gamaxteret̆u. Emuk na momçapt̆u st̆at̆iape jurnalis mevunç̆işinapti do gamoçkvu k̆alati vibodert̆i.

Turkulişa na nuktiru do gamaçkvalaşa na xaziru jur svara muşi “Gamamçkumala Soruni”şen gamaxtanma do emus mevuşveleret̆i. Am gamamçkumalaşen gamaxtimeri jur xvenapeşen art-arti rt̆u Moxmad Sulayevişi “Gumak Nayoçkindupe, Çeçenuri Ç̆araloba”. Xolo am gamamçkumalaşen gamaxtimeri majura svarati rt̆u Yavus Ahmadovişi svara, namuk na gamaxtu “Çeçen-İnguşiaş Xalk̆i K̆ala Rusiaşi Şkas Artikartisobape” coxote.  Jur svarati gamaxteret̆u gamamçkumalaşi “Xalk̆epeşi İst̆oria- K̆ult̆ura Seria”şen. Tarik Cemal Kutlu k̆ala jile coxo mutepeşi na molagişinit gamamçkumalaşi şkas namtini sebepeşen ç̆it̆a-ç̆it̆a nizape gamaxteret̆u do emute mati meç̆iroba maqveret̆u, otkuşi vore tkvanda aǯi akolen. Tarik Cemal Kutluşi am noxvenepe na gamoçkvu gamamçkumalape do muşi şkas geç̆areluri ar artikartisoba na var miçkit̆uti gamatkvoni vore; dulyape muşi, mtelot gurişarobaşi gagnapate na quti otkvoni vore.

Fedakari do mteloras mutxanepe na omralapt̆u ar gamantaneri na rt̆u Tarik Cemal Kutlus aqu vitepete ğoberepe, namu na rt̆u mejaloni. Andğaneri ndğas aşo mara, k̆omp̆iut̆eri do int̆ernet̆işi mosaş oxmaroba na va rt̆u mcveşi ndğalepes, ok̆oambaroba do artikartisobaşi gzalepe andğaneri steri gonǯk̆imeri var t̆u ar oşkenale, aşo giǯvat, “Qini Ok̆ok̆idinuşi P̆eriodi”s Turkia steri “Sovetyari Dobadona”şa çkari k̆ilomet̆rite mt̆eri ar dobadonas, mutxanepe goşogoru, otiyepes onç̆işunu eşo-aşo xe do guriş galeni rt̆u. Mara Tarik Cemal Kutluk k̆arta arxi do imkani geʒadute, na nanç̆işu otiyepeşen pelapa ožiramute, armutxape omraluşi gzalepe goreret̆u do gecgineriti iqveret̆u. Emus na var amejalu ar ğoberi kort̆u. Telifi do tercume xvenape muşiş gamoçkvinu. Goşogoraginon, žiraginon, omralaginon, gamoçkvaginon, oçinapaginon. Antepe qvaginon hemti k̆ap̆ulas skanda na numxvacasen, guri na meçasen çkar miti, çkar ok̆oxtimalepe do çkar k̆idalape var gažirasunon. Entepeşen met̆a, si mt̆eri na kşinapanpe naşkvi, megabre na şinup mitxanepek goǯogigedurmernan ğoberi do ti muşi na var uçkinanpesti ti gendrik̆aginon. Tarik Cemal Kutluk skideret̆u do žireret̆u mtel gurişgaleni xalepe.

Namtini orapes, emus na uk̆ort̆u, çkvadoçkva orapes gamaçkvineri svarape do doloxe muşis xvenape muşi gamaxtimeri jurnalepe, mitam çeyizi steri na şinaxu yaşik̆işen ezdipt̆u do na gorupt̆u mcve ar st̆at̆ia varna svaraşi ar k̆ortas ar otkunci goşogorupt̆u. Ç̆iç̆it̆a oda muşis na şinaxupt̆u do muç̆o toli muşi eşo na oǯk̆ert̆u xvenapeşen met̆a çkar mutu var uğut̆u emus. Namtini orapes aşo vuǯumert̆i emus: “Tarik cumadima, dido onç̆eloba maqvenma. Evrop̆aşi ar dobadonas na oxoraps do aşo xvenape na ikips ar  mitxanişi skidalaşi st̆andart̆i muç̆oşi iqvert̆uma?! P̆ia aşoma, si na oxorap k̆elserepes oxorapsima?!” Moro var!

Aǯi ma minon, molagişinat, emuşen onç̆eloni ar goşina. “Gamamçkumala Soruni”k Tarik Cemal Kutluk Turkulişa na nuktiru svaraşi gamoçkvuşa gonk̆vatuşi, meviqoni eya oçinapu şeni gamamçkumalaşi mance Sirri Ozturki k̆ala. Gamamçkumalaşi bina rt̆u hemindros mcveşi morgişi, andğaneri bereş maxkemeşi bina na geladgin kuçaşa xolosoni ar sotis. Em dğas Tarik Cemal Kutlu k̆ala ok̆ovimç̆k̆eşeret̆it emedeni Gulxana P̆ark̆işi ǯoxle hemindros geladgit̆u t̆ramvayişi dodginales do meviqoneret̆i eya gamamçkumalaşi binaşa. Sirri Ozturki k̆ala ok̆oiçines. Varti entepeşi ok̆oğarğalus quci mepçi varti entepes gza voǯiri. Svaraşi gamoçkvuşi jin gonk̆vates. Çai oşumu, ekolen-akolen olafuşk̆ule ora mek̆ileret̆u. Sirri Ozturki k̆ala artikartis xelak̆aoba vuǯvit do ok̆oviǯk̆it. Ogzalute Sultanahmetişi meydanişa komeptit. “Ali İhsaniya,” miǯu, “domaqinuya, akonaşis ar-jur ludi kopşvatya?!” Ekonaşis ludi oşumu mu k̆onari žviri na rt̆u ǯoxleşen mitxanepeşen na vogni şeni, emedeni vunk̆api, “Moroma, Tarik cumadima. Mara ginonan na, akonaşis var pşvatma, akonaşisma, žviri renma,” vuǯvi. “Varya, Ali İhsaniya,” miǯu, “akonaşis pşvatenya.” Didote t̆urist̆epe na ulunan-mulunan ar soti na geladgit̆u ludixaneşa amaptit. Em çxvapa t̆aronis momixteret̆es muç̆o şifa eşo. Ar stolis dopxedit kuças. Ludepe momixtes. Emuşk̆ule ar çkva “xesap̆i,” vuǯvit.  Ağanmordale garsonik xes xesap̆işi kart̆ali dokaçeri çkindak̆ele na mulut̆u na bžiri steri, xe cebis dolovimet̆işi, xes kogemak̆nu. “Varya, var iqvenya,” miǯu, “moxtanoraş fara si meçiya, aǯi varya.” Mara var domaqves moxtanoraş fara!

Tarik Cemal Kutlu içineret̆u “Ognişi dosti” Mehmet Yavuz Turkozi, namuk na meçu şuri Ğormotis 11 Guma 200ʒ-s. Ar ndğas raxmetoni Mehmet Yavuz Turkozik domicoxeret̆es mekani muşişa. Na videret̆it rest̆oranis dosturi oşkenales žiʒineri, olaferi, şumeri sofras dido mskva saat̆epe golovoçkveret̆it do hemiti artikarti çkva k̆aixeşa oçinuşi bedineroba maqveret̆it.

Jile na giǯvit do Tarik Cemal Kutlu, muşi xete na viçineret̆i gazeta “Yeni Kafkasya”k (“Ağani K̆avk̆asia”), ç̆andina muşi doçodineret̆u. 1995 ǯanaşi Yebargoraşi dudis, ar ndğas Çağlayan Şişmanik t̆ilifoni gemiçu do çkima k̆ala artikartisoba oxvenu unt̆u. Eya na viçini oras, Çağlayan Şişmanik ixandept̆u gazeta “Yeni Kafkasya”şi ofisiuri odulyobas. Aǯi momixtept̆u ar tek̆lifite. Edo eşo miǯumet̆u çkimda “Ali İhsan begiya, maya, minonya, gamovoçkvaya, gazeta “Yeni Kafkasya”ya. Çkimda megaşveleniya?!” Mati, “Osimadu domaç̆irsma” vuǯvi emus do dudişen am dulyaşen goǯapti. Mara Çağlayan Şişmanik udodginu emus mevumxuca, eya na gorupt̆u şeni, mati jur k̆oçişen simada viguri am tema şeni. Maartani k̆oçi rt̆u Çetin Besleni, majurati Tarik Cemal Kutlu. Na gogaşinenan steri, Çetin Besleni rt̆u coğabinameçaps k̆oçi “Yeni Kafkasya”şa, namuk na doçodineret̆u muşi ç̆andina 1995-s. Çetin Beslenik “Maya, am dulyaş doloxe var voreya” miǯu. Aǯi, akonaşis na var matkven namtini mutxanepeti miǯu. Uk̆açxeti Tarik Cemal Kutlu k̆alati mevisimadit temaş jin. Am ağani p̆roet̆işa memxvacus toli na var miğut̆u sebebepe muşite emus vuǯvi do emukti mu na isimadept̆u oguru mint̆u. Tarik Cemal Kutluk mtel qoroponoba do babacanoba muşite “Ali İhsani çkimiya, giçkinya, mati miqoun biç̆i skiriya. Eya refuze iqvas, muç̆o na var minon eşoya, aǯi am gazeta gamoçkvu na unon ağanmordaleti refuze mo iqvasya, eşo vizmonya” miǯu do numʒxu: “Moro, si giǯvare çodina nenaya, am tema şeniya.” Tarik Cemal Kutluşi am mendaǯk̆omilobaşi tesirite, mevumxvaci gazetas, Çağlayan Şişmanik na gamoçkvasunt̆u “Yeni Kafkasya” coxote. Gazetaşi maartani k̆oroʒxaşi kunyes em coxope noç̆art̆u: “Ceyhun Şişman: İmtiyazişi mance; Coğabinameçaps redakt̆ori Selim Akkaya; Generaluri k̆oordinat̆ori: Çağlayan Şişman.” Kunyes na ç̆art̆u boncapete mati vort̆i “Generaluri ç̆andinaşi direkt̆ori”. Dudişen gamiçkvineri  “Yeni Kafkasya” gamiçkvineri ren  ovro k̆oroʒxa çkva. Tarik Cemal Kutluk na ç̆areret̆u st̆at̆iape do goşogora mç̆ipeşa oǯk̆omiluşi ç̆aralepete numxvacupt̆u gazeta “Yeni Kafkasya”s. Ho, moro, mati, Tarik Cemal Kutlukti var ebzdit çkar geç̆areli am dulyapeşen. Mara vixandit guramuri. Edo mepçeret̆it çkini ora am dulyapeşi jin.

Tarik Cemal Kutluk gazeta “Yeni Kafkasya“s na ç̆aru “Ecevit: 1999 do çodina muşişi Ali Paşa” do  “Milis Mulazim Mirza Begi” coxoni st̆at̆iape muşi rt̆u epto ç̆k̆onuri. Guma 2002 k̆oroʒxoni nusxas “Cani K̆oçepek̆ala Gevoç̆k̆at” coxoni ar st̆at̆ia ç̆areret̆u. St̆at̆ia muşis Sefer Berzeg, Yaşar Bağ, Ali Çurey, Ali İhsan Aksamaz, Ozalp Goneralp, Semih Seyyid Dağistanli, Osman Çelik, Sefer Aymergen, Sureyya Ulkerişi coxope molaşinute, am k̆oçepek muç̆oti K̆avk̆asiurobaşi davas numxvaceret̆es dulyapeşen ç̆arupt̆u. Edo entepe do entepe sterepeşi fedakarobapes noǯirapt̆u çkvapes. Gazetaşi İgrik̆a 200ʒ-şi k̆oroʒxas, “Xayrani vore am dulyamxvenu dostişa” coxote emuk na ç̆aru st̆at̆iate xoloti xçetomoni domişinaxeret̆u. St̆at̆ia muşi gamiçkvinas yado momçu emuk, mara gazeta “Yeni Kafkasya”s ma eya mepçamint̆u ǯoxle, unt̆u vik̆itxa eya ma. “Muç̆o renya?!” do mk̆itxu. St̆at̆ia muşi na momǯonderet̆u emus otkute, “Tarik cumadima, pimpili dixaşama. Didi mardi giǯumerma. Dido mskva do maanoni ç̆areli st̆at̆ia renma. Ğormotik xes menceli moginžinasma. St̆at̆iaşi doloxeni şeni mutu var matkven marama, giçkinma, am st̆at̆ia na gamiçkvinasunon gazetaşi kunyes coxo çkimi ižiren gamaçkvalaşi generaluri edit̆orima. Am st̆at̆ia gazetas gamiçkvinaşima, k̆oçikma ti muşi imʒkveren” mado varna “k̆oçik omʒkveren gamaçkvalaşi genaraluri edit̆ori” mado mo gemotkvanma” vuǯvi. Mç̆ipepobate nena domincubalu do ”heleya, moǯk̆ediya, Ali İhsani çkimiya. Mik muç̆o na isimadasen va ren becitiya. Amuşen ekoleya, var gomʒkvi siya. Mu visimadep na, eya dogiç̆ariya. Hemya, siti giçkinya, amuşen ǯoxleya, vuç̆areet̆i Musa Ramazaniya. Amuşk̆uleya, p̆ç̆araminonya xalk̆işi ambarepeya, namupek K̆avk̆asiaşi davas numxvacupanya. Skidala na maqvasenşakis, gazetasti na gamiçkvinasenşakisya” miǯu. Am st̆at̆ia na gamiçkvinu maovrani k̆oroʒxa iqu gazeta  “Yeni Kafkasya”şi çodina k̆oroʒxa, var gamiçkvinu arçkva.

11- 1ʒ Guma 2002 tariğepeşi oşkenas “As Yayin ve Organizasyonculuk” (“As Gamamçkumala do Maǯopxoba”şk̆elen maartanot “İstanbul Bağlarbaşi Kafkas Kultur Derneği” ǯopxineri “K̆avk̆asiuri gamaçkvalapeşi merçapa”şa ma do çili çkimi Nuray Gok Aksamaz vort̆it coxineri. Ekonaşis Tarik Cemal Kutlu k̆ala memageret̆es do ekoni dosturi oşkenales şuri movişineret̆it, ok̆ovimenceleret̆it do ok̆oviağaneret̆it. Tarik Cemal Kutlu k̆ala Sefer Berzegişi artot suretepe yevuşiğeret̆i ekonaşis. Ekolen govikteret̆itşi, Bağlarbaşişen Fatihişa ok̆oğarğaleri, žiʒineri, xazi oqopineri taksite mepteret̆it.

Ar ndğas oxoris t̆ilifoni gemiçu. Meleni xonarik, “Ali İhsan Aksamaz Begişi oxori reniya, efendina çkimiya?! Ma voreya Tarik Cemal Kutluya. Muşi k̆ala, mint̆uya ok̆oviğarğalatya,” miǯu mç̆ipaboşate. “Homa, ma vorema, miǯvitma,” vuǯvi emus. Eşo miǯveret̆u “Ali İhsaninaya, heleya, k̆ap̆ineri momiğiya, “Xaci Muradi”şi tercume giğun naya! Videlerya, em savara şeniya” Xes na miğut̆u tercume svara mevunç̆işeret̆i emus emedeni. Uk̆açxendo viguri, megerem “Xaci Muradi”şi jin mç̆ipaşa ixanderen. Emedeni kobžireret̆it, “Xaci Muradi” coxoni xvena muşi gamiçkvinasunt̆u int̆ernet̆işi oşkenalesti.

1970-şen 1978-şakis “Kafkasyalilar Kultur Derneği”şi (“Ok̆oxtimale Oçildre K̆avk̆asia”) gamamçkvalaşi organo rt̆u "Kuzey Kafkasya Kultur Dergisi"şi (“Oçildre K̆avk̆asiaşi K̆ult̆uruli Jurnali”) coğabinameçaps redakt̆ori na rt̆u Tarik Cemal Kutluk gamoçkvu uk̆oreʒxu çkvadoçkva st̆at̆iape K̆avk̆asia do K̆avk̆asiuri k̆ult̆ura temoni; gamiçkvinan yado enteps goǯoncğoneret̆u. Çkvadoçkva t̆elevizuri arxepeşi p̆rogramapeşa ak̆ateret̆u K̆avk̆asiaşi dava şeni. 1998-sti iʒxuneret̆u xçetomanobaşi mak̆aturobaşa, Çeçen-İçkeriaşi Oxenʒaleşi Oçkinobapeşi Ak̆ademişa.

Emuk udodginu omralu mutxanepe ç̆iç̆it̆a oda muşis. K̆ult̆uruli skidala çkinis omxvacu şeni, otanapt̆u serepe do oserapt̆u ndğalepe. Fedakarobape moǯires. Aşopete ğirsoni xvenape na omralupt̆u do meçamura na rt̆u ar k̆oçis, muşi berepe do çilikti noǯires fedakarobape emus omxvacute. Tarik Cemal Kutluk na qu K̆avk̆asia temoni xvenape aǯi akonaşis gegisvarat na, irişen k̆ai oxoiǯonen mu ma otku minon.

Tarik Cemal Kutlusti uğut̆u mç̆ita ğarape. Xes na muxtept̆u k̆onari ikipt̆u ibadeti muşiti. Mitişi religia do ocerus çkar oras var ant̆alet̆u. Mi “mazlumi” rt̆u dosti rt̆u emuşa. Çeçenepe “Ç̆erk̆ezi” na şinapt̆u gagnapa k̆ala k̆abğoni rt̆u, nodgitut̆u am simadas. Dostoba, cumaloba do ok̆omxvacobas ucert̆u iroras do moǯirapt̆es am gagnabaşi becitoba. Murenki “movaru” do “minobaş gondvuşi” gagnapasti nodgitut̆u mtelot. “Ç̆erk̆ezoba, ok̆oxtimalepeşi odapes oxoronuşi ožiramu”şi gagnapasti medgineri rt̆u şurdogurite. “Turkias ovro milionite Ç̆erk̆ezi oxoraps”şi muxabbetepe na ogneret̆u do nok̆itxeret̆u iroras, ar timçxuşen na ogneret̆u do ti muşikti aşo na isimadept̆u ar ok̆oroʒxute domiǯveret̆es: “Heleya, ar moǯk̆edit cumalepeya. Vitoş oput̆e gaqvan, k̆arta oput̆esti vitoş k̆oçi geoxoranya, aya ǯopxups milioni k̆oçiya. Muşi  ovro milioniya?!” Emedeniti nunʒxvapt̆u: “Çkar mutu ikipt naya, na ginon k̆onari dido iqvitya, mus ipelsya?!”

Ar ndğas Çemberlitaşiş gomorgvas govulut̆itşi, var miçkin aǯi, muç̆o na iqu, nenak Bizant̆iaşi çodina ndğalepes goǯudgitu. “Maya, Muslimani voreya, edo Muslimanepeşi gecginoba momǯondunya. Mtini na renti aşo renya” Uk̆açxeti numʒxu, eşo: “Bizant̆iurepek na uğut̆es mencelişen dido farate menceloni malimepeşa uk̆oreʒxu ndğalepeşakis na nodgitesti aǯi moǯirapan, Bizant̆iurepe muk̆onariti gurami mitxanepe na rt̆esya. Mara ho, maya, Muslimani voreya. Edo moroya, momǯondun Bizant̆iaşi doloxvuya.”

Ar maaşite do elamʒxveri çkar mogapa var uğut̆u tina, otxo şuroni ocaği oskedinu, hemiti kira meçamute?! Jur bereş omordinu. K̆arta bereti mağala mektebepes ok̆itxapu. Çkar var madginen, am xali xvala Tarik Cemal Kutluk var, çili muşik na yoçkindu muzice ren. Jurik artot na yoçkindes mucize. Meryem Kutluk kimoli muşis na meçeret̆u mxuci ren k̆arta timoǯondobaşi jin.

  Tarik Cemal Kutluşi “Çeçen Direniş Tarihi” (“Çeçenepeşi Nodgitaş İst̆oria” coxoni  xvenati gamamçkumala Sorunişen gamoçkvapu şeni gza bgoreret̆i. ǯoxlenerepes na rt̆u steri, xolo momçeret̆u timçxuloba. Na gamiçkvinasunt̆u vaxtis, eşo tuğula steri armutxa var gamoçkveret̆u Sorunik. Na qu xvenape muşi oşkenas, am svara, majurapeşen umosi beciti rt̆u emuşa, emus eşo ğirsoba meçapt̆u, na nubecitapt̆u, miçkit̆u mati. Çkimi tolisti, çkvadoçkva k̆elepeşen am svara muşi beciti rt̆u, gamoçkvinu uk̆ort̆u.  Ar ndğas ti muşis, “Tarik cumadima, mu p̆at do muç̆o p̆atma do “Çeçenepeşi Nodgitaş İst̆oria” gamovoçkvatma. Mu miǯumertma?” p̆k̆itxi emus. “Hoya, iqvenya” miǯu. Axiristi, aǯi coxo muşi var mekçatminonan ar gamamçkumalas çkim coxote do e-post̆a adresite kart̆ali oncğonu govonk̆vatit. Mk̆ule kart̆ali vuç̆ari do mevuncğoni. Mʒika oraşk̆ule nena gemiktires. Svaraşi ar mk̆ule forma do “doloxenepe” mak̆vandept̆es. Na mak̆vandept̆es mutxanepe mevuncğoni tina, nena var gemiktires. Dulyati aşote geink̆ilu do mutu var.

Maotxani Demok̆rat̆iuri Gamantanaşi Didok̆oxtala, Mp̆olişi maovrani k̆oroʒxoni filialeşi “Nananenaşi Ocumale”şi Odulyobapeşi vaxtis na viçineret̆i Haldun Ozkani k̆ala ar ndğas, t̆ilifonite randevu eç̆opute, mok̆itxuşa videret̆it artot. Aya rt̆u arefe, namus na “Jineps” coxoni gazetaşi gamaçkvinuşi. Tarik Cemal Kutluk memageret̆es dostobate do musafiri muşi viqveret̆it. “Nananenaşi Ocumale”şi odulyobas numxvaceret̆u. Hemindros,  çkin artot na yevişiğeret̆it suretepes, aǯi mundes tina na voǯk̆eda, memiqonops dosturi ar soti do oşkenaleşa.

Dido ginže ǯanapeş morgvalis, maktaloba do ç̆aralobaşi mamgurapaloba na qu Lise Vefaşen ditek̆auduş k̆ule, mtelot Çeçenuri nenaşi jin ixandu irora muşis do domralu dido beciti mutxanepe. Namtini orapes, Musa Ramazanik Rusulişen Turkulişa na nukteret̆u xvenapeşi redakʒiape şeniti amagi na xarcupt̆u; namtini orapes Okorturaşi t̆op̆onimiuri mutxanepe şeni çkimdenti şvela na mak̆vant̆u, komşuns.

Mis uçkin, bekimda tek̆auduri skidala moǯonderet̆u iptineri ndğalepes. Mara armʒika oraşk̆ule oxanduşi gzalepe goreret̆u. Muşendo k̆ulani bere muşik ik̆itxupt̆u Xuk̆uk̆işi Fak̆ult̆es; biç̆i bere muşikti askerobaşen ağani goikteret̆u do mteloroni dulya var aqveret̆u emus çkva. İyyagvalis geç̆arelişi meç̆irobaş doloxe ibodert̆u. Armitxanişi nosi do xete, muxafazakari oqopimute na içkinen ar cgubişi mektebis mamgurapalobas kogeç̆k̆eret̆u. Mara hemi am nǯopulaşi oktaloba hemiti mamgurepaleşen na žireret̆u umaanoni do ğavri gagnapeşen şuri na ulebu şeni, met̆k̆oçu em nǯopula. Hemindos, mati na vixandept̆i, İnglisuri nenaş mamguraepalot, nǯopula k̆ala artikartisoba oxvenus mevumxvaceret̆ik̆on na,  emus na moǯondu ar çodina var gamaxteret̆u.

Arçkva meçapt̆u mtel ora muşi “Çeçenuri Nena”s. Emus na uğut̆u mç̆ipobate nena muşis oxizmet̆uşi gzalepe gorupt̆u. Ar-jur fara, Çeçeniaşen moxtimeri Çeçenepe k̆ala ok̆oğarğalus meviquceret̆i. Dido mskvaşa ğarğalapt̆u do k̆aixeşati ok̆oxoǯonapt̆es. Xvala nana muşişen, Çardakis na oxorapt̆u do oput̆uri dulyape k̆ala na ibodert̆u oşkenale muşişen na digureret̆u, na oxamperet̆u Çeçenuri nena var dubağeret̆u emus. Sovetari oktalas, Çeçeniaşi Avt̆onomiuri Resp̆ublik̆as gamaçkvineri svarapeti ok̆itxute nananena muşi oxamperet̆u. Çeçenuri nena na uçkit̆u k̆onarite Turkuli nenati uçkit̆u, k̆aixeşa ğarğalapt̆u. “Turkuli Xeşnoxvenuri Musik̆a” na uǯumernan musik̆a do Xalk̆uri birapape keifite nusimint̆u. Nananenape na var şinaps gagnapa var oxvaǯonet̆u, ar ndğas am gagnapa kianaşen nijilasen yado mtel gurite icert̆u.

Udodginu k̆itepe muşi ut̆kvaʒut̆u; çkvadoçkva pomadepe ixmart̆u. “Mç̆ita xorʒi na var vimxor orapes var maqven antepeya” miǯumert̆u. Ar ndğas vut̆ilifoni oxoris. “Oxzabuneşa iduya,” miǯves. Uk̆açxe ar-jur ndğa golaxtuşi, oxoris movuk̆itxi eya. Armʒika ora çkva golaxtu. Oxoris mevut̆ilifonişi, biç̆i muşik gominǯk̆u t̆ilifoni, “Ali İhsan cumadiya, baba çkimiya oxzabuneşa dinciruya, yevuç̆opi emus ar t̆ilifoniya. Ekolen gağarğalenya,” miǯu. Emedeni t̆ilifoni gevuçi emus. Çapas, Mediʒianaşi Fak̆ult̆es vincir ya miǯu. Na incirt̆u k̆orta do k̆ati muşi viguri do vidi mok̆itxuşa emedeni. Dopxedit, vilafit, ekolen-akolen ok̆oviğarğalit. Oxorişa goviktişi, na viçinop mtel K̆avk̆asiuri megabrepe do majura mitxanepes e-p̆ost̆ate do t̆ilifonite dovuambari.

Çodinot na ok̆oviğarğalit ndğa muç̆o andğaneri ndğa eşo gomaşinen. Nunk̆u muşis mask̆eti moçaneret̆es. Mok̆itxasti mk̆ule oras gza meçapt̆es hekimepek. Ok̆oviǯkert̆itşi, xe muşi na var ovuzdi, eya komžiruşi, “mu norenya, şkurina giğuniya? Mik̆rop̆i gaqvaseniya?” Ok̆uleti numxʒxu, “çkinden tkvanda var, tkvanden çkinda mik̆rop̆i var nak̆limas yado ren am mask̆eya.” Aya rt̆u muşi çodina şak̆a çkimda. Arçkva ok̆oğarğaluşa gza çkar var meçapt̆es hekimepek. Oğarğaluşi arteri gza miğut̆es. Heti rt̆u mobiluri t̆ilifoni. Mevut̆ilifonupt̆i do xali do xat̆iri muşi vuk̆itxupt̆i. Zabunoba muşis, marefakate muşi rt̆u Meryem Kutlu. K̆arta oras na noǯirapt̆u fedakaroba muşite kimoli muşis nuşvelt̆u udodginu. Edo eya oraxat̆u şeni xes na muxtept̆u k̆arta ondi ikipt̆u, mtini nenate iparpalt̆u.

Aya rt̆u ç̆araşi ğaribi cilve, mtel aya cansağobaşi sixintepete na ibodert̆uşi, biç̆i bere muşik, Argun Kutluk kogeç̆k̆eret̆u oxanduşa ç̆amişi firmas. K̆ulani muşik, Seda Kutlukti naqonopt̆u advok̆atobaşi st̆ajis. Tarik Cemal Kutluk žireret̆u berepe muşik na ixandasunt̆es ndğalepeti.  Şaneri rt̆u.

Çodinot Tarik Cemal Kutlu k̆ala t̆ilifonite oğarğalu mint̆uşi, t̆ilifoni gevuçişi nena na gemiktiru xonarişi mance rt̆u k̆ulani muşi Selda. İmgart̆u. “Ali İhsan cumadiya, baba domiğuru ç̆umanisya. Cumadi çkimikya cenaze muşiya, mendiqonu Çardakişaya,” miǯu. Emedeni gamapti oxorişen do vidi raxmetonişi oxorişa. Sedak memagu nek̆nas. İmgart̆u. “Guri mo niç̆vapma, skani baba rt̆u ar mitxani namus na uğut̆u dido beciti Ğormotoni xasietima, fedakari rt̆uma. Bekimda aǯi var oxogaǯonenma, mara moxtanoras oxoǯonaginonma, aǯi na giǯumerma do ar skirik baba muşişen emus na aqvasen timoǯondobaşen met̆a gaqvasen skandama,” vuǯvi do oteselluşi gzalepe bgori.

Ğura muşişk̆ule, nanç̆inerot çkar mutu var maxvenu. Arxvala Haldun Ozkani k̆ala artot na p̆ç̆arit “Çkinden Ar Mitxani Tarik Cemal Kutlu” coxoni st̆at̆ia, “Jurnali Nart”işi St̆aroşina-Guma 2004 tariğoni maeçdovitoçxorani k̆oroʒxas gamoçkvapuşi bedineroba maqu.

“Çeçenepeşi Nodgitaş İst̆oria” coxoni svara muşi ren gamaçkvineri, muşi ğuraşk̆ule. Vefaloba na moǯiru Tarik Cemal Kutluk svaraşi goǯotkvalas antepeti ç̆areren: “… Aya xvenaşi gamoçkvinus çkimda mtel mencelite na mimxvacu, axiri orape çkimişi xolosoni dosti, azizi cumala, dulyamxvenu k̆oçi Ali İhsan Aksamaz begi do Goksel Ulutabak begis çkar var maǯiren çkim minnettaroba...”

Tarik Cemal Kutluşi tabuti na tirupt̆u, cenazeşi nemazi na ikipt̆u, sapule muşişa na geonç̆apt̆u do let̆a na yobğapt̆u k̆oçepeşi doloxe var maqopinu. Ti muşis dido mutxanepe na eʒxut̆es k̆oçepes var aǯopxes, emus na nomskut̆u cenazeşi toreni. Mara ma miçkin;  Çeçenuri k̆arta xvama, Çeçenuri k̆arta birapa nunç̆uşun emus K̆afdağiş mojolute! (Mp̆oli, 21 Xʒala 2008)

 

+

 

 

 

TARIK CEMAL KUTLU’YU ANMA TOPLANTISI
 

Ali İhsan Aksamaz

Ben de sizlere teşekkür etmekle konuşmama başlamak istiyorum. Öncelikle tabi ki, bu anı kitabını yayınlayan Lowzar grubuna (Erol Yıldır Bey’e). Yine bu toptantıyı düzenleyen Lowzar grubuna teşekkür ederim.

Tabi biliyoruz ki; Tarık Cemal Kutlu herşeyden önce bir babaydı ve bir eşti. Bir baba olarak ve bir eş olarak ailesine, yakınlarına ne kadar önemli olduğunu ben biliyorum. Bunun yanı sıra, Çardak kasabasından çıkıp İstanbul’a gelip, o dönemde, okul okumak, üniversite bitirmek, İstanbul’da iş tutmak,  evlenmek, çoluk çocuk sahibi olmak. Kuşkusuz Çardak’ta yaşayan akrabaları için de bir gurur vesilesiydi. Fakat benim için Tarık Cemal Kutlu’nun önemi biraz daha fazla. Şöyle ki; ben,  hemen belirtmem gerekiyor: kendisinden  çok fazla şey öğrendim.

Bilindiği gibi; kendisi “Soğuk Savaş Dönemi”nin çocuğu ve o dönemde kendisi yüksek öğrenime gitti.  Üniversitede okudu.  Emeklilik dönemine gelirken de Sovyetler Birliği çöktü. Hem onun emekliliği,  hem de “Soğuk Savaş Dönemi “, Sovyetler Birliği’nin çöküşüyle birlikte ortaya çıkan dönem çakıştı. Böylelikle, baktığımız zaman, Tarık Cemal Kutlu’nun hayatında farklı bir dönem önümüze geliyor. İlk dönem, “Soğuk Savaş Dönemi“ nde  “İmam Mansurların Gazavatı”yla ilgili araştırma ve incelemeleriyle karşımıza çıkan, biraz daha “muhafazakâr” özlü bir Tarık Cemal Kutlu. Fakat daha sonraki dönemde ise;  Sovyetler Birliği’nin çöktüğü, Türkiye’de “nispî özgürlükler”in yaşanmaya başlandığı dönemde ise; diline, kültürüne daha önem veren bir Tarık Cemal Kutlu. İşte ben, bu dönemde yoğun olarak Tarık Cemal Kutlu ile dostluk kurdum. 

Tarık Cemal Kutlu da, bir çok insan gibi, “keşke”leri olan, pişmanlıkları olan bir insandı.  Öncelikle de, kendi dili ve kültürü için, Çeçence için daha fazla şeyler yapamadığı için son derece üzgündü. Fakat görüyoruz ki, gerek ölümünden kısa bir süre önce, gerekse de ölümünden hemen sonra yayınlanan eserlerle, biraz önce belirtmeye çalıştığım o “özgürlük dönemi”nde, birçok eser ortaya koymuştur.  Bu da bize gösteriyor ki,  “özgür ortam”da  “özgün ve doğası na uygun” eserler ortaya çıkabilmektedir. 

 

 

Nuray Gök Aksamaz, Ali İhsan Aksamaz, Yalçın Karadaş, Ali Bolat (“Tarık Cemal Kutlu’yu Anma Toplantısı”, 22 XI  2009,  Topkapı Holiday Inn)

 

Ben Tarık Cemal Kutlu’yu; insan, baba, eş; iyi bir insan olmasının ötesinde, bana anadil  konusundaki katkılarından dolayı yaşadığım sürece anacak ve elimden geldiğince de tanışmaya çalışacağım.
Burada yapılması gereken şey şu: Türkiye şu anda, uluslararası emperyalist-kapitalizmin acımasızca bir saldırısı altında. Sadece Çeçence, Lazca gibi diller değil, aynı zamanda Türkçe de tehdit altında.  Eğer biz, Türkçe’ye, Çeçence’ye, Lazca’ya ve diğer anadillerimize Abkhazca’ya, Adiğece’ye  sahip çıkarsak, Tarık Cemal Kutlu ve onun gibi olan insanların mücadelesini yaşatmış ve  sürdürmüş olacağız.  Ben, bu anlamda, bu konuya bu şekilde bakıyorum. Beni dinlediğiniz için size teşekkür ederim. Sağolun!”

 

* * *

 

Şimdi sözü eşime veriyorum:     

“Nuray Gök  Aksamaz:  “Bugün, Tarık Cemal Kutlu’nun anma toplantısında bulunmaktan gerçekten onur duyuyorum. Sevgili ailesini, bu toplantıyı organize eden kişileri ve Tarık Cemal Kutlu Armağan kitabını hazırlayanları ve daha önce Tarık Cemal Kutlu’nun eserlerine, emeğine yayınlanması yoluyla katkıda bulunan da saygıyla selamlıyorum. Ben Tarık Cemal Kutlu’ya bir şiir göndermek istiyorum. Bu şiiri aslında Kafkasya’ya göndereceğim. Tarık Cemal Kutlu’nun anısına. Saygıyla. Yanlız ayağa kalkmak istiyorum. 

 

GÜNEŞE VARDILAR MI? 

Gül, sası, gaz ve is
Karadan, ölüden, şiirden kokuyor
Örselenmiş ve kundaklanmışız
Yanık kokusu tümüne baskın
Dengemi bozarak kokuyor 

Ki utanç ve öfke sözcükleri
Öylesine hafif, öylesine yetersiz
Özkıyımı değildi bir toplumun
Savaşarak topluca, onurluca
Başkaldırısı ve direnişi de değil 

Güneşe vardılar diyorum, kül olmadan
Çünkü yapıtları emekten ve yetiden
Anka gibi küllerinden doğan değil
Coşkuyla kutlanır doğum günleri, şölenle
Yürekli yaşamları, bırakılan izler 

 

(Nuray Gök  Aksamaz, “Kuzay Kafkasya Mitolojisi- Nartlardan Beri, 2001)


 Teşekkür ediyorum. Arzu ederse, eşimden  kısa bir şiirimi okumasını rica ediyorum:

 

KEMENÇE  ÇALAN KAR 

Bırakın, duygularınızı  eseyim
Kar olsun
Kemençe çalsın ölülere
Beyaz adalar serviler altında
Yüzsün güneşlerine

Kar olsun
Geride kalan yolları
Sınırlarını geçerken duyulsun
Çağlayan yaşamların
Oratoryosu 

 

(Nuray Gök  Aksamaz, “Kuzay Kafkasya Mitolojisi- Nartlardan Beri”, 2001)
+

 

 

(Ben, “Tarık Cemal Kutlu Armağanı”, anı kitabında Tarık Cemal Kutlu’ya ait anılarımdan bazılarını okuyucaya aktarmıştım (sayfa: 15- 25).  Bu toplantıda o anılar dışındaki anıları da aktarmak istedim. Ancak zaman darlığı sebebi ile buna imkânım olamadı. Toplantıya hazırlık yaparken not aldığım konuların başlıkları şöyleydi:

1-      Osmanlı- Rus savaşlarından hareketle Şeyh Şamil ve Kafkasya’ya ilişkin gençliği ve son dönemdeki değerlendirmeleri.

2-      Şeyh Şamil’in dinî bilgisi ve onun dünya denge ve politikaları konusundaki yetkinliğine ilişkin değerlendirmeleri.

3-      “Amanat” konusu ve General Çeçensky olayı.

4-      General İsmail Berkok’un Anadolu’daki bir köy gezisi sırasında karşılaştığı ilginç bir olay.

5-      Türkiye’nin diğer anadilleri konusunu tartışırken kullanılan “anadil” ifadesine ilişkin değerlendirmesi: “Şimdi oğlumun anadili için ne diyeceğiz?!”

6-      “Selçuklu devletinin resmî yazışma dili neydi? Biliyor musunuz?”

7-      (Yanılıyor olabilirim: 1950’li yıllarda Akbaba Dergisi’nde çıkan R. H. K.’ın bir yazısı olabilir.) Lise yıllarında Kafkasyalıları aşağılayan bir yazıyı okuduğunda ve sonradan üniversite okumak için İstanbul’a gittiği zaman bu yazıyı eleştiren bir makaleyi gördüğündeki duyguları.

8-      Eski Hamaset dolu “Geleneksel Rus-Moskof yaftalamarı” ve Çeçen-İçkerya Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu arasındaki savaşa ilişkin önceki ve sonraki görüşleri. Bir milyon nüfuslu Çeçen-İçkerya Cumhuriyet’nin son durum hakkındaki son görüşleri.

9-      (Site) Öğrenci Yurdu’nda kalırken, bir polis araması sırasında dolabında bulunan “bir kitap” sebebi ile kendisini az kalsın nasıl göz alacaklarına ilişkin anısı.

10-  Çeçenlerin savaş taktiklerine ilişkin kendisini ziyarete gelen Harp Akademili askerler.

11-  Çeçen göçmenlerin, kendilerine dilsel-kültürel tanıma sağlayan Ukrayna’yı değil de Türkiye’yi seçmelerine ilişkin değerlendirmeleri.

12-  Çeçen-İçkerya  Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu arasındaki savaşın tüm şiddetiyle devam ettiği dönemlerde, çalıştığı okuldaki bir bayan öğretmenin kendisine öğretmenler odasında durmadan, “Tarık Bey, Çeçenler Türk değil mi?” diye sorması karşısında kendisini bir çok kez nasıl tuttuğunu ve en sonunda nasıl patladığını aktardığı anısı.

13-  Bir nüfus sayımı sırasında “anadili”ne ilişkin soruya, “Çeçence” demesi, sayım memurunun bunu bir türlü anlayamaması ve sonunda da nasıl tepki ile  “Sen Türkçe yaz!” dediğine ilişkin anısı.

14-  “Türk” kelimesinin etimolojisine ilişkin yazdığı makaleleri.

15-  Bir gün televizyonu, haberleri izlemek için açtı. O sırada bir film oynuyordu. Haberlere kadar şöyle bir izledik filmi. Filmin bayan starı Emel Sayın idi. Ve sürekli ağlıyordu. Tarık Cemal Kutlu, bir bana, bir de Emel Sayın’a o ünlü bakışıyla baktı. “Ali İhsan,” dedi, “bu toplum ağlayan insanı, hele ağlayan kadını çok seviyor. Bu sebeple ağlatıyorlar kadınları! 

16-  Türkiye’deki yönetimin, farklı dillere kültürel haklar vereceğini, daha doğrusu Batı’nın zoruyla vermek zorunda kalacağını, bunun hem iyi hem de kötü olduğunu düşünüyordu. Oysa; “Türkiyedeki yönetimin, kendi “yurttaşlarına anadil haklarını” çok önceden vermiş olması gerekirdi” diyordu.

17-  Yazılarını yayınlayan dergi ve gazetelerin emeğe saygı duymadıklarını söylemesi.  Dergi ve gazetelerde çıkan makalelerine yapılan müdahele ve kesmelerden ne kadar hoşnutsuz olduğunu ifade etmesi.

18-  Dergi ve gazetelerin, sembolik de olsa her yayınlanan çalışmaya bir telif ücreti vermesi gerektiği konusuna zaman zaman değinmesi.

19-  Osmanlı Devleti’nin Kafkasya’dan göç ve sürgünlerdeki rolünün üzerinde durması. Osmanlı Devletinin Kafkasya politikasının olmadığını, onları nasıl yalnız bıraktığınının üzerinde durması. Türkiye’nin de aynı politikasızlığı devam ettirdiğini söylemesi.

20-  İsim babası olduğum  ve kendisini de makalelerin yayınlandığı “Kafkasya Yazıları” adlı periodiğin yayınını kesmesine üzülmesi. O periyodiğe benzer bir yayın organının çıkarılması gerektiğine zaman zaman vurgu yapması. Bu konuda bir tecrübesi de vardı. Hatırlasınız, “Argun” adlı tabldot periyodik de yayınlamıştı.

21-  Üretmeyen, taşın altına elini koymayan, ancak yeri geldiğinde durumdan menfaat çıkarmaya çalışanları hiç sevmezdi. Asla da kendisini ön plana çıkarmadı. Fiyaka yapıyor durumuna düşürmezdi kendisini.

22-  Tarık Cemal Kutlu’nun odası bir ibadethane havasındaydı. Huşu içerisinde çalışır, çalıştığı konular üzerinde dostlarıyla fikir alış verişinde bulunurdu. O zaman, çocuklarının bile onu çok iyi anlayamadığını düşündüğüm bu çabaları; uluslararası kapitalizmin insanları bireyselleştirdiği, yanlızlaştırdığı, içine kapanık hale getirdiği, egoistleştirdiği, tektipleştiği ve zavallılaştırarak yalnızca tüketici hale getirmeye çalıştığı günümüzde  daha fazla anlaşılacaktır. İşte o zaman bu fedakâr insana duyulan özlem daha da artacaktır. Çünkü o, kapitalizmin yok etmeye çalıştığı insani değerleri yaşatma mücadelesine beyni, yüreği ve bileği ile destek veriyordu.)

 

Ali İhsan Aksamaz (Lowzar Tartışma ve Paylaşım Platformu tarafından 22 Kasım 2009 Pazar Günü saat 11:00- 13:00 arasında  Topkapı Holiday Inn’de düzenlenen Tarık Cemal Kutlu’yu Anma Toplantısı’ndaki konuşma bu metne dayanılarak yapılmıştır.)

 

[Önerilen Okuma: George Hewitt, Ali İhsan Aksamaz (Çeviren:) “Çeçenler ve Komşuları” Birikim Sosyalist Kültür Dergisi, Sayı 78, Ekim 1995.]

aksamaz@gmail.com

 

Metinlerin Lazcası için bkz:

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2022/02/tarik-cemal-kutlu-tarik-cemal-kutlusi.html

https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2022/02/blog-post.html

http://www.circassiancenter.com/tr/tarik-cemal-kutlu/

http://www.circassiancenter.com/tr/tarik-cemal-kutlu-1944-2004/