“ინგლისური ნენაში მამგურაფალე ვორე. აწი ვა ვიჩალიშეფ, პენსიონერი ვორე. დიდო ორაშენდონი ვიჩალიშეფტი ამა აწი, ძაბუნი ნავორტიშენი, ვა ვიჩალიშეფ.
მა ბერე ვორტიში, დიდო ინნადი ბერე ვორტი. ემუშენი ბაბა ჩქიმიქ “სი
მეგრელი რე,” მიწუმერტუ. იფთი ემ ვაქითის ვოგნი მეგრელიში ჯოხო. ემუშკულე, მა ისტანბოლიში ლალელი ჯოხონი სემთის ვიჩალიშეფტი, არ მექთების ვიჩალიშეფტი დო მექთები ეშო არ ჲერის ტუ ქი, სოვჲეთისთანიში ჩქვაჩქვა მემლექეთეფეშენ კოჩეფექ შეეფე გამაჩაფტეს. ბალკანეფეშენ მოხთიმერი კოჩეფექ, ოხორჯალეფექ ჩქვაჩქვა შეეფე გამაჩაფტეს. ედო ემ ვაქითის, მუ რტუ ეჲა ვაქითი, ვიტონჩხოროოშდოოთხონეჩიდოჩხორო (1989) წანას ტუ, აჲა მა გიწუმერთ. ამ ვაქითის არ ოხორჯა ქობძირი, ვოდკა გამაჩაფტუ. მჯვეში ვოდკაფე ქორტუ, გიჩქინანი, ვა გიჩქინანი, ვა მაჩქინენ.
ეჲა გამაჩაფტუ დო ემ ვაქითის ქობძირი იფთინერი მეგრელი, ოხორჯა რტუ. ჩქინ ოღარღალუს ქოგევოჭკით დო დიდო კაი ვა ღარღალაფტუ დო ჭიტა- ჭიტა ღარღალაფტუ, თურქული ნენა. მა ინგლისური ხეშა არ-ჟურ მუთუ პკითხი დო ემუქთი ნენა გემიქთირუ.
--სი სონური რე? ვერ არ ჲუ ჶრომ?(Where are you from?) სონური რე? -მა პკითხი.
ემუქთი:
--მენ გურჯისთანიშთენჲიმ.- აშო მუთუ მიწუ,-- სქანი თოლეფეშენ ბელლი რენ. სითი ჩქინებური კოჩი რე!- მიწუ.
მა გოვიშაში: მა მუჭო თქვანისთერი ვორე? მა მურქიჲეშენ ვორე. ლაზეფეშენ ვორე ამა ეკონარი მუთუ ვა მიჩქინ, აწინერისთერი. ჭიტა- ჭიტა ვიღარღალით, ვისინაფით დო ოხორჯა მეგრელი ტერენ დო ემ ვაქითის ჭიტა- ჭიტა ვიღარღალით, ვისინაფით.
--სი ლაზი რე დო ლაზური გიჩქინია?- მიწუ.
ჭიტა- ჭიტა, ემ ვაქითის, ვისინაფით, ვიღარღალით დო ემ ვაქითის მა ქობძირი იფთინერი მეგრელი.
ემუშკულე, აშო მათქვენ: დიდილეფე, ხვალა ბაბა ჩქიმი ვარ, მა ბაშქაფეშენთი ქოვოგნი მეგრელეფეში ჯოხო ორაში დოლოხე დო, ამა, კოლხეფეშენ მითიქ მუთუ ვა მიწუ. ემუშენი-ქი ზათე აქონი მილლეთის თურქეფეში თარიხიშენთი მუთუ ვა უჩქინ, მუჭო უჩქიტას კეოლხეფეში თარიხი!
დიდო პატი შეი რენ ქი, ლაზურითი ნდღაშენ ნდღაშა ღურუნ, მეგრული ნენათი ნდღაშენ ნდღაშა ღურუნ, სვანური ნენათი ნდღაშენ ნდღაშა ღურუნ. აჲა აშო რენ. ოსქედინუ შენი მუეფე მახვენენ, ოხვენუში ვორეთ. აწი გლობალიზასჲონიში პერიოდის ვორეთ. გლობალიზასჲონი არ კელე კაი რენ, არ კელე პატი რენ. გლობალიზასჲონი ქორტაში, ვა იყვენ ნენა, მაჟურა ფასეფეთი ვა იყვენ, მესელა დინი, რელიგია ვა იყვენ. აშო. მუ გიწვათ! ამა ანდღანერი ნდღას, ლაზური ნენათი, მეგრული ნენათი ოსქედინუშენი რადიოში ჭანდინა კაი იყვენ. აშო ვისიმადეფ. ბექი გიჩქინან, ეჩი (20) წანა წოხლე (İmedi TV) იმედი-ტვ-ქ ლაზური პროგრამეფე ჭანდინაფტუ, რადიოსთერი, არ დოლონის ჟურ ჶარა პროგრამეფე ქორტუ დო ამ პროგრამეფექ ლაზური ამბაეფე მომჭაფტეს ჭიტა- ჭიტა, ლაზური პარამითეფე ჭანდინაფტეს. დიდო კაი ფროგრამი რტუ. ამკათა პროგრამი ხოლო ოჭანდინუ კაი იყვენ. აშო მიჩქინ. ედო ჩქვა მუ მათქვენ!
თურქიჲე დო გურჯისთანი ართიმაჟურაში დოსტი რენ. თურქიჲე დო გურჯისთანიში, საქართველოში, არას ჩქარ პრობლემი ვა რენ. ემუშკულე აჲა კაი რენ. გურჯისთანიშენ, საქართველოშენ, მულუნან, ულუნან, თურქიჲეშენ ულუნან, მულუნან საქართველოშა. აჲა კაი რენ.
ემუშკულე, ჩქვა მუ მათქვენ!
ლაზური დო მარგალური ნენა ოსქედინუშენი რადიო, რადიო კაი ივენ. აშო მათქვენ.
შუქური გიწუმერთ!”
[ალი იჰსან აქსამაზი]
*
“İnglisuri nenaşi
mamgurapale vore. Aǯi va viçalişep, p̆ensioneri vore. Dido oraşendoni viçalişept̆i
ama aǯi, žabuni navort̆işeni, va viçalişep.
Ma bere vort̆işi, dido
innadi bere vort̆i. Emuşeni baba çkimik “si Megreli re,” miǯumert̆u. İpti em
vakitis vogni Megrelişi coxo. Emuşk̆ule ma İst̆anbolişi Laleli coxoni semtis
viçalişept̆i, ar mektebis viçalişept̆i do mektebi eşo ar yeriş t̆u ki,
Sovyetistanişi çkvaçkva memleketepeşen k̆oçepek şeepe gamaçapt̆es. Balk̆anepeşen
moxtimeri k̆oçepek, oxorcalepek çkvaçkva şeepe gamaçapt̆es. Edo em vakitis, mu
rt̆u eya vakiti, vit̆onçxorooşdootxoneçidoçxoro (1989) ǯanas t̆u, aya ma giǯumert.
Em vakitis ar oxorca kobžiri, vodk̆a gamaçapt̆u. Mcveşi vodk̆ape kort̆u,
giçkinani, va giçkinani, va maçkinen.
Eya gamaçapt̆u do em vakitis kobžiri iptineri Megreli, oxorca rt̆u. Çkin
oğarğalus kogevoç̆k̆it do dido k̆ai va ğarğalapt̆u do ç̆it̆a- ç̆it̆a ğarğalapt̆u,
Turkuli nena. Ma İnglisuri xeşa ar-jur mutu p̆k̆itxi do emukti nena gemiktiru.
--Si sonuri re? Where
are you from? Sonuri re? -Ma p̆k̆itxi.
Emukti:
--Men
Gurcistaniştenyim.- Aşo mutu miǯu,-- Skani tolepeşen belli ren. Siti çkineburi k̆oçi
re!- miǯu.
Ma govişaşi: Ma muç̆o
tkvanisteri vore? Ma Turkiyeşen vore. Lazepeşen vore ama ek̆onari mutu va
miçkin, aǯineristeri. Ç̆it̆a- ç̆it̆a viğarğalit, visinapit do oxorca Megreli t̆eren
do em vakitis ç̆it̆a- ç̆it̆a viğarğalit, visinapit.
--Si Lazi re do Lazuri
giçkinia?- miǯu.
Ç̆it̆a- ç̆it̆a, em
vakitis, visinapit, viğarğalit do em vakitis ma kobžiri iptineri Megreli.
Emuşk̆ule, aşo matkven:
Didilepe, xvala baba çkimi var, ma başkapeşenti kovogni Megrelepeşi coxo oraşi
doloxe do, ama, K̆olxepeşen mitik mutu va miǯu. Emuşeni-ki zate akoni milletis
Turkepeşi tarixişenti mutu va uçkin, muç̆o uçkit̆as K̆olxepeşi tarixi!
Dido p̆at̆i şei ren ki,
Lazuriti ndğaşen ndğaşa ğurun, Megruli nenati ndğaşen ndğaşa ğurun, Svanuri
nenati ndğaşen ndğaşa ğurun. Aya aşo ren. Oskedinu şeni muepe maxvenen,
oxvenuşi voret. Aǯi globalizasyonişi p̆eriodis voret. Globalizasyoni ar k̆ele k̆ai
ren, ar k̆ele p̆at̆i ren. Globalizasyoni kort̆aşi, va iqven nena, majura
pasepeti va iqven, mesela dini, religia va iqven. Eşo. Mu giǯvat! Ama andğaneri
ndğas, Lazuri nenati, Megruli nenati oskedinuşeni radioşi ç̆andina k̆ai iqven.
Eşo visimadep. Beki giçkinan, eçi (20) ǯana ǯoxle İmedi-T̆V-k Lazuri p̆rogramepe
ç̆andinapt̆u, radiosteri, ar dolonis jur fara p̆rogramepe kort̆u do am p̆rogramepek
Lazuri ambaepe momç̆apt̆es ç̆it̆a- ç̆it̆a, Lazuri p̆aramitepe ç̆andinapt̆es.
Dido k̆ai programi rt̆u. Emk̆ata p̆rogrami xolo oç̆andinu k̆ai iqven. Eşo
miçkin. Edo çkva mu matkven!
Turkiye do Gurcistani
artimajuraşi dost̆i ren. Turkiye do Gurcistanişi, Sakartveloşi, aras çkar p̆roblemi
va ren. Emuşk̆ule aya k̆ai ren. Gurcistanişen, Sakartveloşen, mulunan, ulunan,
Turkiyeşen ulunan, mulunan Sakartveloşa. Aya k̆ai ren.
Emuşk̆ule, çkva mu
matykven! Lazuri do Margaluri nena oskedinuşeni radio, radio k̆ai iven. Aşo matkven.
Şukuri giǯumert!”
[Ali İhsan Aksamazi]
*
“İngilizce öğretmeniyim.
Şimdi çalışmıyorum, emekliyim. Uzun yıllar boyunca çalışıyordum, ama hastalandığım
için, şimdi çalışmıyorum.
Ben çocukken çok inatçıydım. Onun için babam bana “sen Megrelsin,” diyordu. Megrel’in adını ilk o zaman duydum.
Sonra, İstanbul’un Laleli adlı semtinde çalışıyordum, bir
mektepte çalışıyordum. Mektep öyle bir yerdeydi ki, Sovyetler Birliği’nin
farklı ülkelerinden gelenler çeşitli şeyler satıyorlardı. Balkanlardan gelen
erkekler, kadınlar çeşitli şeyler satıyorlardı. O zaman, hangi yıldı, bu
dediğim 1989 yılıydı. O zaman Lâleli’de bir kadın gördüm, votka satıyordu. Eski
votkalar vardı, biliyor musunuz, bilmiyor musunuz, bilemiyorum. Onu satıyordu.
O zaman gördüm ilk Megrel’i, kadındı. Konuşmaya başladık; o kadar iyi konuşmuyordu,
az konuşuyordu Türkçeyi. Ben İngilizce olarak biri iki şey sordum o da bana
cevap verdi.
-- Nerelisiniz? -Diye
sordum.
O da:
--Men
Gurcistaniştenyim.- Böyle bir şey söyledi. Sonra:
-- Gözlerinden belli. Sen
de bizim insanlarımızdansın!-bana böyle dedi.
Ben şaşırdım: Ben nasıl
sizin gibiyim? Ben Türkiye’denim. Lazlardanım ama o kadarını bilmiyorum,
şimdiki gibi. Yavaş yavaş konuştuk; o kadın Megrel’miş. O zaman yavaş yavaş
konuştuk.
--Sen Lazsın da Lazca
biliyor musun?- diye bana sordu.
Yavaş yavaş konuştuk.
Ben işte o zaman gördüm ilk Megrel’i.
Sonra, böyle
diyebilirim: Büyükler, yalnızca babam değil, ben başkalarından da Megrellerin
adını zaman içinde duydum, ama Kolhlardan hiç kimse bana bir şey bahsetmedi.
Çünkü buranın milleti Türklerin tarihinden de bir şey bilmiyor ki, Kolhların
tarihini nasıl bilsin!
Çok kötü bir şey, Lazca da günden güne ölüyor, Megrelce de günden güne ölüyor, Svanca da günden güne ölüyor. Bu böyle. Yaşatmak için meler yapabiliriz, yapmalıyız. Şimdi globalizasyon dönemindeyiz. Globalizasyon bir taraftan iyi, bir taraftan kötü. Globalizasyon olunca dil olmaz, diğer değerler de olmaz, mesela din olmaz. Öyle. Ne diyeyim! Ama günümüzde Lazcayı da, Megrelceyi de yaşatmak için radyo yayını iyi olur. Öyle düşünüyorum.
Belki biliyorsunuz, 20 yıl önce İmedi-TV
Lazca programlar yayınlıyordu, radyo gibi yayın yapıyordu, haftada iki defa
programlar vardı. Bu programlar bizlere kısa kısa haberler veriyordu, Lazca
masallar yayınlıyordu. Çok iyi programdı. Öyle programların yine yayınlanması
iyi olur. Öyle biliyorum.
Başka ne diyebilirim!
Türkiye ile Gürcistan
birbirlerinin dostu. Türkiye ile Gürcistan arasında hiçbir problem yok. Bu iyi
bir şey. Gürcistan’dan geliyorlar gidiyorlar, Türkiye’den Gürcistan’a
gidiyorlar, geliyorlar. Bu iyi bir şey.
Sonra ne diyebilirim!
Lazca ile Megrelce’yi
yaşatmak için radyo yayını iyi olur. Böyle diyebilirim.
Teşekkür ederim!”
[Ali İhsan Aksamaz]
https://www.youtube.com/watch?v=QYJZZSaPCNk
https://www.youtube.com/watch?v=iPl_2R6kYaA
https://www.youtube.com/watch?v=mHslhbHQprE
https://www.youtube.com/watch?v=CBzet01O9j8
https://www.youtube.com/watch?v=8fGkeCMhy0U
https://www.youtube.com/watch?v=bUHZRYR_S7Q
https://www.youtube.com/watch?v=W2GXJB3ZOWw&list=PLCiutH4kDfDx6XAhYegONfekqC0KaOwNU
