“Yüksek
yerleşim yerlerinde saha çalışması yapmak da istiyorum!”
(Ön
açıklama: Şimdi Sabri Aslışen ile beraberim. Bugünkü misafirim Sabri
Aslışen. Sabri Aslışen, çok bilgili bir
insan. Çok çalışkan bir aydınımız. Sabri Aslışen’in her alanda çok kıymetli
çalışmaları var; baştan aşağı sağlam bir kültür adamı kendisi. Gazeteci, yazar,
çevreci, fotoğraf sanatçısı, tulumcu ve dağcı kendisi; ben böyle biliyorum.
Ben, Sabri Aslışen ile bir söyleşi yaptım. Kültürel çalışmalarından bahsettik.
Bu metin, söyleşimize ait.(Ali İhsan Aksamaz, 09. VIII. 2019)
+
Ali
İhsan Aksamaz: Önce biyografinizden konuşalım, lütfen! Önceki yaşamınızdan
bahsedin bize! Nerede ne zaman doğdunuz? Nerelisiniz? Kimlerdensiniz?
Mesleğiniz nedir? Evli misiniz? Çocuklarınız var mı?
Sabri
Aslışen: 55 Yaşındayım. Ardeşen İlçesi’nin Seslikaya Köyünde 20 Ağustos’ta
doğdum. Ardeşenliyim. Ğomunoğlu. (Turudi, Mollasaliği). Gazeteciliğimin ve yazarlığımın
yanı sıra doğa sporlarını da meslek olarak yapıyorum. Evliyim. Bir kız çocuğum
(22).
Ali
İhsan Aksamaz: Hangi okullarda okudunuz? Hangi dilleri biliyorsunuz? Şimdi
nerede yaşıyorsunuz?
Sabri
Aslışen: Anadolu Üniversitesi Halkla İlişkiler okudum. Aynı üniversitenin
Fotoğrafçılık bölümüne de devam ediyorum. Günlük konuşmada gerekli olacak
şekilde Fransızca ve İngilizce biliyorum. Lazcayı konuşabildiğim gibi okuyup
yazabiliyorum. Eşimin işi gereği Ankara’da yaşıyorum.
Ali
İhsan Aksamaz: Biliyorum, gazetecisiniz. Kültürel mirasımızı yaşatmak için de
makaleler yazıyorsunuz. Makaleleriniz bir değil, birçok gazetede yayınlanıyor;
bunu biliyorum. Siz de isterseniz, önce eski çocuk oyunlarından bahsedelim.
Bize, eski çocuk oyunlarından bahsedin, lütfen! Bu oyunların Türkçe adlarını
verin, lütfen, bu yeterli olacak.
Sabri
Aslışen: Yaklaşık 35 yıldır gazetecilik mesleği sürdürmekteyim.
Çocukluğumuzdaki oyunlar bir başkaydı. Oyunları belli yaş grubuna göre ayırarak
oynardık. Bizim için her etkinlik bir oyun gibiydi. Kırmızı toprakla suyun
karışımından elde edilen çamur, çocukluğumun ilk oyunu olmuştu. Çamur oyununa “Let’aş
oliobiru” adını vermiştim. Çocukken oynadığımız oyunların bazılarını sizinle
paylaşayım; Saklanmaç, Korkuluk, İp atlama, Çelik-çomak, mendil kapma, topaç,
bilye-misket, çağatara, çember çevirme, tel-tahta araba sürme.
Ali
İhsan Aksamaz: Günümüzde de bu oyunları yaşatmak için neler yapmalıyız? Siz ne
düşünüyorsunuz?
Sabri
Aslışen: Aslında hiçbirimiz çocuklarımıza yeterli ve nitelikli vakit
ayıramıyoruz. Çalışma hayatı bir yandan ev işleri bir yandan. Anneler ve
babalar sürekli bir koşuşturma, bir şeyleri yetiştirme telaşı içinde geçiriyor
günlerini. Belki de kısacık bir zaman ayırıp çocuklarıyla göz teması kurmaya,
eskilerden sohbet etmeye, çocukken neler yaptıklarını anlatmaya bile ne zaman
bulabiliyor ne de bu konuya değer veriyorlar. Oysa ki, anne-baba-çocuk
arasındaki en kuvvetli bağ iletişim ve fiziksel temas ile kuruluyor. Bu temas
vasıtasıyla çocuklarımıza gelenek-göreneklerimizi, yerel çocuk oyunlarımızı
öğretebiliriz. Ancak bu şekilde gelecek nesillere aktarım sağlayabiliriz. Eğer
bunları yapamazsak, yerel kültürlerimizi kendi ellerimizle öldürmüş oluruz.
Ali
İhsan Aksamaz: Biliyorum, siz tulum ve kemençe de çalıyorsunuz.Doğru biliyor
muyum?!Tulum ve kemençe çalmayı ne zaman ve kimden öğrendiniz?
Sabri
Aslışen: Hayır, hayır! Tulum ve kemençe çalmayı bilmiyorum, ama bunlar başta
olmak üzere, yerel kültürlerimizin içinde yer alan müzik aletlerinin çıkardığı sesleri
dinlemeyi çok seviyorum. Oğlak derisiyle yapılan tulumun yani Lazca adıyla
Gudanın içine dolan nefes, parmakların ustalığıyla Navdan çıkan sesin güzelliği
bir başkadır. Hele de bu sesi Lazona’nın ve Doğu Karadeniz’in yağmur
ormanlarıyla buluştura bildiyseniz tadına doyum olmaz.
Ali
İhsan Aksamaz: Laz kadınları canla- başla çalışıyor, eşleri boş-boş oturuyor
diyor kimi insanlar. Öyle mi? Siz bu söze ilişkin neler söyleyebilirsiniz?
Sabri
Aslışen: Hep söylenir ve tenkit konusu olur, “Rize’de bütün işleri kadınlar
yapıyor, erkekler ise yan gelip yatıyor,” diye. İşte bu davranışların ana
kaynağı gurbetçiliğin getirdiği bir alışkanlık veya gelenek. Bölgemize çay
tarımı gelene dek insanımız gurbetçiydi…
Doğu
Karadeniz’in kuzey doğusunda yer alan Batum ve Sohum, önemli bir ticaret
merkezi olmasısebebiyle gurbetçileri rahatça kendine çekebiliyordu. Ortak
kültür ve yakınlık bakımından, Batum ve Sohum şehri bölge insanının gurbeti
olmuştu. (1800’lü yıllardan 1937’ye kadar, taki Sarp sınır kapısı kapanıncaya
kadar. Sınır kapısı kapandıktan sonra kırsal göç ağırlıklı olarak başta Ankara,
İstanbul ve İzmir olmak üzere diğer illere doğru yönelmeye başladı. Bu göç,
daha çok dışarıdan bakanlar tarafından tenkit konusu olmuş ve ağızdan ağıza
“Doğu Karadeniz Bölgesinde bütün işleri kadınlar yapıyor, erkekler ise yan
gelip yatıyor” şeklinde dolaşmaya başlamıştır. Bu ifadenin aslına bakıldığında,
geçmişte gurbetçi olarak çalışan erkeklerin, dışarıda yani “gurbet elde” evine
ekmek parası getirmek için ter döktüğü süreçte, kadınlarının yörede aktif
olarak çalışmaları ve ister istemez evin hem kadını hem erkeği rolünü
üstlenmeleri dolayısıyla ortaya çıktığı görülecektir. Bölge insanı olarak bunu
aslında hepimiz çok iyi anlayabiliyoruz. Elbette ki, bu durumu kullanan yöre
insanı da olmuyor değil.
Yanlış
anlamayın beni! Ülkemin gezmediğim, görmediğim yeri kalmadı. Yurt dışında da yaklaşık
on ülke gezdim. Bütün bu seyahatlerim süresince yöremizi ve Kaçkar Dağı,
eteklerini gözlerimin önüne getirdim kıyaslamak için. Ne mümkün! Kıyas kabul
etmedi hiçbiriyle! Gerçekten tabiat olarak dünyada bu kadar güzel bir yer yok.
Doğu Karadeniz dağları, dereleri, yaylaları ve gölleriyle eşsiz bir doğa
güzelliğine sahip ama, aynı zamanda çok zorlu coğrafya. Halkın, bu tabiat
şartları içinde hayatını idame ettirmesi, geçimini sağlaması fevkalade zor. Bu zorluğun
üstesinden ancak birlik olarak, kadın veerkek beraber sorumluluğu taşıyarak
gelebilecektir. Eski alışkanlıkların, gurbetçilik zamanlarının ve ben yatayım
sen yapçılığın gerilerde kalmasıyla Doğu Karadeniz halkı ve doğasıyla daha da
yükselerek kalkınabilecek, ülkemizin müstesna turizm cenneti olarak gözde
yerini perçinleyecektir.
Ali
İhsan Aksamaz: Siz dağcısınız, bunu biliyorum. Geziler de yapıyorsunuz. Lütfen,
bu gezilerinizden bahsedin bize! Bu gezileri nerelerde yapıyorsunuz? Gezi
konusunda dernek ve şirketleriniz var mı?
Sabri
Aslışen: Ortaokul yıllarından beri doğanın içindeyim. Doğayı sevmeyi rahmetli
anneme, fotoğrafçılığı ve dağcılığı ise “Dağların Reisi” lâkaplı Muhammet
Önçırak ağabeyimize borçluyum. Türkiye Dağcılık Federasyonu kurulmadan önce,
Ardeşen ilçemizde 1960 yılında Prof. Dr. Yılmaz Ergün Hocamız öncülüğünde
dağcılık derneği kurulmuş. Bu dernek sayesinde, Kaçkar Dağları eteklerinde yer
alan Fırtına Vadisi üzerindeki yerleşim alanlarında dağcılık sporunun
gelişmesinde önemli ölçüde katkılar sağlamıştır. 1998 yılında “Doğu Karadeniz
Kaçkar Dağcılık ve Doğa Sporları İhtisas Kulübü” adı altında kapsamlı bir
derneğin kurulmasında öncülük yaptım. Bu kulüp sayesinde, yapılan sportif
faaliyetler, festivaller ve dağcılık şenlikleri sayesinde sadece bölgemiz
değil, Doğu Karadeniz’in tamamı bölgesel ve ulusal medyalar aracılığıyla
tanınmış oldu. Bu tanıtımda emeği geçen kurucu üyelere, bugüne kadar görev alan
başkan ve üyelerine ve de halen görevde olan başkan ve yönetim kurulu üyelerine
sizin aracılığınızla sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum. Kulüp olarak gezilerimiz,
özellikle hafta sonları doğu Karadeniz’in tamamına ve yılın belli aylarında
yurt geneline hatta yurt dışına sportif ve gezi amaçlı programlar
düzenlenmektedir. Kulübümüz şirket değil, yaptığı faaliyetlerin çoğunluğu
sportif amaçla yapılmaktadır.
Ali
İhsan Aksamaz: Siz, Ardeşen’in Sesi adlı gazetenin de öncülerinden birisiniz.
Siz de isterseniz, biraz da bu gazeteden konuşalım!
Sabri
Aslışen: Ardeşenin Sesi Gazetesi, Ardeşen ilçemizde kurulan yerel bir
gazetedir. Yıllar önce küçücük bir mekânda başladı yayın hayatına. Bir kulübeyi
andıran, sadece bir kapı ve bir pencereden ibaret olan daracık mekânında doğdu
gazetemiz. Hurufat (Tipo) baskıyla haftalık olarak yayınlanan, kuruluşundan
beri doğru, dürüst, tarafsız ve ilkeli yayın çizgisinden sapmadan yoluna devam
eden gazetemiz, modern ofset tesislerinde günlük olarak çıkarılmaya ve yarım
asra yaklaşan bir süredir okuyucularıyla buluşmaya devam ediyor.
Yerel
ve bölgesel gazetelerin kendi imkânlarıyla ayakta kalmaları kolay olmamasına
rağmen, Ardeşenin Sesi Gazetesi, kuruluş tarihi olan 25 Ocak 1973’ten bugüne
tam 46 yıldır aralıksız olarak yayın hayatına devam etmektedir. Ardeşenin Sesi
Gazetesi’ni bölgemize kazandıran gazetemizin kurucuları Av. Sedat Kâhya hocam ve
Ahmet Özcan Bey başta olmak üzere fikir işçilerine, yazarlara ve tüm
çalışanlarasizin aracılığınızla sonsuz şükranlarımızı sunuyorum.
Ali
İhsan Aksamaz: Günümüzde, siz başkent Ankara’da yaşıyorsunuz. Ankara’da
kültürel bir derneğiniz var mı? Varsa, dernekte hangi kültürel aktiviteleri
yapıyorsunuz?
Sabri
Aslışen: Ömrünün yüzde 60’ini doğada geçiren biri için şehir hayatı çok zor
gelmektedir. Yaklaşık 5 yıldır Kavaklıdere Çankaya Ankara’da ikamet ediyorum.
Bayındır-2 Sokak No: 30 D: 5 Çankaya/ Ankara adresinde Başkentimize yakışır
“Ardeşen Kültürevi Derneği” (ARDER) adında bir derneğimiz var. Yaklaşık 500’ü
aşkın üyesi bulunan derneğimizin başkanlığını, yıllarını eğitime adamış, emekli
matematik öğretmeni Ahmet Üstoğlu yürütmektedir. Başkanımız ve dernek yönetim
kurulu üyeleri olarak bizlerin üstlendiği misyon, Ankara’da ve Ankara dışında yaşayan
Ardeşenliler arasında köprü vazifesini üstlenerek sosyal, kültürel ve eğitime
yönelik faaliyetlerini sürdürmektir.Ülkemizin saygın kuruluşları arasında yer
alan Koç Holding Yönetimi tarafından ülke genelinde faaliyet gösteren yerel
kültür dernekleri arasında yıl boyunca en çok etkinlik yapan faal dernek olarak
Ankara Ardeşen Kültürevi Derneğimiz gösterilmiştir. Bundan ötürü çok gururluyuz.
Ali
İhsan Aksamaz: Aklınızda yeni kültürel projeler var mı? Bir kitap yazmak gibi
bir projeniz var mı?
Sabri
Aslışen: Yerel anlamda eskiz aşamasında olan projelerim var. Bunların başında
gelenek-göreneklerimizin içinde yer alan çocuk oyunları gelmektedir. Unutulmaya
yüz tutmuş olan Laz çocuk oyunlarını aslına uygun bir şekilde yazılı ve görsel olarak
hazırlamak istiyorum. Bu konuda sizin deneyimli çalışmalarınızdan ve aydın
fikirlerinizden ve de Çocuk Gelişim Uzmanı olan eşimin görüşlerinden de
yaralanmak istiyorum. Ömrümüz vefa eder de bu eseri hazırlayabilirsek, gelecek
nesle ve onların çocuklarına iyi bir kaynak eser bırakmış olacağız.
Öte
yandan önümüzdeki yıl Doğu Karadeniz bölgesindeki yüksek yerleşim yerlerinde
geçmişe dayalı eserleri araştırmak, bu eserlere bağlı kaynak bilgileri ve
özellikle yaşanmışlıkları bir araya toplamak için saha çalışması yapmak
istiyorum.
Ali
İhsan Aksamaz: Size çok teşekkür ederim. Sorularıma baştan aşağıya
derinlemesine cevap verdiniz. Daha ne diyeyim?! Daha ne sorayım?! Soracak başka
sorum yok. Sizin söyleyecekleriniz varsa, lütfen buyurun söyleyin!
Sabri
Aslışen: Bana verdiğiniz bu fırsattan dolayı sonsuz teşekkürlerimi sunuyorum. Hali
hazırda bölgede yaşamıyor olsam da, yaşanmışlıkların izlerinin kaybolmaması,
yerel kültürümüzün gelecek nesillere sağlam şekilde aktarılması,
gelenek-görenek ve kültürel mirasımızın ileriye taşınması için bireysel olarak
elimden gelen gayreti göstermeye çalışmak en büyük hedefim. Umarım başarabilirim.
+
“Rak̆anoni oput̆epes k̆ult̆uruli noçalişe oxvenuti guris mek̆amilaps!”
(Goʒ̆otkvala: Aʒ̆i Sabri
Aslişeni k̆ala vore ma. Andğaneri musafiri çkimi ren Sabri Aslişeni. Sabri Aslişeni ren dido çkinaperi ar k̆oçi.
Dido dulyamxvenu gamantaneri çkini ren. Sabri Aslişenis kuğun dido ğirsoni
k̆ult̆uruli noçalişepe k̆arta speros; tişen k̆udelişa dido k̆apet̆i k̆ult̆uriş
k̆oçi ren Sabri Aslişeni. Magezete, mç̆aru, magomorgve, mafot̆ografe,
gudastvire do magerme ren emu. Sabri Aslişeni k̆ala ar int̆erviu dop̆i ma. Çkin
molapşinit muşi k̆ult̆uruli noçalişepeşen. Edo aya ren çkini int̆erviuşi
t̆ekst̆i. (Ali İhsan Aksamazi; 09. VIII. 2019)
+
Ali İhsan Aksamazi: İpti biyografi tkvanişen bğarğalat,
mu iqven! ʒ̆oxleni skidala tkvanişen molamişinit! So do mundes yeçkindit,
dibadit? Sonuri ret? Namu oput̆eşi skiri ret? Mi oğlepeşi ret? Mu dulya ikipt?
Çileri reti? Berepe giqonunani?
Sabri Aslişeni: Ma (55) jure
neçi do vit̆o xut ʒ̆aneri vore. Noğa Art̆aşenişi oput̆e Ağvanis dovibadi ma.
(20) eçi Mariaşinas dovibadi. Art̆aşenuri vore. Ğomunoğli, (Turudi,
Mollasaliği) vore. Eşo ptkvat na, aşo ptkvat na, mexole (35) eçi do vit̆o xut ʒ̆anaşendoni magazeta vore. Hemi
magazeta hemiti mç̆aru vore, hemiti buncinaşi sporeşati toli
komiğun. Ayati, mesleğepe çkimişen arteri ren. Eşo mazit̆en ma. Çileri vore do ar k̆ulani bere komiqonun.
Bere çkimi ren (22) eçi do jur ʒ̆aneri.
Ali İhsan Aksamazi: Namu nʒ̆opulapes igurit? Namu nenape
giçkinan? Aʒ̆i so skidut?
Sabri Aslişeni: Ma doviguri Anadoluşi
Universit̆et̆işi Xalk̆i K̆ala munasepetepeşi burmes. Xoloti vigurap artneri universit̆et̆işi
fot̆ografişi burmes. Fransuli do İnglisuri nenape komiçkin. Edo entepeşi seviye
domibağun dğaluri oxmarus. Lazuri nena muk̆onari miçkin na, ek̆onariti domak̆itxen
do maç̆aren. Çili çkimik içalişeps nananoğa Ank̆aras, emuşeni mati nananoğa
Ank̆aras pskidur.
Ali İhsan Aksamazi: Ma miçkin, tkvan magazete/
jurnalist̆i ret. K̆ult̆uruli anderi çkini oskedinu şeni mak̆alepeti ç̆arupt
tkvan. Edo tkvani mak̆alepe ar gazetas vardo, dido gazetas gamiçkvinen; aya
komiçkin. Tkvanti ginonan na, ipti berepeşi mcveşi sterapapeşen bğarğalat.
Berepeş mcveşi sterapapeşen molamişinit, mu iqven! Eya sterapapeşi Lazuri
coxope komomçit, mu iqven, eya domibağun.
Sabri Aslişeni: Mexole (35) eçi
do vit̆o xut ʒ̆ana ren, ma magazeta vore; aya dulya vikip. Beroba çkinişi
sterapa, aʒ̆inerepe steri va rt̆u; çkvapebura rt̆u. K̆arta ʒ̆anaşi grubişen
berepes çkvadoçkva sterapa kuğut̆es. K̆arta ʒ̆anaşi grubis tito sterapa
kuğut̆u. Edo çkin çkini grubişi doloxe vistert̆it eya sterapa. Çkini şeni,
emindroneri k̆arta aktivit̆e rt̆u sterapa; eşo rt̆u. Mç̆ita let̆a do ʒ̆k̆ariten,
t̆alaxi vikipt̆it çkin. Aya rt̆u beroba çkimişi enni mskva sterapa. Aya sterapas coxont̆u “Let̆aş
oliobiru”. Aya coxo mepçeret̆i ma. Aya coxo gevodveret̆i ma eya sterapas. Beroba çkinişi sterapapeşi coxopeşen
molagişinat: K̆uku t̆a-ont̆obinu, Dida Mangisa, Toç̆i
mok̆apinu, ʒuk̆ani, ʒ̆ukvap̆i, oktimoni, şurduli, mili xut̆ula, Let̆aş oliobiru,
omp̆urina, pirpila, dok̆anuri, piʒari okt̆imaşe, enʒuna-penʒuna, ok̆anʒ̆ure,
k̆ap̆ula cexunu, maʒ̆k̆inri oşinaxu, fot̆a t̆ximoza.
Ali İhsan Aksamazi: Andğaneri ndğasti aya sterapape
oskedinu şeni muepe oxvenuşi voret çkin? Tkvan mu izmont?
Sabri Aslişeni: Mtini giʒ̆vat,
andğaneri ndğas, çkar mitis dobağine do meçamura ora va miğunan berepe çkinişa.
Moxva ora va miğunan berepe çkini şeni; andğaneri didi noğaşi k̆aosişi guri
şeni ren aya. Berepe k̆ala pelaperi ora mek̆alapuşi şansi va miğunan. Ar k̆ele
oçalişu, majura k̆ele oxorişi dulyape. Nana do babapek udodginu- udoxunu
endişe-telaşiten skidunan; yonk̆ap̆uşi telaşis renan. Ar mutupe gondinuşi
şkurina kuğunan nana do babapes. Aşoten ʒ̆anape
mek̆ulun. Armʒika rt̆as nati, berepe mutepeşi k̆ala ok̆oxedu, mcveşi ambarepe
mutepeşişen molaşinu, entepeşi berobaşen oğarğaluşi orati va uğunan nana do
babapes, gonepti! Amk̆ata dulyapeşati toli va uğunan entepes; eşo vizmon ma. Mʒudi
va ren; nana-baba-bereş qoropa yeçkindun irtibati do fizik̆uri temasişen. Aya
temasişi vasitaten, çkini k̆ult̆uri-adetepe do berepeşi sterapape berepe çkinis
oguramuşi şansi maqvenan çkin. Adetepe- k̆ult̆uri çkini, ek̆uleni nesilepeşa
nunç̆işinu şansi aşoten maqvenan. Aşo va p̆at na, k̆ult̆uri çkini xepe çkiniten
voğurinaten, daçxiri çkini voskirinaten; aya k̆aixeşa miçkit̆an.
Ali İhsan Aksamazi: Ma miçkin, tkvan gudastviri do
kemanceti gelaçapt. Mtini miçkini?! Mundes do mişen igurit gudastviri do
kemance gelaçamu?
Sabri Aslişeni: Var, var!
Gudastviri do kemanceşi gelaçamu va miçkin ma. Mara svalyaruli k̆ult̆uri
çkinişi musik̆aluri alet̆epeşen gudastviri do kemanceş sersis osiminu dido k̆ai
maʒ̆onen. Korit̆işi t̆k̆ebiten xveneri
Gudastvirişen gamaxtimeri sersi ren dido loqa. Mara gudastviri gelaçamuk
gak̆vans mahareti do ust̆at̆oba; aya miçkit̆an ipti. Heleti aya sersis, Lazona
do Yulva Uçamzoğaşi mç̆imaşi mt̆k̆apes osiminu ren dido loqa. Osiminuten va ižğert; aya
giçkit̆an!
Ali İhsan Aksamazi: Lazi oxocalepek şurdoguriten
içalişapan, mara kimolepe mutepeşik xemboşi doxedunanya tkumernan namtini
k̆oçepek. Eşo reni? Tkvan mu gažitenan aya ambari şeni?Mu izmont tkvan?
Sabri Aslişeni: Ho, p̆anda eşo
itkven. Edo aya ren tenk̆idişi mevzu. “Rizinuri
oxorcalepek udodginu-udoxunu içalişapan do kimolepe doxedunan do p̆anda
keifi ikipan!” Aşo tkumernan galenepek. Aya dulyas kuğun ar sebebi. Kimoli ren
mak̆urbete do aya xali moxtimeri ren k̆urbetişi adetişen. ʒ̆oxleni orapes, Çkin
çayişi ziraati va miğut̆es Lazonas. Edo kimolepe rt̆es mak̆urbete…
1800-oni ʒ̆anapeşen 1937 ʒ̆anaşa, noğa Batumi do noğa Soxumi rt̆u beciti
ticaretiş şkagurepe. Batumi do
Soxumi rt̆u yak̆ini hemi gza muşiten
hemiti k̆ult̆uri muşiten çkinda. Oşkaruli ğirape dido komiğut̆es emindros. Emuşeniti emindroneri akoni k̆oçepeşi
k̆urbeti rt̆u Batumi do Soxumi. Sinori
geink̆iluşi, milleti idu didopeten Ank̆ara, İst̆anboli do İzmirişa do majura
noğapeşa. Aya ek̆onomk̆iuri xicret̆işi
gurine, didopeten galenepek tenk̆idepe ikipan do oxorcalepek udodginu-udoxunu içalişapan do
kimolepe doxedunan do p̆anda keifi
ikipan yado ar şayia gamaxteren. Mtini giʒ̆vat,
kimolepek oçalişu şeni k̆urbetişa ulut̆es para mogapu şeni mcveşi orapes. Edo
muxuri çkinişi oxorcalepekti oxori do qonaşi dulyape ikipt̆es oput̆epes. Dulya
eşo iquşiti, oxorcak kimoşi muşişi dulyapeti ikipt̆u oput̆es. Aya adeti
emindroneri sosyaluri xalişen yeçkinderen; aya k̆aixeşa ižiren. Çkinti aya xali
oxomaʒonenan. Moro mu, muxuri çkinişi namtini kimolepesti çilepe mutepeşi
gamaşvaluşa toli kogiğunan; ayati komiçkinan. Mara aya zmona do gagnapa va ren
gont̆aleri mteli muxuri çkinis; ayati komiçkinan çkin.
Xilafi mutu va giʒ̆vaten.
Dobadona çkinişi k̆arta muxuris gopti, k̆arta şeyiti kobžiri ma. Galeni mexole
vit dobadonasti gopti ma. Ho, galeni dobadonapes vort̆i, emindros aya
dobadonapeşi mskvanobape do K̆açk̆arepeşi mskvanoba ok̆ozimuşa toli komiğut̆u
ma p̆anda. Edo p̆anda K̆açk̆arepe
malandet̆u ma ok̆iyasu şeni. Mumkuni va
ren. Ok̆iyasuşi mutu va ren. Mtini giʒ̆vat, K̆açk̆arepe çkinişi buncinas
mengaperi va uğun mteli dunyas. Amk̆ata mskva sva va ren dunyas. Yulva Uçamzoğaşi muxuris germape, ğalepe,
golape do t̆ibape muşiten, buncinaluri mskvanoba kuğun. Mara artneri oras, coğrafya muşiti monk̆a ren. Edo xalk̆işi
oskidu do oçalişuti ren dido meç̆ireli aya buncinaşi doloxe. Aya meç̆ireloba
k̆ala başi oxvenu şeni, çili do kimoli oçalişuşi ren, xes xe meçameri do
anank̆eniten. Otexuşen genomskide mcveşi adetepe meşkvinu domaç̆irnan. Ma
dopxeda do si içalişi; amk̆ata zmona do gagnapa va ren modernuri k̆oçişi. Aya
p̆at̆i adetiti meşkvinuten, Uçamzoğaşi muxurik xalk̆i do buncina muşi k̆ala
daati ixampasunon. Aşoten dobadona çkini
iqvasunon t̆urizmişi cenneti do didinoba muşi ognapasen mteli dunyas.
Ali İhsan Aksamazi: Tkvan magerme/ alpinist̆i ret; ayati
komiçkin. Golvapeti ikipt. Aya golvape tkvanişenti molamişinit, mu iqven! So,
namu muxurepes ikipt aya golvape? Golvaşi derneğepe do şirk̆etepe
giğunani?
Sabri Aslişeni: Oşkenoni nʒ̆opulaşi
oraşendoni, ma buncinaşi doloxe vore. Buncinaşi qoropa, rametli nana çkimişen
do fot̆oğrafi do alp̆inizmişi qoropati “Germapeşi Reizi” žegnoni Muhammet Onçirak cumadi
çkinişen doviguri ma; eʒxala komiğun entepeşa ma. Turkiyeşi Alp̆inizmişi
Federasyonişen ʒ̆oxleni orapes, P̆rofesor Dr. Yilmaz Erguni Xoca çkinişi
inisiyat̆ifiten, alp̆inizmişi derneği geidgineren 1960 ʒ̆anas, noğa çkini
Art̆aşenis. Aya derneğişi landeten,
alp̆inizmi ik̆ap̆et̆ineren K̆aç̆k̆arepeşi ʒ̆alenk̆elepeşi Furt̆unaşi Vadis. Eya
derneğik aya sp̆orişi omordinus nuşveleren. “Yulva Uçamzoğaş K̆aç̆k̆arişi
Alp̆inizmi do Buncinaşi Sp̆orepeşi İxtisasişi K̆lubi” coxoni derneği geidginu
1998 ʒ̆anas. Aya derneği rt̆u teşkilatoni k̆arta speros. Aya derneğiş gedgus şurdoguriten viçalişi ma;
goʒ̆ocğoneri doviqvi ma aya derneğiş
gedginus. Aya k̆lubişi landeten, sp̆ort̆uli faaliyetepe, fest̆ivalepe do
alp̆inizmişi şenluğepe dop̆it. Edo aya sp̆ort̆uli faaliyetepe, fest̆ivalepe do
alp̆inizmişi şenluğepeşi landetenti,
xvala muxuri çkinişi coxo var, Uçamzoğaşi mteli muxurepeşi coxo ignapinu
hemti muxuruli hemiti milleturi medyaşi xeten. Tkvani vasitaten, aya derneğişi
emindroneri do aʒ̆ineri magedgine mak̆ature, mak̆ature, maoktale do dudmaxvancepes dido şukuri vuʒ̆umer ma,
entepes emeği uğunan aya oçinapus do emuşeni. K̆lubi çkinik golvape ikips mteli
Uçamzoğaşi muxurepes, didopeten doloniş çodinapes. K̆lubi çkinik xvala mteli
Turkiyes var, galeni dobadonapesti
sp̆ori do golva şeni p̆rogramepeti ikips ʒ̆anaşi meçkineri tutapes.
K̆lubi çkini şirketi va ren. K̆lubişi faaliyetepe, sp̆ort̆uli gagnapaten
ixvenen; ayati miçkit̆an.
Ali İhsan Aksamazi: Tkvan Art̆aşenişi Sersi coxoni
gazetaşi ç̆k̆onepeşi art-arti ret. Eşo miçkin. Tkvanti ginonan na, amʒikati aya
gazetaşen bğarğalat!
Sabri Aslişeni: “Art̆aşenişi Sersi”
ren noğa çkini Art̆aşenis gedgineri muxuruli ar gazeta. Dido ʒ̆anape ʒ̆oxle
rt̆u, ç̆iç̆it̆a mekyani kuğut̆u do eşo gamiçkvinu. Ar paʒxas nungapt̆u, eşo mazit̆en aʒ̆i, xvala ar nek̆na
do ar pencere kuğut̆u eya mekyanis. Eya mekyani dido mʒ̆ule rt̆u do ek yeçkindu
gazeta çkini. Xurufatişi (T̆ip̆oşi) formatiten kogamaxtu dolonis ar fara.
İptineri dğa muşişen doni mtini, helali, uk̆elenari do p̆rensip̆oni ar ğara
kuğut̆u, aʒ̆iti artneri ğaraten gamiçkvinen “Art̆aşenişi Sersi”. Mara andğaneri
ndğas, modernuri ofset̆uri tesisepes gamiçkvinen, dğaluro gamiçkvinen. Mexole gverdi oşʒ̆anuraşendoni, mak̆itxalepe
muşis ambarepe meçaps Art̆aşenişi Sersik. Ti-mutepeşişi imkyanepeten oskidu
ren dido meç̆ireli muxuruli do
t̆erit̆oryaluri gazetepe şeni; eşo rennati, “Art̆aşenişi Sersi” gamiçkvinen 25 ʒ̆anağani
1973-şen andğaşa, 46 ʒ̆anaşendoni umek̆vatero. Tkvani vasitaten, ma ipti
gazetaşi magedgine Avok̆at̆i Sedat Kahya Xoca çkimi do Ahmet Ozcan Begis şukuri
vuʒ̆umer. Entepek “Art̆aşenişi Sersi,
hediye komomçes do emuşeni. Xolo “Art̆aşenişi Sersişi” fik̆iriş
madulyepe, mç̆arupe do mteli madulyapes şukuri vuʒ̆umer ma.
Ali İhsan Aksamazi: Andğaneri ndğas, tkvan nananoğa
Ank̆aras skidut? Nananoğa Ank̆aras k̆ult̆uruli derneği giğunani? Giğunan na,
namu k̆ult̆uruli dulyape ikipt derneğis?
Sabri Aslişeni: Skidala çkimişi
oşişen 60 buncinas mek̆ovolapi ma, raxat̆i-raxat̆i pskidi. Emuşeniti didi noğas oskidu meç̆ireli
momixteps. Mexole 5 ʒ̆ana ren, nananoğa
Ank̆araşi muxuri K̆avaklideres pskidur, Çank̆ayas pxer ma. Noğa Çank̆ayaşi
sokaği Bayindiris “Art̆aşenişi K̆ult̆uriş Oxori” (ARDER) coxoni ar derneği
komiğunan. Mexole 500-şen met̆i mak̆ature uqonun derneği çkinis. Derneği
çkinişi dudmaxvabce ren Ahmet Ustoğli. T̆ek̆audi matematik̆aşi mamgurapale ren.
Skidala muşi gamantana-gurapa şeni golaçkvineri kuğun. Derneğişi dudmaxvance do idare heyetişi
mak̆aturepo, çkin ar misyoni komiğunan.
Ank̆ara do Ank̆araş gale skideri Art̆aşenurepeşi şkas ar xinci steri
viçalişepst çkin. Sosyaluri, k̆ult̆uruli gamantanuri speros viçalişept.
Art̆aşenişi K̆ult̆uriş Oxorik dido k̆ult̆uruli faaliyetepe ikips ar ʒ̆anas
morgvalis. Emuşeniti derneği çkini majurapeşen dido faaliyetoni derneği goşiʒxunu dobadona çkinişi ʒ̆oxlextimu muessesepeşen
K̆oç Holdingişi idare heyetişk̆elen. Emuşeniti timoʒ̆onderi voret çkin.
Ali İhsan Aksamazi: Ağani k̆ult̆uruli p̆rojepe giğunani
nosis? Ar ketabi oç̆aru steri p̆roje giğunani?
Sabri
Aslişeni: Lok̆aluri maanaten, eskiziş p̆rojepe komiğun ma. K̆ult̆uri- adetepe çkinişen berepeşi
sterapape coxoni noçalişe çkimi ren aya eskiziş p̆rojepeşi doloxe. Eşo-aşo
goç̆k̆ondineri Lazi berepeşi sterapape ç̆areli do suretiten orijinaluro oʒ̆opxu
guris mek̆amilaps. Tkvani tecruboni noçalişepe do gamantanuri fik̆irepeşen do
p̆edagogi çili çkimişi fik̆irepeşen feide ožiruti guris mek̆amilaps. Pskida na,
aya noçalişe çkin maʒ̆opxan na, ek̆uleni nesilepes do entepeşi berepes dido
pelaperi ç̆areli odude aqvasunonan.
Majura k̆eleti ek̆uleni ʒ̆anas, Uçamzoğaşi rak̆anoni oput̆epes mcveşi eserepe
goşogoru, aya eserepeşi odude ambarepe do didopetenti gonoşinepe ok̆orobu şeni
speroş noçalişe oxvenuti guri mek̆amilaps.
Ali İhsan Aksamazi: Ma dido
şukuri giʒ̆umert. K̆itxalepes tişen k̆udelişa k̆ut̆alişa nena gemiktirit. Çkva
mu ptkva?! Çkva mu gk̆itxat?! Ma
ok̆itxuşi çkva mutu va miğun guris. Tkvan otkvaluşi çkva mutu giğunan na, eti
miʒ̆vit, mu iqven!
Sabri Aslişeni: Ma dido şukuri
giʒ̆umert, tkvan fursat̆i momçit do
emuşeni. Aʒ̆i muxuri çkinis va pskidur nati, xalk̆i çkinişi k̆ult̆uruli
nok̆uçxenepe va gondunas yado, lok̆aluri adetepe do k̆ult̆uri çkini ek̆uleni
nesilepeşa mç̆ipaşaşi nunç̆işinu şeni, şurdoguriten oçalişu guris mek̆amilaps.
Bolaki gemacginen!
(Önerilen
okumalar: Avni Ertaş: “Tarım, eğitim ve dış politika değişmez devlet
politikaları olmalı!”, sonhaber.ch, 19. VII. 2024; Bayram Ali Özşahin:
“Kapitalizm her şeyi aşındırıyor, öğütüyor, eritiyor, kaybediyor!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 14. VIII. 2019;
Besim Özel: “Köyümüzde Lazca türküler söylenirdi”, sonhaber.ch/
circassiancenter.com.tr, 11. IV. 2022; Cemil Telci: “Çay Üreticileri de Özel
Şirketlerin İnsafına Kaldı!”, sonhaber.ch/
circassiancenter.com.tr, 19. VI. 2021; Cihangir Bilgin: “Anadolu’da yaşamış
ozan ve âşıkların divanını okudum!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 11. XII. 2021; Cihangir
Bilgin: “Kendi kültürümüze ve anadilimize dair tek kalem oynatmamak çok zoruma
gitmişti!”, sonhaber.ch sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 12. XII. 2021; Cihangir
Bilgin: “Batum, Tiflis, Rustavi’de arşiv çalışmaları yaptım!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/
circassiancenter.com.tr, 14. XII. 2021; Cihangir Bilgin: “Lazca mücadelemize
devam edeceğiz!”, sonhaber.ch / gurcuhaber.com/
circassiancenter.com.tr, 16. XII. 2021; Demir Akın “Ne Kadar Çok Dil, O Kadar
Çok Zenginlik!”, sonhaber.ch/
circassiancenter.com.tr, 30. XI. 2018; Ergün Konakçı: “Vatandaşların Eğitim ve
Kültür İhtiyaçları İçin Çeşitli Faaliyetlerde Bulunmak Siyasî Bir Eylem
Değildir!”, circassiancenter.com.tr, 24. VIII. 2019; Erol Kant “Antik çağlardan
günümüze gelen bu kadim dili yaşatmamız gerekiyor!”, sonhaber.ch,
circassiancenter.com.tr, gurcuhaber.com, 31. VIII. 2022; Fatma Başural:
“Anadilimizi, Kültürümüzü, Geleneklerimizi Bilelim!”, circassiancenter.com.tr,
1. XII. 2018; Gülcan Yüksel Asılyazıcı: “Dört Elle Lazca İçin Savaşan Biri Olup
Çıktım!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/
circassiancenter.com.tr, 29. III. 2021; Gülhan Alkan: “Batum
Muhaciri olarak gelmişiz!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 20. III.
2024; Hasan
Uzunhasanoğlu: “Lazca, Bir Dialekt (Ağız, Şive) Değil, Bir Dildir!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 21. VIII. 2019; İnci
Derya Turna, “Anadilimiz ve Köklü Güzel Kültürümüz Yok Olmasın!”;
circassiancenter.com.tr, 11. IX. 2019; İnci
Derya Turna: “Hoca olan dedem, babama; ‘müziğinle insanları eğlendirip Sevap kazan’ demiş!”, sonhaber.ch/
circassiancenter.com.tr, 06. XI. 2024; Kemal Özbıyık: “Olgun
insanlar bir araya gelmezsek, dilimiz de ölecek!”,
sonhaber.ch/circassaiancenter.com.tr, 30. XI. 2018; Kemal Özbıyık: “Tam kırk
yıl oldu; bırakmadım”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 30. XI. 2018; Kemal Özbıyık: “Paylaşamadığımız ne var?!”,
sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 30. XI. 2018; Maksut Kesici: “Lazca Eğitim Görebilseydim, Türkçeyi Güzelce
Öğrenebilseydim, Böyle Zor Bir Hayatım Olmayacaktı!”, circassiancenter.com.tr/
sonhaber.ch, 25. XI. 2018; Mecit Çakırusta ile Haber& Söyleşi, Yeni
Kafkasya Gazetesi, Sayı 9, 2003/ circassiancenter.com.tr; Mircan Kaya:
“Çocuklara Ninnilerimizi Duyurmak İstiyorum!”, sonhaber.ch/
circassiancenter.com.tr, 11. V. 2020; M. Recai Özgün ile Haber&
Söyleşi, Yeni Kafkasya Gazetesi,
Sayı 8, Nisan 2003/ circassiancenter.com.tr; M. Yılmaz Avcı ile Haber&
Söyleşi, Yeni Kafkasya Gazetesi, Sayı 6, Ekim 2002/ circassiancenter.com.tr; Muhammed
Paşaşi: “Çocuk, dili anneden öğrenecek!”, sonhaber.ch/
circassiancenter.com.tr, 02. II. 2025; Murat
Özden,"Ali İhsan Aksamaz: Asimilasyon siyasî bir tercihti. Karşı duruş da
politik tavır almayı gerektirir!/ Ben Etnik Partilere Karşıyım!”, 11. VII.
2015/ sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr; Murat Karadeniz: “Gazete Noğa’yı Tamamen
Lazca Yayınladık!”, sonhaber.ch/
circassiancenter.com.tr, 18. II. 2022; Musa Karaalioğlu: “Ağlamayana Süt
Vermezler!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 22. XII. 2018; Orhan Bayramin ile Haber& Söyleşi,
Yeni Kafkasya Gazetesi, Sayı 5, Mayıs 2002/ circassiancenter.com.tr; Orhan Bayramin:
“Laz Edebiyatı 1996’dan Fersah Fersah İleride!”, sonhaber.ch/
gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr/
simavakfi.org, 15. III. 2021; Osman Şafak Büyüklü: “Lazlar, çalışmalarını
kolektif ortam içinde yapmalı!”, circassiancenter.com.tr/
sonhaber.ch, 21. VIII. 2019; Ozan Sarı: "Eğer bu çalışmaları biz yapmazsak bizim yerimize başkaları yapar ve kendilerine göre
anlamlandırıp yorumlarlar!", sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 04.
XII. 2024; Önder Acar: “Oçamçire’deki Laz Okulu’nda da Öğrenim Görmüş
Anneannem!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr/
gurcuhaber.com, 11. X. 2019; Özlem Şendeniz: “Yerelin gündelik yaşam bilgisine
kıymet veriyorum!”, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr; gurcuhaber.com, 10.
II. 2020; Rıdvan Özkurt Anç̆aşi: “Çoğunlukla Aşk, Doğa, İnsana İlişkin Şiirler
Yazıyorum!”, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr, 04. II. 2022; “Radio
Kolha’nın Redaktörü Mişa Numanişi, Tbilisi’de Ali İhsan Aksamaz İle Bir Söyleşi
Yaptı”, Çveneburi Kültürel Dergi, Sayı 58- 59, Total Müşavirlik ve Mümessillik
Ltd. Şti., İstanbul, 2006; Ruhan Odabaş, “Yitmek Üzere Olan Dilimizi Yaşatabilme
Çabasındayım!”, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr, 3. VII. 2021; Sami
Fitoz: “Çocuklarımızın anadilimizi öğrenmesini istiyorum!”, circassiancenter.com.tr/ sonhaber.ch, 7. X. 2019; Selma Koçiva: “Son Aktif Yıllarımı Laz Edebiyatına Vermek
İstiyorum!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/
circassiancenter.com.tr/ turklaz.com/
avrupaforum4.org, 24. II. 2021; Semih Akgün, (Ali İhsan Aksamaz ile Söyleşi):
“Anadilleriyle ilgili insanların söyledikleri hamaset dolu lâflarının içini bir
proje etrafında doldurmak üzere bir araya gelmeleri ve neyi nasıl yapacakları
konusunda işbaşı yapmaları gereklidir.”, cherkessia.net, 28. VII. 2011; Semih
Akgün, (Ali İhsan Aksamaz ile Söyleşi): “Ana dillerin “ağız, şive, lehçe ve
diyalekt” farklılıklarını öne sürenler, bu anadilleri küçümsemek için bunu
yapıyorlar”, cherkessia.net, 19. VI. 2012; Yılmaz Erdoğan: “Bizimkiler Sohum’a Yerleşmiş!”,
circassiancenter.com.tr, 22. XI. 2018; Yılmaz Erdoğan: “Ogni Kültür Dergisi”
ikinci çocuğum olarak kucağımdaydı!” , sonhaber.ch/circassiancenter.com.tr,
7. VI. 2022; Yılmaz Erdoğan: “Böyle bir kitabı
hazırlamak kolay değil!”, circassianacenter.com.tr/ sonhaber.ch, 09. III. 2024;
Yılmaz Erdoğan: "Sözlük Lazca-Türkçe olmayacak. Türkçe- Lazca
olacak!", aliihsanaksamaz.blogspot.com, 27. I. 2025; “Laz Vakfı
Girişim Komitesi’nden Yüksel Yılmaz ile Görüşme”, Ogni Kültür Dergisi, Sayı 1,
İstanbul, 1993)
