“Lazlar, çalışmalarını kolektif ortam içinde yapmalı!”

 

 

 

 

“Lazlar, çalışmalarını kolektif ortam içinde yapmalı!”

 

 

 

 

(Ön açıklama: Bugünkü misafirim Osman Şafak Büyüklü. Osman Şafak Büyüklü, Lazcanın Rönenansının emektarlarından. Yayınlanmış Lazca kitapları var. Osman Şafak Büyüklü ile bir söyleşi yaptım. Biyografi ve çalışmalarından bahsettik, konuştuk. Bu metin, söyleşimize ait. Ali İhsan Aksamaz, 21. VIII. 2019))

+

 

Ali İhsan Aksamaz: Önce biyografinizden konuşalım da öyle başlayalım, olur mu?! Nerede ve ne zaman doğdunuz? Hangi okullarda öğretim gördünüz? Mesleğiniz nedir? Evli misiniz? Çocuklarınız var mı? Ne iş yapıyorsunuz? Hangi dilleri biliyorsunuz?  Biz kendinizden bahsedin, lütfen!

Osman Şafak Büyüklü: 1955 yılında Arhavi de doğdum, ilk, orta ve lise öğrenimimi Arhavi de yaptım. Ankara da başladığım Gazi Üniversitesi öğrenciliğimi yarım bıraktım. Özel ve kamu kurumlarında çalıştım. Arhavi de yaşıyorum. Evliyim ve bir kız bir de erkek çocuğum var. 2000 yılında emekli olmama rağmen, çalışmaya devam ediyorum. Bir işyerinde yöneticiyim. Lazca, Türkçe biliyorum. Biraz da Gürcüce anlıyorum. Laz dili ve kültürü için yaklaşık yirmi beş yıldır büyük bir sevgi ile uğraşıyorum. Parmaklarım çalışana gözlerim görene kadar, okuyan bir insan, yalnız ben olsam dahi Lazca için, Laz kültürü için yine yazacağım.

 

Ali İhsan Aksamaz: Bize şimdi de Lazca çalışmalarınızdan bahsedin, lütfen! Biliyorum; yayınlanmış kitaplarınız var: “Si Giçkin/ Sen Bilirsin”, “Ucoxe/ Adsız”, “K̆ibri Kçe/ Beyaz Diş”, “Mamuli do Mk̆yapu/ Horoz ve Çakal”, “P̆inok̆yo”, “Lazuri K̆ult̆urişi jin Not̆epe/ Laz Kültürü Üzerine Notlar”, “Lazuri Deyimepe/ Lazca Deyimler”. Siz, Lazcanın Rönasansının öncülerindensiniz. Çoğunlukla da Lazca yazıyorsunuz. Ben, sizin çalışmalarınızdan ayrıntısıyla haberdarım. Kitaplarınız bende de mevcut. Çok sağlam bir Lazcanız var; kültürlü insanlarımızdan birisisiniz. Önce size sorayım; Lazca üzerine çalışmaya neden ve ne zaman başladınız? 

 

“ 250 makaleden seçtiklerimle ilk kitabım ‘Si Giçkin’ çıktı”

 

 

Osman Şafak Büyüklü: 1990 yılları idi. İstanbul’da Lazlar Lazca için bir şeyler yapıyorlardı. “ Ogni” yi çıkartmışlardı. Çok sevinmiştim. Ben de anadilim için bir şeyler yapmalıydım. Lazcayı iyi biliyordum. Önce; gramerimsi ve sözlüğümsü bir şeyler yapmaya başladım. Fiil çekimlerini, elle yazıyordum. Fakat dilbilimci olmadığımdan, bu çalışmalara devam etmeyip bıraktım. Sonra, başka ne yapabilirim diye düşündüm. 2004 yılında internet sitelerinde Lazca yazmayı düşündüm ve Lazca-Türkçe makaleler yazmaya başladım. Makaleleri yazarken zaman içinde daha düzgün yazmaya başlamıştım. Böylelikle Lazca için en iyi yapabileceğim şey olan Lazca yazma işine başladım. Hatırladığın kadarıyla, on yıldan fazla bir zaman içinde, önce haftada bir daha sonra ayda bir Lazca-Türkçe makaleler yazdım. Bu işi yaparken bana destek veren Lazlardan biride sizdiniz, Ali İhsan Aksamaz Hoca. Onu unutamıyorum. Uzun bir zamandan sonra internet sitelerinde yazmayı bıraktım. Sonra sitelerde yazdığım yaklaşık 250 makaleden seçtiklerimle ilk kitabım “Si Giçkin/ Sen Bilirsin” çıktı.

 

Ali İhsan Aksamaz: Lütfen, şimdi de yayınlanmış kitaplarınızdan bahsedin bize! Ancak önce Lazca kitaplarınızdan bahsedin! “Si Giçkin/ Sen Bilirsin” ve “Ucoxe/ Adsız” adlı kitaplarınızdan bahsedin bize! Bu kitaplarınızın içeriğinden bahsedin! Bu kitaplarınızla bizlere hangi haberleri veriyorsunuz?

 

Osman Şafak Büyüklü: “Si Giçkin”in içeriğinde; makalelerden seçtiğim Laz Kültürünün bölümleri, Laz Kültürünün incelikleri Lazca dört işlem hesaplar gibi şeyler vardı. Bir taraftan; Lazlar okusun, bir taraftan da kendi kültürlerini öğrensin istiyordum. Bütün yazılarımın özü bu idi. “Ucoxe/ İsimsiz”in  içeriği; başımdan geçen küçük anılar, biraz da benim ürettiğim öykülerdi. Okurlar iyi okuyabilsin diye Lazcanın konuşma dilini kullandım.

 

Ali İhsan Aksamaz: Şimdi de gelelim “K̆ibir Kçe/ Beyaz Diş”, “Mamuli do Mk̆yapu/ Horoz ve Çakal” ve “P̆inok̆yo” adlı kitaplarınıza. Çok iyi biliyorum; “K̆ibri Kçe/ Beyaz Diş” Jack London’dan tercüme; Lazcaya çevirdiniz. Resimli “Mamuli do Mk̆yapu/ Horoz ve Çakal” ve “P̆inok̆yo” da tercüme mi, yoksa sizin adaptasyonunuz mu?

 

 

“Beyaz Diş, Horoz ve Çakal ile “Pinokyo’yu Lazcaya çevirdim”

 

 

Osman Şafak Büyüklü: “K̆ibir Kçe/ Beyaz Diş” Jack London tarafından yazılmış bir romandı. Kurt ve köpeğin çiftleşmesinden olan bir köpeğin hikâyesi. Lazcaya çevireyim dedim.  İyi oldu ben beğendim. Başka dilde yazılı yeryüzü klasiklerini Laz diline çevirmek gerekirdi. “Mamuli do Mk̆yapu/ Horoz ve Çakal” ile “Pinokyo”   benim tarafımdan yazılmış değildi. Ben sadece Lazcaya çevirdim. Bunlardan başka, bir arkadaşımla yazmış olduğum “ Lazca konuşma Kılavuzu” ve “Dida Mangisa” romanı da var.

 

Ali İhsan Aksamaz: Şimdi de bize Türkçe kitaplarınızdan bahsedin! Biliyorum; bu kitaplar kolektif çalışma; bu kitapları arkadaşlarınızla beraber düzenlediniz. Bu kitaplarla bizlere hangi haberleri veriyorsunuz?  

 

Osman Şafak Büyüklü: Evet. Türkçe yazılmış kollektif çalışmalar, Lazların da kolektif çalışmalar yapabileceğinin bir işareti idi. Arkadaşlarla onu da başardık. Ben; Laz Edebiyatında Türkçe yazmak istemiyordum. Ben sadece Lazca yazmak istiyorum. İsteyen istediği dile çevirsin bunu istiyorum.

 

Ali İhsan Aksamaz: Biliyorum ki; Siz Rahmetli Fahri Kahramanın dostlarından biriydiniz. Fahri Kahraman ile nasıl bir dostluğunuz vardı?

 

Osman Şafak Büyüklü: Fahri Kahramanı tanıyordum. Lisede edebiyat öğretmenimdi. Daha sonra onun Laz dili ile uğraştığını öğrendim. Onunla konu ile ilgili konuşmak için buluştuk. Önce bana iyi gözle bakmayıp tedirgin oldu. Daha sonraki buluşmalarda, beni izledikten sonra benimle Laz dili üzerine konuşmaya başladı. Neler yaptığını anlattı. Lazca yazdığı konular üzerinde öğretilerde bulundu. Ölene kadar Lazca için birçok şeyler anlattı.

 

 

Ali İhsan Aksamaz: Size bir sorum daha var. Lütfen, bize biraz da Laz Alfabesinden bahsedin! Bu Alfabe, Lazoğlu Alfabesi diye biliniyor. Bu Alfabe, yalnızca Fahri Kahramanın çalışması mıydı, yoksa kolektif bir çalışma mıydı? Bu alfabe için neler söyleyebilirsiniz? 

 

Osman Şafak Büyüklü: Hayır. Bu yalnızca Fahri Hocanın çalışmaları değildi. Bildiğim kadar, Nikolay Marr’ın çalışmalarını Wolfgang ile beraber düzeltip “Parpali” kelebek adıyla bir alfabe kitabi çıkarttılar.  Bundan sonra bu alfabe “ Lazoğlu Alfabesi” diye bilindi. 

 

Ali İhsan Aksamaz: Lazca yeni kitap projeniz var mı? Bize yeni müjdeniz var mı?

Osman Şafak Büyüklü: Evet. Lazca yazdığım benim içim, önemli yazılması gerekli olan bir projenin üzerinde çalışıyorum. Umarım kısa zamanda bitirebilirim

 

Ali İhsan Aksamaz: Size teşekkür ediyorum. Şimdilik başka sorum yok. Ancak sizin bahsedeceğiniz başka konu varsa, lütfen buyrun! Sakalınız yere ulaşsın!

Osman Şafak Büyüklü: En çok istediğim şey: Lazlar çalışmalarını büyük bir kolektif ortamın içinde yapmalarıdır. Küskünlüklerin bitmesi umuduyla.

Sağlık ve mutlukla yaşa Ali İhsan Aksamaz Hoca.

 

 

(Önerilen okumalar: Bayram Ali Özşahin: “Kapitalizm her şeyi aşındırıyor, öğütüyor, eritiyor, kaybediyor!”, 14 VIII 2019, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr; Besim Özel: “Köyümüzde Lazca türküler söylenirdi”, 11 IV 2022, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr; Cemil Telci: “Çay Üreticileri de Özel Şirketlerin İnsafına Kaldı!”, 19 VI 2021, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr; Cihangir Bilgin: “Anadolu’da yaşamış ozan ve aşıkların divanını okudum!”, 11 XII 2021, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com; Cihangir Bilgin: “Kendi kültürümüze ve anadilimize dair tek kalem oynatmamak çok zoruma gitmişti!”, 12 XII 2021, sonhaber.ch sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com; Cihangir Bilgin: “Batum, Tiflis, Rustavi’de arşiv çalışmaları yaptım!”, 14 XII 2021, sonhaber.ch sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com; Cihangir Bilgin: “Lazca mücadelemize devam edeceğiz!”, 16 XII 2021, sonhaber.ch / gurcuhaber.com/ circassiancenter.com;  Demir Akın “Ne Kadar Çok Dil, O Kadar Çok Zenginlik!”,  30 XI 2018, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr; Ergün Konakçı: “Vatandaşların Eğitim ve Kültür İhtiyaçları İçin Çeşitli Faaliyetlerde Bulunmak Siyasî Bir Eylem Değildir!”, 24 VIII 2019, circassiancenter.com.tr; Erol Kant “Antik çağlardan günümüze gelen bu kadim dili yaşatmamız gerekiyor!”, 31 VIII 2022, sonhaber.ch, circassiancnter.com.tr; Fatma Başural: “Anadilimizi, Kültürümüzü, Geleneklerimizi Bilelim!”, 1 XII 2018, circassiancenter.com.tr; Gülcan Yüksel Asılyazıcı: “Dört Elle Lazca İçin Savaşan Biri Olup Çıktım!”, 29 III 2021, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr; Hasan Uzunhasanoğlu: “Lazca, Bir Dialekt (Ağız, Şive) Değil, Bir Dildir!”, 21 VIII 2019, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr; İnci Derya Turna, “Anadilimiz ve Köklü Güzel Kültürümüz Yok Olmasın!”, 11 IX 2019; circassiancenter.com.tr; Kemal Özbıyık: “Büyükler Bir Araya Gelmezsek Dilimiz de Ölecek!”, 30 XI 2018, circassiancenter.com.tr; Maksut Kesici: “Lazca Eğitim Görebilseydim, Türkçeyi Güzelce Öğrenebilseydim, Böyle Zor Bir Hayatım Olmayacaktı!”, 25 XI 2018, circassiancenter.com.tr; Mircan Kaya: “Çocuklara Ninnilerimizi Duyurmak İstiyorum!”, 11 V 2020, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr; Murat Karadeniz: “Gazete Noğa’yı Tamamen Lazca Yayınladık!”, 18 II 2022, sonhaber.ch/ circassiancenter.com; Musa Karaalioğlu: “Ağlamayana Süt Vermezler!”, 29 IV 2020, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr; Orhan Bayramin: “Laz Edebiyatı 1996’dan Fersah Fersah İleride!”, 15 III 2021, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com/ simavakfi.org; Önder Acar: “Oçamçire’deki Laz Okulu’nda da Öğrenim Görmüş Anneannem!”, 11 X 2019, circassiancenter.com/ gurcuhaber.com; Özlem Şendeniz: “Yerelin gündelik yaşam bilgisine kıymet veriyorum!”, 10 II 2020, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr; gurcuhaber.com; Rasim Yılmaz, “Türkiye Lazları ve Laz Kültürü…”, 19 V 2017, old.08haber.com; Rıdvan Özkurt Anç̆aşi: “Çoğunlukla Aşk, Doğa, İnsana İlişkin Şiirler Yazıyorum!”, 04 II 2022, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr; Ruhan Odabaş, “Yitmek Üzere Olan Dilimizi Yaşatabilme Çabasındayım!”, 3 VII 2021, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr;  Sabri Aslışen: “Yüksek Yerleşim Yerlerinde Saha Çalışması Yapmak da İstiyorum!”, 9 VIII 2019,  circassiancenter.com.tr /ardeseninsesi.com/ ardesenkulturdernegi.com.tr; Sami Fitoz, “Çocuklarımızın Anadilimizi Öğrenmesini İstiyorum!”, 7 X 2019, sonhaber.ch/ circassiancenter.com; Selma Koçiva: “Son Aktif Yıllarımı Laz Edebiyatına Vermek İstiyorum!”, 24 II 2021; sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com/ turklaz.com/ avrupaforum4.org; Yılmaz Erdoğan: “Bizimkiler Sohum’a Yerleşmiş!”, 22 XI 2018, circassiancenter.com.tr; Yılmaz Erdoğan: “Ogni Kültür Dergisi” ikinci çocuğum olarak kucağımdaydı!” ,7 VI 2022, sonhaber.ch/circassiancenter.com.tr; “Yaşasın 23 Nisan!”, 27 IV 2017, ozgurcerkes.com)

+

“Lazepek noçalişe mutepeşi didi ar k̆ollektivuri oçalişuşi doloxe van!”

 

 

 

(Goʒ̆otkvala: Andğaneri musafiri çkimi ren Osman Şafak Buyukli. Osman Şafak Buyukli ren Lazuri Ronesansişi emektarepeşen arteri. Emus kuğun gamiçkvineri Lazuri ketabepe. Osman Şafak Buyukli k̆ala ar int̆erviu dop̆i ma. Edo muşi biyografi do noçalişepeşen molapşinit. Aya ren çkini int̆erviuşi t̆ekst̆i. Ali İhsan Aksamazi)

+

 

 

Ali İhsan Aksamazi: ʒ̆oxle biyografi tkvanişen bğarğalat do eşo gevoç̆k̆at, iqveni?! So yeçkindit, dibadit? Namu nʒ̆opulapes igurit? Mu mesleği giğunan? Çileri reti? Berepe giqonunani? Aʒ̆i so skidut? Mu dulya ikipt? Namu nenape giçkinan? Dudi tkvanişen molamişinit, mu iqven!

 

Osman Şafak Buyukli:  1955 ʒ̆anas Arkabis dobibadi. İptineri, oşkande do lise Arkabis bik̆itxi. Ankaras na geboç̆k̆i Gazi Universit̆eşi maguraloba gverdi mebaşkvi. Devletişi do doxmeli dulyapes biçalişi. Arkabis pskidur. Çileri bore do ar bozo do biç̆i bere miyonun.  2000 ʒ̆anas emekli bivi nati, xoloti biçalişam. Ar dulyas gemçinadve bore. Lazuri do Turkuli miçkin do mʒikati Kortuli oxoboʒ̆onam. Lazuri nena, k̆ult̆ura do minoba şeni mexola eçidoxut ʒ̆anaşen doni, didi ar oropaten biboder. K̆itepe do tolepe çkimik içalişamt̆aşa, na ik̆itxoms ar k̆oçi, xvala ma bort̆anati, xoloti Lazuri şeni, Lazuri k̆ult̆ura şeni p̆ç̆arare.

 

Ali İhsan Aksamazi: Aʒ̆iti tkvani Lazuri noçalişepeşen molamişinit, mu iqven! Ma komiçkin; tkvan gamiçkvineri ketabepe kogiğunan: “Si Giçkin”, “Ucoxe”, “K̆ibri Kçe”, “Mamuli do Mk̆yapu”, “P̆inok̆yo”, “Lazuri K̆ult̆urişi jin Not̆epe”, “Lazuri Deyimepe”. Tkvan ret Lazuri Ronesansişi ç̆k̆onepeşen arteri. Didopetenti Lazuri ç̆arupt. Ma noçalişepe tkvanişen k̆ut̆alişa ambari komiğun. Ketabepe tkvaniti xes komiğun. Lazuri dido k̆ai giçkinan; amk̆ata k̆oçepeşen arteri ret. Edo ipti gk̆itxat; muşeni do mundes geoç̆k̆it Lazuri nena şeni oç̆alişus? 

 

Osman Şafak Buyukli:1990-oni ʒ̆anape t̆u. Mp̆olis Lazepek Lazuri şeni muntxanepe ikomt̆es, “Ogni” gamoşkvesdort̆un. Hem oras dido bixelidort̆un.  Mati nananena çkimi Lazuri şeni muntxanepe oxenoni borti. Lazuri k̆ai miçkit̆u.  İpti; grameri do Lazuri nenapuna steri muntxanepe oxenus geboç̆k̆i. Fiilepeşi mozdapu xete p̆ç̆arumt̆i. Edo ma nena-çkina k̆oçi na var bort̆i şeni, gverdi mebaşkvi. Ok̆ule çkva mu maxenen yado bizmoni. 2005 ʒ̆anas int̆ernet̆işi sitepes Lazuri p̆ç̆ara ma ptkvi do Lazuri-Turkuli mak̆alepe oç̆arus kogeboç̆k̆i. Mak̆alepe p̆ç̆arumt̆işi do ora golaxtuşi Lazuriti daha memskvaneri oç̆arusti geboç̆k̆idortun. Haşopete Lazuri şeni enni k̆ai na maxenet̆u ondi; oç̆aruşi dulyas kamaptidort̆un. Na mşuns k̆onarite, vit ʒ̆anaşen dido oras, ipti ar dolonis ar, ok̆uleti ar tutas ar mak̆ale p̆ç̆arumt̆i. Ham duyla bikomt̆işi Guri do mxuci na momçes Lazepeşen ariti si nort̆i Ali İxsan Aksamazi Xoca; heya var gomoç̆kondun. Ham, dido ora şkule int̆ernet̆işi sitepes oç̆aru mebaşkvi. Ok̆ule int̆ernet̆is na p̆çari mexola 250 mak̆aleşen nagoşibiğipete İptineri kitabi, “Si Giçkin” kogamaxtu.

 

Ali İhsan Aksamazi: Aʒ̆iti gamiçkvineri ketabepe tkvanişen molamişinit, mu iqven! Mara ipti Lazuri ketabepe tkvanişen molamişinit! İpti “Si Giçkin” do “Ucoxe” coxoni ketabepe tkvanişen molamişinit! Aya ketabepeşi dolorenapeşen molamişinit! Mu ambarepe momçapt aya ketabepe tkvaniten?

 

Osman Şafak Buyukli: “Si Giçkin”şi doloxe; mak̆alepeşen na goşobiği Lazuri k̆ult̆uraşi dagape t̆u. Lazuri k̆ult̆uraşi mç̆ipenobape t̆u. Lazuri oxesap̆uşi otxo oxesap̆uti kort̆u. Ar k̆ele Lazepek Lazuri ik̆itxan, ar k̆eleti Lazepek k̆ult̆ura mutepeşi diguran minont̆u. Mteli ç̆arerepe çkimişi guri haya t̆u.

“Ucoxe”şi doloxe; didote ti çkimis na golomixtu mk̆ule meselepe t̆u. Mʒikati ma na bomrali mk̆ule meselepe t̆u. “Ucoxe”, mak̆itxalepes daha k̆ai ak̆itxas mado mʒika daha na ip̆aramiten Lazurite p̆ç̆ari.

 

 

 

Ali İhsan Aksamazi: Aʒ̆iti komoptat “K̆ibir Kçe”, “Mamuli do Mk̆yapu” do “P̆inok̆yo” coxoni ketabepe tkvanişa. Ma k̆aixeşa komiçkin; “K̆ibir Kçe” ren Cek̆ Landinişen tercume. Tkvan Lazurişa goktit. Resimoni “Mamuli do Mk̆yapu” do “P̆inok̆yoti” tercume reni, varna tkvani noç̆are reni?

 

Osman Şafak Buyukli: “K̆ibir Kçe” Cek Londonişi ç̆areri ar romani t̆u. Romanis mgerişen do coğorişen omraleri oxomç̆k̆ineri ar coğorişi skidala; Lazuri nenaşe gobokta ma ptkvi. K̆ai ivu do ma momʒ̆ondudort̆un. Çkva nenate ç̆areri  svap̆icişi k̆lasiğepe Lazuri nenaşe goktinuti uk̆ort̆u. “ Mamuli do Mk̆yapu” do “Pinokyo” çkimi ç̆areri vart̆u. Ma Lazurişa gobokti. Hamtepeşen çkva; megabre çkimi k̆ala na p̆ç̆arit “Lazuri Op̆aramituşi k̆ilavuzi” do “Dida Mangisa” romaniti koren.

 

Ali İhsan Aksamazi: Aʒ̆iti Turkuli ketabepe tkvanişen molamişinit! Komiçkin; aya ketabepe renan k̆olek̆t̆iuri noçalişe; manebrape tkvani k̆ala doʒ̆opxit aya ketabepe. Mu ambarepe ognapapt aya ketabepeten?  

 

Osman Şafak Buyukli: Ho, Turkuli nenate ç̆areri naren k̆ollektivuri noçalişepe, Lazepekti k̆ollektivuru noçalişepe na axenenanenşi meğira t̆u megabrepe k̆ala heti dixenu. Edo ma; Lazuri Edebiyatis Turkuli oç̆aru var minont̆u. Ma, xvala Lazuri p̆ç̆ara minon. Na unonkti, na unons nenaşe goktas haya minon.  

 

Ali İhsan Aksamazi: Ma xolo komiçkin; tkvan rt̆it Ramet̆li Fexri K̆axramanişi dost̆epeşen arteri. Muperi dost̆oba giğut̆es Fexri K̆axramani k̆ala?

 

Osman Şafak Buyukli: Fexri K̆axramani biçinomt̆i. Lises edebiyatişi magurapa çkimi t̆u. Ok̆ule dido ora şk̆ule Hemuk Lazuri nena k̆ala na ibodet̆u bognişi, hemuk̆ala ok̆opxedit,  İpti mʒika k̆ai var moʒ̆k̆edu. Ok̆ule mʒika orapes mʒadu şk̆ule, çkimi k̆ala Lazuri şeni op̆aramitus gyoç̆ku. Muperepe ikomşi, mip̆aramitu. Lazuri na ç̆arudort̆un ondepe şeni muntxanepe domoguru. Ğurut̆aşa Lazuri şeni muntxanepe oxomoʒ̆onapu.

 

Ali İhsan Aksamazi: Ar çkva k̆itxala çkva komiğun tkvanda. Armʒikati Lazuri Albonişen molamişinit, mu iqven! Lazoğlişi Alboni yado içkinen aya alboni. Aya alboni xvala, Fexri K̆axramanişi noçalişe rt̆ui, varna k̆olekt̆iuri noçalişe rt̆ui? Tkvan mu gatkvenan aya alboni şeni? 

 

Osman Şafak Buyukli: Var. Haya xvala Fexri Xocaşi noçalişe var t̆u. Na miçkin k̆onarite, Nik̆olay Marrişi noçalişe Volfrangi k̆ala moʒ̆opxes do “Parpali” coxoni Lazuri alboni gamoşkves. Hemindo şk̆ule Lazoğlişi Alboni yado içkinu. Hem alboni ma miğut̆u do ok̆açxe gobondini.

 

Ali İhsan Aksamazi: Lazuri nenaten ağani ketabiş p̆rojepe giğunani? Ağani pukironi ambarepe giğunani çkinda?

 

 

 

Osman Şafak Buyukli: Ho. Lazuri nenate na p̆ç̆arum, çkimi şeni “oxenu na uk̆ors” didi ar p̆rojes  jin biçalişam. Mepşven dido ora var golaxtaşa boçodinare.

 

Ali İhsan Aksamazi: Ma şukuri giʒ̆umert. Aʒ̆i çkva k̆itxala va miğun. Mara tkvan molaşinuşi çkva mutu çkva giğunan na, eti molamişinit, mu iqven! Pimpili dixaşa!

 

Osman Şafak Buyukli: Enni dido na minon ondi; Lazepek noçalişe mutepeşi didi ar k̆ollektivuri oçalişuşi doloxe van. Gegondinape içodas. K̆aoba do xelebate skidi Ali İxsan Aksamazi Xoca.

 

aksamaz@gmail.com

 

https://sonhaber.ch/osman-safak-buyuklu-ile-soylesi-turkce-lazca/

 

https://www.circassiancenter.com/tr/lazlar-calismalarini-kolektif-ortam-icinde-yapmali/

 

https://www.circassiancenter.com/tr/birinci-laz-kulturu-toplantisi/

“Ne Kadar Çok Dil, O Kadar Çok Zenginlik!”

 

 

 

 

“Ne Kadar Çok Dil, O Kadar Çok Zenginlik!”

 (Ön açıklama: Şu anki misafirim Demir Akın.  Demir Akın, Ankara Artvin Kalkınma ve Hizmet Vakfının Başkanlarından. Kendisi önceden Mega/ facebook’tan arkadaşım idi. Daha sonra Ankara’da buluştuk. Vakıfta bir seminer vermek üzere beni davet etmişlerdi. 2017’nin 23 Nisanı idi. Seminerimin konusu ise, “Lazlar” idi. Biliyorum ki, Demir Akın Hopalı. Kendisi, bilgili, okumuş insanlarımızdan. Kültürel bir söyleşi yaptık. Güzelce konuştuk. Bu metin, o söyleşimize ait. Ali İhsan Aksamaz, 30. XI. 2018)

+

 

Ali İhsan Aksamaz: Önce biyografinizden konuşalım. Nerelisiniz? Kimlerdensiniz? Şu anda nerede yaşıyorsunuz?  Evli misiniz? Çocuklarınız var mı? Torunlarınız var mı? Hangi dilleri biliyorsunuz?

Demir Akın: Artvin, Kemalpaşa, Köprücü köyündenim. 1951 yılının 13 Şubatında orada doğdum. Babamın iş hayatı nedeniyle Zonguldak, Mersin ve Karadeniz Ereğli’de yaşadıktan sonra Üniversiteyi İstanbul’da bitirdim. Sonrasında Ankara’ya yerleştim ve 40 yıldan fazla orada yaşıyorum. Evliyim. İki çocuğum ve iki torunum var. Orta düzeyde (az da denebilir) Lazca ve iyi düzeyde İngilizce biliyorum. Jeofizik Y. Mühendisiyim ve uzun yıllar Deprem Araştırma Dairesinde çalıştıktan sonra 2015 yılında emekli oldum. Köprücü köyündeki mülklerimi (babamdan kalan) koruyorum ve yakın bir zamanda oraya kalıcı olarak gitme düşüncesi içindeyim.

Ali İhsan Aksamaz: Demir Bey; siz, Artvin Kalkınma ve Eğitim Vakfının Başkanısınız. Vakfınız başka ne aktiviteleri yapıyor? Biliyorum horon kurslarınız var. Dil kurslarınız var. Başka hangi kültürel çalışmalar yapıyorsunuz vakıfta? 

Demir Akın: Artvin Kalkınma ve Eğitim Vakfını 1996 yılının son günlerinde kurduk. O yıllarda Artvin ve Karadeniz illerinde sürdürülen yatırım projeleri üzerinde farklı düşüncelerimiz vardı. Yine o yıllarda bölgemizin eğitim düzenindeki bozukluklara çare üretmek üzere bir araya gelme ihtiyacımız vardı. Bunun yanı sıra ilimizin ve yakın bölgemizin kültür ve sanat alanındaki yapısal durumunu incelemek, bu konuda araştırma projeleri oluşturmak, akademik çalışmaları desteklemek, turizm ve tarihsel altyapımızı bilimsel araştırmalarla kamuoyunun gündemine sokmak gibi hedefleri de çok tartıştık. Bunun yanı sıra, çevre sorunları, basın-yayın çalışmaları, görsel veya yazılı medya ilişkileri gibi alanlarda da çalışmalar yapmak vakıf senedimizde yazılan çalışmalar arasındadır. Geçen yirmi yılda başta “Artvin Yatırımları Sempozyumu”(Ankara’da), “Artvin 21. Yüzyıla Hazırlanıyor Sempozyumu” (Ankara’da), “Artvinin Turizm Potansiyeli ve Geleceği Sempozyumu” (Artvin’de) gibi büyük etkinliklerin yanı sıra onlarca panel, söyleşi, imza günü, Artvin günleri etkinlikleri gerçekleştirdik. Bunları sırayla yazmak bile uzun zaman alır ama sizin özel ilgi alanınız olan kültürel boyutta yaptıklarımıza hızla gelmek istiyorum. Dikmende yapılan Artvin Evinin çatı katı tamamıyla “Artvin Kültür, Sanat ve Araştırma Merkezi” olarak hizmet vermektedir. 250 metrekarelik alanda kurduğumuz kütüphanede Artvin ile ilgili tüm belge bilgi, dokümanı bir araya getirilmekte, araştırmacıların hizmetine sunulmaktadır. Bir bölümde de Artvinli tüm yazar ve şairlerimizin eserleri ile Artvin ile ilgili yazılmış kitaplar toplanmaktadır. Değerli büyüğümüz araştırmacı Hayrettin Tokdemir külliyatı vakfımız kütüphanesindedir. Artvinli halk şairlerinin eserlerini bir araya getiren araştırmacı Bekir Karadenizin tüm eserleri vakfımıza bağışlanmıştır, yine bölgemizin tarihini ve kültürünü belgeleyen ilk araştırmacılardan Adil Özder’in eserleri kütüphanede araştırmacıların hizmetine sunulmuştur. Yazar araştırmacı Aydın Karasüleymanoğlu külliyatı da kütüphanemizde toplanmaktadır. Bu merkezimizde her ay bir yazar, şair veya kültür insanı ile söyleşi- imza günü düzenliyoruz. Son altı bu alanda aklıma gelen isimler arasında Prof. Dr. Ali Demir (“Kırmızı Mendil”) , Kevser Ruhi (“Gürcü Edebiyatı ve Dili”), Av. Yalçın Duman (“Hayatımızda Roman, Edebiyat ve Edebiyatçılar”), Eğitimci-Yazar Rasim Bakırcıoğlu var. Her yıl Mart ayının 7’sinde Artvin’in kurtuluşunu kutlamak için Anıtkabir ziyaretimizden sonra yine bu merkezde Artvin tarihi konusunda araştırması olan bir konuşmacı bizlerle birlikte olur ve bir tür atölye çalışması gerçekleştiririz. Yine bu merkezde Artvin Halk Oyunları ekibimizin katılımcıları eğitmenimiz Kemal Özbıyık ve tulum, akordiyon eşliğinde otantik Artvin oyunlarının çalışırlar hafta sonlarında. Vakfımızın bir katında da Halk Eğitim Müdürlüğüyle birlikte başta resim Röliyef ve ağaç boyama kursları olmak üzere her yıl yüze yakın katılımcının iştirakiyle kurslar açıyoruz ve yıl sonunda da gerek vakıf salonlarında gerekse şehir merkezindeki çeşitli salonlarda bunları sergiliyoruz. Bu arada iki değerli hemşerimizin yönetmen ve yapımcısı olduğu iki filmin (“Babamın Rüzgarları”, “Sonbahar”) Ankara galasını da diğer derneklerimizle birlikte vakfımız gerçekleştirmiştir. Bu dönem Yönetim Kurulunda alınan karar gereğince her yıl iki kitap basılması kararlaştırılmış olup ilk kitabımız Artvinden yetişen değerli şair ve entelektüelimiz Hasan Çelebi’nin eserlerini bir araya getiren ve editörlüğünü Güner Yalçın’ın yaptığı kitabımızdır. Aşık Deryami’nin 1400’e yakın şiirine bir araya getirecek olan ve araştırmacı H. Tokdemir tarafından 1970’li yıllarda yapılan çalışmanın güncel basımı ikinci kitabımız olacaktır bir kaç ay sonra. 1997-2005 yıllarında Artvin Kültür ve Yardımlaşma derneğiyle birlikte çıkardığımız “B. Atabarı Dergisi” ve 2008-2013 yılları arasında çıkardığımız “Artvin Evi Dergisi” ekonomik gerekçelerle devam ettirilememiştir. Son olarak önem verdiğimiz bir çalışmamızda bölgemizde yaşayan üç önemli etnik bileşenin kültür, tarih ve sanatsal yapısını değerlendiren panel ve söyleşilerden bahsetmek isterim. Bu çerçevede ilk çalışmamız “Lazlar” üzerine yaptığımız ve Sn. Şevket Çorbacıoğlu’nun yönettiği Sn. Kemal Özbıyık, Sn Kamil Aksoylu’nun katıldığı panel, Sn. Ali İhsan Aksamaz’la yaptığımız söyleşi ile Sn. Kevser Ruhi ile yaptığımız ve Gürcü Kültürü ve Tarihi söyleşisi önemlidir. Hemşin etnisitesi üzerinde de yapmayı düşündüğümüz panel ise bu alanda varolan iki uç görüş arasında bir ortaklaşma (tartışma biçimi) sağlayamadığımızdan bu aşamada gerçekleşememiştir. Bu eksikliği gidermek ve diğer etnisiteleri de gündeme sokmak önümüzde süreçte önemli görevlerimiz arasındadır.

Ali İhsan Aksamaz: Eski zamanlarda insanlar kardeşlik içinde yaşıyordu, ancak kapitalist anarşi vasıtasıyla, çok kötü günler gördük, görüyoruz. Kapitalizm, insanlığın düşmanı. Günümüzde, kapitalist vandalizm, doğayı da tahrip ediyor. Şu an, su para ile, ancak on- yirmi yıla kadar su da bulamayabiliriz. Ne yapalım da doğamızı yaşatalım?!

“Doğamızın kapitalist sistem tarafından azgınca tahrip edilmesi sorunu bir insanlık sorunu haline gelmiştir”

 

Demir Akın: Doğamızın kapitalist sistem tarafından azgınca tahrip edilmesi sorunu bir insanlık sorunu haline gelmiştir. Bununla birlikte bir kültür ve tarih sorunudur aynı zamanda. Bir örnek olarak söyleyeyim: Bizim köyün deresi binlerce yıldır o vadiden akar ve kültürümüz,  su ile birlikte yaşıyor, gelişiyor, tanımlanıyor. O dere ve derenin içinden aktığı vadi bizi tarihsel olarak da komşularımızdan ayırıyor. Örneğin Laz’ların doğal batı sınırı Melyat gibi.

Vakfımız ilk kuruluş günlerinden itibaren bu alanda da çok sayıda çalışma yürütmüştür. 1997 yılındaki ilk sempozyumuz kapsamında düzenlenen bir panelde o günlerde çokça gündemde olan Karadeniz Duble Yolu konusundaki eleştirel görüşümüz dönemin Karayolları Genel Müdürü Yaman Kök’ün önünde yüksek dillendirilmiş ve bunun bir doğa katliamı, rant projesi olduğu kanıtlarıyla ortaya konmuştur. Yine o yıllarda bölgesel proje olarak DSİ’ce hazırlanan Çoruh Vadisi Barajları Projesi DSİ Genel Müdürü önünde yerden yere vurulmuştur ve doğuracağı çevre tahribatının yanı sıra sosyal dokuyu da yok edeceği kanıtlanmıştır. “Cerattepe Altın Madeni İşletmeciliği” ise, Artvini öldürecek bir çevre katliamı olarak görülmüş ve vakfımızca son 20 yılın her anında eylem ve etkinliklerle karşı durmuşuzdur. Üç kesinleşmiş mahkeme kararına rağmen sermaye sınıfı, siyasal iktidara yasa değiştirerek, yönetmelik değiştirerek, yeni genelgeler hazırlattırarak ÇED raporunu onaylattırmışlar ve çalışmaya başlamışlardır. Ancak 4400 hektarlık işletme ruhsatına rağmen 22 hektar için ÇED raporu alma kurnazlığı yetmemiş, bu kez sahayı on kat arttırarak ÇED raporu almadan işletmeyi sürdürme talepleri herhalde mahkemeyi de rahatsız ettiğinden (her halde mahkeme yeter artık bu yüzsüzlüğünüz, ayıp oluyor, bizi zor duruma sokarsınız demiş) kabul edilmemiştir. Bu alanda hukuki ve fiili mücadelemiz devam edecektir. Yine Artvinde 200’den fazla HES, onlarca taş ocağı ve 200 kadar yeni maden ruhsatı konusunda Vakfımızın da içinde bulunduğu platformlar üzerinden mücadelemiz devam ediyor, edecek. Kuruyan derelerimiz, ölen balıklar, sık sık yaşanan su baskınları, vahşetin boyutunu kanıtlıyor. Ne yapmalı sorusunun birinci yanıtı: Karşı durmak, mücadeleyi yükseltmek, hiçbir alanı boş bırakmamak (hukuk, kamuoyu, parlamento, dünya çevre dostları, vs) tır. Bu mücadeleyi sürdüren bizler arasında büyük bir çoğunluk farklı siyasal görüşlere sahiptir ancak insani olarak birbirimize ihtiyacımız vardır. Onun için birlikte mücadele edebilmek, farklılıklarımızı, farklı alanlarda zenginliğimiz olarak kabul etmek şiarımız olmalıdır.

Ali İhsan Aksamaz: Demir Bey; siz de iyice biliyorsunuz ki, Lazca ölüyor. Bazı okullarda, kimi öğretmenler seçmeli Lazca dersleri veriyor, ancak bu yeterli değil. Öyle görülüyor ki, Lazca sadece bu seçmeli derslerle yaşamaz. En iyisi, TRT’nin yayını. Ancak TRT, 7/24 Kürtçe yayın yapıyor, Afrika dillerinde yayın yapıyor; Lazcayı görmüyor. Kürtçe de olsun, diğerleri de. Ne yapalım da TRT, Lazcayı da görsün? Ne düşünüyorsunuz?

Demir Akın: Ben Lazca’nın öleceğini düşünmüyorum. Bunun temel nedeni çok köklü bir kültürün ürünü olması ve tüm baskılara rağmen bugüne gelebilmesidir. Ayrıca çok sayıda öncü araştırmacının bu dil üzerinde bilimsel çalışmaları kalıcı ürün vermektedir. Lazca’nın TRT tarafından görülmemesi ise hem yasal hem insani açıdan bir suçtur. Burada bizlerde sorumluyuz. Ne yazık ki bu talebimizi çok yükseltemedik, ısrarla fikri takip yapmadık, politikacıları etkileyemedik, farklılıklarımızı abarttık, hoşgörüyü unuttuk. Şimdi bunları yapmadan, yeni bir motivasyon ile ve kararlı ve planlı bir çalışma yapalım, bu arada bu çabalarımızı ülkemizin demokrasi mücadelesinin bir parçası haline getirelim.

Ali İhsan Aksamaz: Lazca yalnızca Lazların anadili değil, insanlığın kültürel mirası. İnsanlığın en eski ayak izleri Lazcanın içinde de gizli. Lazca ölünce insanlık da ölecek. Kardeşlik ölecek. İnsanlığın en eski değerleri de ölecek. Ben böyle düşünüyorum. Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?  Ne ve nasıl yapalım da Lazcayı yaşatalım?

Demir Akın: Yukarıda ifade ettiğim gibi Lazca ölmez çünkü insanlık ölmez. Bugünlerde zorluk içinde olabilir ama böylesine güçlü bir dilin baskıyla yok edilmesi mümkün değildir. Bugün Lazca’yı kendi dillerine ve kültürlerine karşı gibi görenler günü geldiğinde görecekler ki başka bir dili baskı altına alan dilin kendisi de baskı altındadır ve kurtuluşu baskı altına olan dillerle birlikte yaşama tutunmaktan geçmektedir. Biraz abartarak söyleyeyim: “Ne kadar çok dil, o kadar çok zenginlik!”

 

Ali İhsan Aksamaz: Demir Bey; ben size çok teşekkür ediyorum. İsterseniz, söyleşimizi sonlandıralım. Başka söyleyecekleriniz varsa, onları da lütfen belirtin. Çoluk- çocuk, torunlarınızla her zaman mutlu olun, Demir Bey.

Demir Akın: Dilimizin yaşaması için bu konuda bilimsel olarak yetkin insanlarımızın bir alfabe üzerinde uzlaşmaları (farklı sistemlere de açık olarak) ve bir ortak zemin yakalamaları gerekiyor. Sonrasında edebi eserler gerekiyor. Bizim de bir Orhan Kemal’imiz, Hasan Hüseyin’imiz olmalı. Bunu şunun için söylüyorum: Yazılı edebiyat olmadan olmuyor. Var diyorsanız da benim yanıtım: Herhalde yetersiz ki yaygınlaşamıyoruz, çocuklarımıza aktaramıyoruz. Ben umutluyum. Bu alanda yazılı eser veren sizin gibi değerli araştırmacılarımıza da şükranlarımı iletiyorum.

(Armağan Serdaroğlu, Ali İhsan Aksamaz, Musa Cedeşi, Kemal Özbıyık, Demir Akın, Şevket Çorbacıoğlu (23 IV 2017, Artvin Kalkınma ve Hizmet Vakfı, Dikmen)  Fotoğraflar: Rasim Yılmaz]

 

 

+

“Dido nananenape maqvanşi, ek̆onari k̆ult̆uruli xampoba maqven!”

 

 

 

(Goʒ̆otkvala: Aʒ̆ineri musafiri/ sumari çkimi ren Demir Akini. Demir Akini ren Noğa Artvinişi Omordinu do Xizmetişi Vakfişi dudmaxvancepen; nananoğa Ank̆aras. Demir Akini rt̆u manebra çkimi meta/ feysbuk̆işen. Uk̆ule  goʒ̆os kok̆optit nananoğa Ank̆aras . Entepek miç̆anderet̆es semineri meçamuşa Vakfis. Aya rt̆u 23 İgrik̆a 2017 ʒ̆anas. Semineri çkimişi tema rt̆u “Lazepe”. Ma k̆aixeşa va miçkin mara, Demir Akini ren Xopuri. Emu ren gamantaneri do k̆itxeri çkineburepeşi art- arti. Çkin ar k̆ult̆uruli int̆erviu p̆it. Mskvaşa bğarğalit do aya ren noğarğale çkinişi t̆ekst̆i. Ali İhsan Aksamazi, 30. XI. 2018)

+

 

 

Ali İhsan Aksamazi: İpti biyografi tkvanişen bğarğalat. Sonuri ret? Mi oğlepeşi ret? Namu nʒ̆opulapes igurit? Mu dulya ikipt? So skidurt  andğaneri ndğas? Çileri reti? Berepe giqonunani? Motape giqonunani? Namu nenape giçkinan?

Demir Akini: Artvinişi  noğa Mak̆riali/ Noğedişi (Kemalpaşaşi) oput̆e Kopricişen (Köprücüşen) vore. Ma yepçkindi 13 K̆undura 1951 ʒ̆anas, ek, oput̆e Kopricis. Baba çkimişi dulyaşi sebebiten; ipti noğa Zonguldak̆is, noğa Mersinis do noğa K̆aradeniz- Ereğlis  dovibargit do pskidit. Uk̆uleti noğa İst̆anbolişi Universit̆et̆is doviguri do gecginobaten mezuni gamapti. Uk̆ule nananoğa Ank̆araşa dovibargi. Edo (40) jure neçi ʒ̆anaşen doni ek pskidur. Çileri vore. Jur bere, juriti mota komiqonun. Oşkenda seviyes (ç̆it̆ati itkven) Lazuri nena  komikçin.  K̆ai seviyesti İnglisuri nena komikçin. Jeofizik̆işi Mağali muxendisi, injineri vore. Edo Dixaşk̆ank̆alaşi, Depremişi Goşogoraşi Şkaguronis viçalişi. (2015) eçi oşi do vit̆o xut ʒ̆anasti t̆ek̆audi viqvi. Oput̆e Kopricis (Baba çkimişen  genomskide mteli) mulkepe çkimi, xes vokaçap. Edo ma minon, ek vibarga xolosoni oras; guris eşo mek̆amilaps.

 Ali İhsan Aksamazi: Demir Begi; tkvan, Noğa Artvinişi Omordinu do Xizmetişi Vakfişi dudmaxvance ret. Vakfi tkvanik mu k̆ult̆uruli Akt̆ivitepe ikips? Ma miçkin ki, xoronişi k̆ursepe giğunan; nenaşi k̆ursepe giğunan. Entepeşen met̆a, mu k̆ult̆uruli dulyape ikipt vakfis? 

Demir Akini: Çkin Noğa Artvinişi Omordinu do Gamantanaşi Vakfi gebdgit 1996 ʒ̆anaşi çodina ndğalepes. Noğa Artvini do Uçamzoğaşi çkineburi semtis, noʒ̆iles xveneri p̆lasmanişi p̆rojepe şeni. Çkineburi Uçamzoğaşi, noʒ̆ile çkinişi ok̆oxveri gamantanaşi sist̆emişa moxva çarepe ožiramu şeni ok̆oxtimu domaç̆irt̆es. Edo xolo, noğa do xolosoni noʒ̆ilepe çkinişi k̆ult̆uruli do xeşnoxvenuri speros oçalişuşi temapeşen ok̆oviğarğalit. Aya temapeten goşogoraşi p̆rojepe oxvenu do emk̆ata ak̆ademiuri noçalişepes omxvacu şeniti ok̆oviğarğalit. T̆urizmi do tarixuri mirasepe çkini gamantanaruli goşagorapeten mtel Turkiyes ognapu şeniti çarepe, gzalepe bgorit. Edo xolo, buncinaluri p̆roblemepe, gamaçkvala-ç̆andinaşi noçalişepe, vizualuri varna ç̆areli medya k̆ala irtibati, k̆ont̆akt̆i steri speropes oçalişuti; mtel antepe doloç̆areli ren vakifi çkinişi senedis. Golaxtimeri eçi ʒ̆anas, ipti “Noğa Artvinişi P̆lasmanepeşi Sempozyumi”( Nananoğa Ank̆aras), “Noğa Artvinik Xazirops  (21.)  eçi do maartani oşʒ̆anuraşa” coxoni Sempozyumi (Nananoğa Ankaras), “Noğa Artvinişi T̆urizmuli P̆ot̆ansiyeli do Moxtanerişi Semp̆ozyumi (Noğa Artvinis); amk̆ata didi ok̆oxtalape k̆ala (10- peten) vit̆epeten p̆aneli, ok̆otvala, imzaşi dğa; “Artvinişi Dğalepe” coxoni ak̆t̆ivit̆epe p̆ʒ̆opxit çkin. Antepeşi oç̆aru do ok̆oroʒxuten ora mek̆amilasunonan do mutu var.

Ma miçkin, tkvan didopeten k̆ult̆uruli dulyape k̆ala ibodert do mati emuşeni k̆ult̆uruli noçalişepe çkinişen ambarepe mekçaten arşvacis: Nananoğa Ank̆araşi semti/ noʒ̆ile Dikmenis gedgineri “Artvinişi Oxori” koren. Edo   “Noğa Artvinişi K̆ult̆uruli, Xeşnoxveneşi Goşogoraşi Şkaguri ren do amk̆ata speropes xizmet̆epe meçaps mtelo.  (250) jur oşi do jure neçi do vit  k̆vadrat̆oni seros geladgineri ren kutupxana çkini. Edo tkvan gažirenan k̆oroberi mtel rabisk̆a, çkinape, ambari do dok̆umanepe kutupxana çkinişi doloxe. Edo kutupxana çkinik magoşogorepes xizmet̆i meçaps k̆arta speros.  Artvinuri mteli maç̆arale do şairepe çkinişi noxvenepe k̆oreberi ren ar burmes. Noğa Artvinişi jin ç̆areli k̆arta ketabi  k̆oreberi ren xolo aya burmes. Umçane çkini magoşogore Hayrettin Tokdemirişi kulliyatiti k̆oreberi doložin vakfi çkinişi kutupxanas. Artvinuri xalk̆uri şairepeşi noxvenepe k̆oreberi ren magoşogore Bek̆ir K̆aradenizi şk̆elen. Edo muşi mteli noxvenepeti hediye meçameri ren Vakfi çkinişi kutupxanaşa. Edo xolo semti, noʒ̆ile çkinişi tarixi do k̆ult̆uruli pasepe, mç̆ipaşa, na k̆orobu iptineri magoşogorepeşen Adil Ozderişi noxvenepeti kutupxana çkinis ren do  magoşogorepes xizmet̆i meçamuşa xazireli ren. Maç̆arale do magoşogore Aydin Karasuleymanoğlişi kulliyatiti kutupxana çkinis ik̆oroben. Aya şkaguroni çkinis, k̆arta tutas ar fara; ar maç̆arale, ar şairi varna  ar k̆ult̆urişk̆oçi k̆ala  ok̆otkvala- imzaşi nğa p̆ʒ̆opxupt çkin. Eşo gomaşinen ki, çodina anşi tutas; P̆rof. Dr. Ali Demiri (“Mç̆ita Mandili”) , Kevser Ruhi (“Gurculi Edebiyat̆i do Nena”), Avuk̆ati Yalçin Dumani (“Skidala çkinis Romani, Mç̆araloba do maedebiyepe”), magamantane- mç̆arale Bak̆ ircioğli k̆ala ok̆otkvala- imzaşi dğa p̆ʒ̆opxupt. Tkvanti giçkinan, 7 Mirk̆ani ren Noğa Artvinişi duşmanişi işgalişen moşletinobaşi dğa. K̆arta ʒ̆anaşi 7 Mirk̆anis, Noğa Artvinişi moşletinobaşi dğaşi oşinu do oxvamu şeni AnitKabiri movik̆ itxup. Aya mok̆itxa şk̆uleti, Noğa Artvinişi tarixişen goşagorape, na kuğun ar çkinerk̆oçik 7 Mirk̆anişi becitobaşen semineri momçapan vakfi çkinişi şkaguris.  Uk̆uleti ar at̆elyeşi faaliyeti p̆ʒ̆opxupt çkin. Uk̆ule magamantane çkini Kemal Ozbiyikişi goʒ̆ocğoneroba k̆ala do gudastviri do ak̆ordiyonişi musikiten,  xalk̆uri xoronepeşi ek̆ibi çkinik Noğa Artvinişi, otantik̆uri xoronepe içalişepan vakfi çkinişi şkaguronis, k̆arta xaftaş/ doloniş çodinades. Vakfi çkinişi binaşi ar k̆atisti roliyefi do piʒariş oğapuşi k̆ursepe komiğunan. Aya k̆ursepe, Devletişi Xalk̆işi Gamantanaşi Mudiroba k̆ala xe-ok̆ok̆limeri p̆ʒ̆opxupt. K̆arta ʒ̆anas oşi k̆onari k̆oçişi ok̆atuten, k̆ursepe p̆ʒ̆opxupt. K̆arta gamantanaşi çodinasti, aya k̆ursepes xveneri noçalişepe meirçinen hemi vakfi çkinişi salonepes hemiti nananoğa Ank̆araşi şkaguronişi salonepes. Xolo otkvaluşi vore ki, ar doxmeli noğamşine çkinişi jur filimişi, (“Baba çkimişi İxepe” do “Steveli”şi)  galape ixorʒelinu majura derneğepe k̆ala vakfi çkini şk̆elen. Vakfi çkinişi oktalaşi k̆omisyonik gonk̆vatu: Aya gonk̆vataşi hukmitenti, çkin ar ʒ̆anas jur ketabi gamovoçkvaten. Artvinişi doxmeli şairi do gamantana Xasan Çelebişi noxvenepeşen nok̆orobe iqvasen iptinişi ketabi çkini. Aya ketabişi edit̆ori ren Guner Yalçini. Majurani ketabi çkini gamiğasunon Aşik̆i Deryamişen nok̆orobe (1400) vit̆oşi do otxo oşi k̆onari şiiri muşiten.  Aşik̆i Deryamişi aya noçalişe gamiçkvineret̆u magoşagore H. Tokdemiriş k̆elen (1970-oni) vit̆on çxoro oşi do sume neçi do vit̆oni ʒ̆anapes. Edo ketabi gamaxtasunon ar-jur tutaşa. (1997) vit̆on çxoro oşi do otxo neçi do vit̆o şkvit ʒ̆anaşen (2005) eçi oşi do xut ʒ̆anaşa, Noğa Artvinişi K̆ult̆uruli do  Meşveluşi  Derneği k̆ala artot gamiçkvineri jurnali “B. Atabari” do (2008) eçi oşi do ovro ʒ̆anaşen (2013) eçi oşi do vit̆o sum ʒ̆anaşa vakfi çkini şk̆elen gamiçkvineri jurnali “Artvin Evi” (“Artvinişi Oxori”) va gamulunan andğaneri ndğas; emuşeni ki, finansuri p̆roblemepe komiğunan.

Axiris otkvaluşi vore ki, semti, noʒ̆ile çkinis sum etnik̆uri grubi skidun. Edo aya sum etnik̆uri grubişi k̆ult̆uruli, tarixuri do xeşnoxvenuri pasapeşen ambarepe, na meçaps p̆aneli do ok̆otkvalapeşenti molapşina, aya minon. Çkin amk̆ata noçalişepeşi jin ptirtinapt. Aya gagnapa çkinişa memskvaneri ok̆oxtala, p̆aneli do ok̆otkvalati p̆ʒ̆opxit. İptineri ok̆oxtala çkinişi tema rt̆u “Lazepe.” Edo Şevket Çorbacioğli Begişi moderat̆orobaten; Kemal Ozbiyiki Begi do Kamil Aksoylu Begişi şvelaten xveneri p̆aneli; Ali İhsan Aksamazi Begi şk̆ala xveneri ok̆otkvala;  Gurculi K̆ult̆uri do Tarixişi jin Kevser Ruhi Xanumi k̆ala artot xveneri ok̆otkvala opşa beciti ren.

Xemşinuri et̆nisit̆eşi jin ar seminerişi oʒ̆opxuti mint̆es mara, aya speros gamaxtimeri jur zidduri idialoni simadaşi sebebiten, seminerişi oʒ̆opxuşa ok̆onosu va maqves. Emuşeniti va maxvenes eya semineri.  Aya dork̆ineroba çkini oçodinu do majura et̆nisit̆epeşi ambarepeti milletis ognaputi ren çkini dulyapeşen, na moxtasion oraşi doloxe. 

Ali İhsan Aksamazi: Mcveşi orapes, k̆oçepe cumalobaşi doloxe skidurt̆es, mara k̆ap̆it̆alist̆uri anarşişi xeten, dido p̆at̆i dğalepe kobžirit do kobžiropt. K̆ap̆it̆alizmi ren nt̆eri k̆oçinobaşa. Andğaneri ndğas, k̆ap̆it̆alist̆uri vandalizmik buncinati mek̆arbups. Aʒ̆i ʒ̆k̆ari paraten ren mara, aya vandalizmişi guri şeni vit- eçi ʒ̆anaşa ʒ̆k̆ariti va mažirenan. Mu p̆at do buncina çkini voskedinat?!

Demir Akini: K̆ap̆it̆alist̆uri sist̆emik vandalizmobaten mek̆arbups buncina çkini. Aya iqu k̆oçinobaşi p̆roblemi açkva. Aya, k̆ult̆uruli do tarixuri p̆roblemiti ren. Ar orneği mekçat: (1000-epeten)vit̆oşepeten ʒ̆anapeşen doni, çkini oput̆eşi ğali eya vadişi gzaten diben. Edo çkini k̆ult̆uri, ʒ̆k̆ari k̆ala artot skidun do irden; eşoti içkinen. Aya ğali do muşi ʒ̆k̆arik vadi çkini do manžagerepe çkinişen ok̆ortups.  Orneğiten;  Lazepeşi buncinaluri geulva sinori na ren ğali Melyati steri.

Vakfi çkinik, iptineri dğa muşişen doni, uk̆oreʒxu akt̆ivit̆epe qu aya speros. (1997) vit̆on çxoro oşi do otxo neçi do vit̆o şkvit ʒ̆ana rt̆u, çkin iptineri semp̆ozyumi çkini p̆it buncinaşi tematen. Emindros Uçamzoğaşi duble gzaşen, dido ğarğalapt̆u milletik. Çkin eya gza şeni k̆rit̆ik̆uri simadepe komiğut̆es do çkin aya simadepe çkini mağali sersiten iris vognapit emindroneri Dixaşgzalepeşi Generaluri Mudiri, direkt̆ori  Yaman Kok̆işi oğinde, ʒ̆oxle, “Aya ren buncinaşi katliami. Aya ren para mogapuşi p̆roje.”-ya ptkvit. Aya dulyaşi rabisk̆ape muşiten iris voʒ̆irit. Xolo emindros, DSİ- şk̆elen xveneri semturi p̆rojeti, Ç̆oruxişi Vadişi Xurgepeşi P̆rojeti xolo DSİ-şi Generaluri direkt̆orişi ʒ̆oxle mskvaşa ip̆rot̆est̆inu. “Aya p̆rojek buncina mek̆arbasunon. Xvala buncina var, sosyaluri k̆ap̆et̆obasti zarari momçasunonan. Uk̆uleni orapes, aya k̆aixeşa ižirinu do oxoiʒ̆onu.  Cerattepes Orkoşi Madenişi dulyakti noğa Artvini na oğurasunon buncinaluri katliamo ižirinu. Edo amk̆ata zaroroni p̆rojepeşa reaksiyonepe komepçit çkvadoçkava ok̆oxtalepe do ak̆t̆ivit̆epe çkiniten çodina (20) eçi ʒ̆anas. Maxkemeşi sum gonk̆vata xes komiğunan mara, k̆ap̆it̆alist̆uri, sermayeşi sinifik, k̆lasik menceli muşiten, siyasuri iktidaris emk̆ata k̆anonepe oktirapu.  Edo Sermayeşi sinifik ti-entepeşa moxva k̆anonepe oxvenapu. Axiristi, entepeşi guri şeni, ÇED-işi rap̆ori t̆est̆ik̆eri gamiçkvinu hukumeti şk̆elen. Edo aya rap̆oritenti oçalişus kogeoç̆k̆es . (4400) otxo vit̆oşi do otxo oşi  hektar-dixaşi oçalişuşi lisansi kuğut̆es mara, (22) eçi do juri hektar-dixa çkva şeni ÇED-işi rap̆ori goʒ̆oğuşu dubare mutepeşi, ti-mutepeşis va dubağu, aʒ̆iti aya spero, vit k̆ati odidanuten ÇED-işi rap̆ori ugoʒ̆uten içalişes.  Maxkemekti, aya dubarape k̆oziren ki, (çkin eşo visimadep) “aya dogibağun. Tkvan oncğore va giçkinani?”-ya tkverenan, “Çkinti felengis kogemoxunes”-ya. Entepeşi aya dubara va ik̆abulinu maxkeme şk̆elen. Çkin xuk̆uk̆uri k̆abğa mepçit do mepçapt aya speros. (200-şen) jur oşişen met̆a HES, vit̆epeten kvaşocaği do (200) jur oşi k̆onari ağani madenişi lisansişa medgineri vakfi çkinik mucalede meçaps majura p̆lat̆formepes omxvacuten. Uʒ̆k̆are ğalepe, ğureli çxomepek do ğvarepek vaxşetişi didinoba moʒ̆irapan. Mu oxvenuşi voret?! Aya k̆itxalaşi maartani coğabi ren nodgitu. Majurani ren mucadeleşi ok̆ap̆et̆anu do k̆arta speros oçalişu (xuk̆uk̆i, xalk̆i, p̆arlament̆o, kianaşi magomorgvepe k̆ala k̆ont̆akt̆is oqopimu do çkva). Aya mucadeles k̆arta siyasuri p̆art̆epeşen milletik mxuci meçaps didopeten. Mara k̆oçi voret, aya ren k̆oçinobaşi p̆roblemi do artikartis mxuci meçamuşi voret. Artikartis omxvacuten menceloni do gecgineri voret çkin. Çkvadoçkva speros çkvanerobape komiğunan mara, aya çkini ren çkini xampoba; eşo gonk̆vatuşi voret do mutu var.   Aya gonk̆vata oqopimuşi ren çkini k̆ap̆et̆i slogani.

Ali İhsan Aksamazi: Demir Begi; tkvanti k̆aixeşa giçkinan, Lazuri nena ğurun. Xoş namtini nʒ̆opulapes menoʒxune deresepe meçapan mamgurapalepek mara, aya dobağine va ren. Eşo ižiren ki, aya dulya xvala eya dersepeten va iqven. İrişen k̆ai dulya ren TRT̆-şi ç̆andina. TRT̆-k- Kurduli nenaten 7/24 ç̆andinaps, Afrik̆uli nenapeten ç̆andinaps mara, va žirops Lazuri nena. Kurduli nenati iqvas, majurepeti. Mu p̆at do TRT̆-k Lazuri nenatenti ç̆andinas? Mu izmont?

Demir Akini: Lazuri nena ğuraseni; ma eşo va visimadep. Muşeni aşo giʒ̆umert, eyati giʒ̆vat. Lazuri nena ren cinconi k̆ult̆urişi monoçane. Andğaşakis uk̆oreʒxu zalimobaşen gecgineri gamaxtu Lazuri nena. Edo skidasunon; ma aşo visimadep. Xolo tkvanda giʒ̆vat, dido magoşagorek Lazuri nenaşi oskedinu şeni doxmeli k̆ap̆et̆i noçalişepe ikipan; ketabepe gamiçkvinen. Ho,TRT̆-k Lazuri nena va žirops; aya ren hemi k̆anonepeşa medgineri, hemiti k̆oçinobaşa medgineri didi k̆abaeti ren. Mara otkvaluşi vore ki, aya xalişen xvala TRT̆ var, çkin Lazi gamantanerepeti dido k̆abaetoni voret. Çkinti mesuli voret; ayati k̆aixeşa miçkit̆an!  Didi oncğore ren ki, çkin memaçenes k̆ap̆et̆i mucadele. Udodginu aya dulyaşi xe-ok̆ok̆limeri va maçalişes do siyasetk̆oçepe k̆ala lobişi faaliyetepe va maxvenes. Doloxeni çkvaneroba çkinişa t̆oleransi va maqves. Andğaneri ndğas, ağani cumaloni mot̆ivasyoniten do k̆araroni do p̆lanoni noçalişepe dop̆at xe-ok̆k̆limeri. Edo Lazuri nenaşi mucadele iqvas Turkiyeşi  demok̆rasişi mucadeleşi  noʒ̆ilepeşen arteri.

Ali İhsan Aksamazi: Lazuri nena xvala Lazepeşi nananena va ren; Lazuri nena ren k̆oçinobaşi k̆ult̆uruli mirasi. Edo k̆oçinobaşi irişen mcveşi nok̆uçxenepe Lazuri nenaşi doloxeti şinaxeri ren. Lazuri nena ğuraşi, k̆oçinobati ğurasunon. Cumalobati ğurasen. K̆oçinobaşi irişen mcveşi pasepeti ğurasen. Ma aşo visimadep. Tkvan mu isimadep. Mu  do muç̆o p̆at do voskedinat Lazuri nena?

Demir Akini: mdğura giʒ̆vit, Lazuri nena va ğurasunon; emuşeni ki, k̆oçinoba va ğurun, adamoba va ğurun. Andğaneri ndğalepes, meç̆irelobaşi doloxe ren Lazuri nena; eşo matkvenan mara, amk̆ata nananena, zoriten mek̆arbinu mumkyuni va ren. Andğaneri ndğas, namtini k̆oçepek Lazuri nena, duşmani şinupan entepeşi nena-k̆ult̆urişa medgineri. Mara ar ndğa motxasion do entepekti žirasunonan ki, dulya eşo va ren.  Lazuri nena steri nananenaşi oskidus gza va meçaps mitxanişi nenati ren mcixişi tude.   Amk̆ata mazlumuri nenapeşi moşletinu, aya nenapeşi gamantanerepeşi xe-ok̆ok̆limuten iqven do mutu var. Beki dido nena mogixtasunonan: “Dido nananenape maqvanşi, ek̆onari k̆ult̆uruli xampoba maqven!”Eşo domaʒ̆onen ma.

 Ali İhsan Aksamazi: Demir Begi; ma dido şukuri giʒ̆umert. Ginonan na, voçodinat aya int̆erviu. Tkvan otkvaluşi çkva mutu giğunan na, eti miʒ̆vit, mu iqven. Bere-bari, mota k̆ala p̆anda ixelit, Demir Begi.

Demir Akini: Nananena çkinişi oskidu- oskedinu şeni, çkinerk̆oçepe çkini oʒ̆opxuşi renan aʒ̆inerişen çkva moxva alboni.  Edo oşkaruli oçalişus oqopimuşi renan. Uk̆uleti edeburi noxvenepe oç̆aruşi voret. Çkin çkineburi Orhan Kemali va miqonunan, çkinti çkineburi Orhan Kemali maqvan; çkin çkineburi Xasan Xuseyini va miqonunan, çkinti çkineburi Xasan Xuseyini maqvan! Aya muşeni giʒ̆umert, giçkinani?! Ç̆areli edebiyat̆i va maqvanşi,  va iqven, Lazuri nenas va askedinen. “Ho, zati komiğunan,”-ya miʒ̆umert na, mati eşo giʒ̆vaten emindros: ubağine ren do eya k̆aixeşa omordinu, xe-ok̆ok̆limeri mordinu şeni va viçalişept; berepe çkinişa ognapus gecgineri va voret. Çkin Lazuri nenaşi oskidu-oskedinuşa imendi komiğun. Aya speros tkvani steri ç̆areli noxvenepe,  na meçaps ğirsoni k̆arta magoşagores gurdoşuriten şukuri vuʒ̆umert.

(Önerilen okumalar: "Artvinliler Cerattepe İçin Meclise Yürüdüler…", arhavizyon.com, 07. VII. 2015;"Artvinliler bu sefer de TBMM önündeydi: “Cerattepe geçilmez”, sendika.org, 07. VII. 2015; Avni Ertaş: “Tarım, eğitim ve dış politika değişmez devlet politikaları olmalı!”, sonhaber.ch, 19. VII. 2024; Ali İhsan Aksamaz, "Laz Aydınlarının Yayıncılık Faaliyetleri", Ali İhsan Aksamaz,  yusufbulut.com/ sonhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 21.03.2015; Ali İhsan Aksamaz, "Lazlar: Tarihleri- Kültür ve  Sosyal Yaşamları (Sunum Notları)", 23. IV. 2017; Ali İhsan Aksamaz, “Yaşasın 23 Nisan!”, ozgurcerkes.com, 27. IV. 2017; Ali İhsan Aksamaz, "Dünden Bugüne Lazca Gramer ve Sözlük Çalışmaları", sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr,  10. II. 2020; Bayram Ali Özşahin: “Kapitalizm her şeyi aşındırıyor, öğütüyor, eritiyor, kaybediyor!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 14. VIII. 2019; Besim Özel: “Köyümüzde Lazca türküler söylenirdi”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 11. IV. 2022; "Cerattepe Geçilmez Artvin Halkı Yenilmez", gundemartvin.com,  08. I. 2025; "Cerattepe'yi Ankara'ya taşıyanlar yargılandı", gazeteduvar.com.tr, 16. XI.  2020; Cemil Telci: “Çay Üreticileri de Özel Şirketlerin İnsafına Kaldı!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 19. VI. 2021; Cihangir Bilgin: “Anadolu’da yaşamış ozan ve âşıkların divanını okudum!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 11. XII. 2021; Cihangir Bilgin: “Kendi kültürümüze ve anadilimize dair tek kalem oynatmamak çok zoruma gitmişti!”, sonhaber.ch sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 12. XII. 2021; Cihangir Bilgin: “Batum, Tiflis, Rustavi’de arşiv çalışmaları yaptım!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 14. XII. 2021; Cihangir Bilgin: “Lazca mücadelemize devam edeceğiz!”, sonhaber.ch / gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 16. XII. 2021; Ergün Konakçı: “Vatandaşların Eğitim ve Kültür İhtiyaçları İçin Çeşitli Faaliyetlerde Bulunmak Siyasî Bir Eylem Değildir!”, circassiancenter.com.tr, 24. VIII. 2019; Erol Kant “Antik çağlardan günümüze gelen bu kadim dili yaşatmamız gerekiyor!”, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr, gurcuhaber.com, 31. VIII. 2022; Fatma Başural: “Anadilimizi, Kültürümüzü, Geleneklerimizi Bilelim!”, circassiancenter.com.tr, 1. XII. 2018; Gülcan Yüksel Asılyazıcı: “Dört Elle Lazca İçin Savaşan Biri Olup Çıktım!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr, 29. III. 2021; Gülhan Alkan: “Batum Muhaciri olarak gelmişiz!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 20. III. 2024; Hasan Uzunhasanoğlu: “Lazca, Bir Dialekt (Ağız, Şive) Değil, Bir Dildir!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 21. VIII. 2019; İnci Derya Turna, “Anadilimiz ve Köklü Güzel Kültürümüz Yok Olmasın!”; circassiancenter.com.tr, 11. IX. 2019;  İnci Derya Turna: “Hoca olan dedem, babama; ‘müziğinle insanları eğlendirip Sevap  kazan’ demiş!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 06. XI. 2024; Kemal Özbıyık:  “Olgun  insanlar bir araya gelmezsek, dilimiz de ölecek!”, sonhaber.ch/circassaiancenter.com.tr, 30. XI. 2018; Kemal Özbıyık: “Tam kırk yıl oldu; bırakmadım”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 30. XI. 2018;  Kemal Özbıyık: “Paylaşamadığımız ne var?!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 30. XI. 2018;  Maksut Kesici: “Lazca Eğitim Görebilseydim, Türkçeyi Güzelce Öğrenebilseydim, Böyle Zor Bir Hayatım Olmayacaktı!”, circassiancenter.com.tr/ sonhaber.ch, 25. XI. 2018; Mecit Çakırusta ile Haber& Söyleşi, Yeni Kafkasya Gazetesi, Sayı 9, 2003/ circassiancenter.com.tr; Mircan Kaya: “Çocuklara Ninnilerimizi Duyurmak İstiyorum!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 11. V. 2020; M. Recai Özgün ile Haber& Söyleşi,  Yeni Kafkasya Gazetesi, Sayı 8, Nisan 2003/ circassiancenter.com.tr; M. Yılmaz Avcı ile Haber& Söyleşi, Yeni Kafkasya Gazetesi, Sayı 6, Ekim 2002/ circassiancenter.com.tr; Muhammed Paşaşi: “Çocuk, dili anneden öğrenecek!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr,  02. II. 2025; Murat Özden,"Ali İhsan Aksamaz: Asimilasyon siyasî bir tercihti. Karşı duruş da politik tavır almayı gerektirir!/ Ben Etnik Partilere Karşıyım!”, 11. VII. 2015/ sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr; Murat Karadeniz: “Gazete Noğa’yı Tamamen Lazca Yayınladık!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 18. II. 2022; Musa Karaalioğlu: “Ağlamayana Süt Vermezler!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 22. XII. 2018; Orhan Bayramin ile Haber& Söyleşi, Yeni Kafkasya Gazetesi, Sayı 5, Mayıs 2002/ circassiancenter.com.tr; Orhan Bayramin: “Laz Edebiyatı 1996’dan Fersah Fersah İleride!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr/ simavakfi.org, 15. III. 2021; Osman Şafak Büyüklü: “Lazlar, çalışmalarını kolektif ortam içinde yapmalı!”, circassiancenter.com.tr/ sonhaber.ch, 21. VIII. 2019; Ozan Sarı: "Eğer bu  çalışmaları biz yapmazsak bizim yerimize  başkaları yapar ve kendilerine göre anlamlandırıp yorumlarlar!", sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 04. XII. 2024; Önder Acar: “Oçamçire’deki Laz Okulu’nda da Öğrenim Görmüş Anneannem!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr/ gurcuhaber.com, 11. X. 2019; Özlem Şendeniz: “Yerelin gündelik yaşam bilgisine kıymet veriyorum!”, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr; gurcuhaber.com, 10. II. 2020; “Radio Kolha’nın Redaktörü Mişa Numanişi, Tbilisi’de Ali İhsan Aksamaz İle Bir Söyleşi Yaptı”, Çveneburi Kültürel Dergi, Sayı 58- 59, Total Müşavirlik ve Mümessillik Ltd. Şti., İstanbul, 2006; Rasim Yılmaz, “Türkiye Lazları ve Laz Kültürü…”, 19 V 2017, old.08haber.com; Rıdvan Özkurt Anç̆aşi: “Çoğunlukla Aşk, Doğa, İnsana İlişkin Şiirler Yazıyorum!”, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr, 04. II. 2022; Ruhan Odabaş, “Yitmek Üzere Olan Dilimizi Yaşatabilme Çabasındayım!”, sonhaber.ch, circassiancenter.com.tr, 3. VII. 2021; Sabri Aslışen: “Yüksek yerleşim yerlerinde saha çalışması yapmak da istiyorum!”, sonhaber.ch/ circassiancenter.com.tr, 22. VII. 2023; Sami Fitoz: “Çocuklarımızın anadilimizi öğrenmesini istiyorum!”, circassiancenter.com.tr/ sonhaber.ch, 7. X. 2019; Selma Koçiva: “Son Aktif Yıllarımı Laz Edebiyatına Vermek İstiyorum!”, sonhaber.ch/ gurcuhaber.com/ circassiancenter.com.tr/ turklaz.com/ avrupaforum4.org, 24. II. 2021; Semih Akgün, (Ali İhsan Aksamaz ile Söyleşi): “Anadilleriyle ilgili insanların söyledikleri hamaset dolu lâflarının içini bir proje etrafında doldurmak üzere bir araya gelmeleri ve neyi nasıl yapacakları konusunda işbaşı yapmaları gereklidir.”, cherkessia.net, 28. VII. 2011; Semih Akgün, (Ali İhsan Aksamaz ile Söyleşi): “Ana dillerin “ağız, şive, lehçe ve diyalekt” farklılıklarını öne sürenler, bu anadilleri küçümsemek için bunu yapıyorlar”, cherkessia.net, 19. VI. 2012; Yılmaz Erdoğan: “Bizimkiler Sohum’a Yerleşmiş!”, circassiancenter.com.tr, 22. XI. 2018; Yılmaz Erdoğan: “Ogni Kültür Dergisi” ikinci çocuğum olarak kucağımdaydı!” , sonhaber.ch/circassiancenter.com.tr, 7. VI. 2022; Yılmaz Erdoğan: “Böyle bir kitabı hazırlamak kolay değil!”, circassianacenter.com.tr/ sonhaber.ch, 09. III. 2024; Yılmaz Erdoğan: "Sözlük Lazca-Türkçe olmayacak. Türkçe- Lazca olacak!", aliihsanaksamaz.blogspot.com, 27. I. 2025; “Laz Vakfı Girişim Komitesi’nden Yüksel Yılmaz ile Görüşme”, Ogni Kültür Dergisi, Sayı 1, İstanbul, 1993)

aksamaz@gmail.com

 

https://sonhaber.ch/demir-akin-ile-soylesi-turkce-lazca/

https://www.circassiancenter.com/tr/lazlar-tarihleri-kultur-ve-sosyal-yasamlari-sunum-notlari/

http://www.ozgurcerkes.com/?Syf=22&Mkl=961858&pt=Ali%20%C4%B0hsan%20Aksamaz&Ya%C5%9Fas%C4%B1n-23-Nisan!

 https://xvalamgeri.blogspot.com/2018/12/kemal-ozbiyikik-gargalaps.html