[Lazca- Türkçe Anılar/ Anlatımlar- 8]:
“Evlilik âdetleri ve düğün-5”
Eskiden
delikanlı ile genç kız birbirlerini fazla tanımıyorlardı. Delikanlının
büyükleri, bekar genç kızın kim olduğunu, başka birisiyle bir ilişkisi olup
olmadığını, nasıl biri olduğunu sorup soruşturup şöyle diyorlardı:
--Bu
kızı bizim delikanlıyla baş göz edelim. Bu kızı isteyelim!
Sonra gidip genç kız anne ve babasından
isteniyordu.
Vaktizamanında
delikanlılar ile genç kızlar imecelerde veya düğünlerde birbirlerini görüp tanışıyorlardı.
Birbirlerini beğendilerse, delikanlının elçileri genç kızı istemeye
gidiyorlardı. Elçi, kızı istemeye gidiyor ve genç kızın ailesine şöyle diyordu:
--Bizim
delikanlı sizin kızınızı beğenmiş. Siz bu konuda ne diyorsunuz?
Bazı
anne ve baba, kızlarına soruyordu, bazıları da sormuyordu. Genç kız,
delikanlıyı beğenmediyse de evlendiriyorlardı. Genç kız ile delikanlı
birbirlerini sevmiş ancak anne ve babaları bu evliliğe rıza göstermemişse veya
genç kız, delikanlıyı sevmemişse, delikanlı o genç kızı kaçırıyordu. Vaktizamanında
Lazistan’da (Lazeti’de/ Lazona’da) beşik kertmesi çok yaygındı, günümüzde bu
âdet o kadar yaygın değil.
Gün
şöyle belirleniyordu. Delikanlının ailesi tarafından genç kızın ailesine söyle
deniyordu:
--
Kızınızı istiyoruz, nişan yapacağız!
Her
iki taraf da razı olduğunda söyledikleri gün nişanı yapıyordular. Nişan
merasimine delikanlının kendisi değil, akrabaları gidiyordu. Genç kızın ailesi
merasime gelenlere tatlı bir şeyler ile çay veya kahve ikram ediyordu. Şimdi de
gün belirledikten sonra nişan, bir yıl sonra düğün oluyor.
Nişan
için bir bohça hazırlıyorlar. Gelinlik genç kıza şu hediyeleri
götürüyorlar: Havlu, elbise, ayakkabı. Nişan
merasiminden sonra delikanlı ile genç kız sol el parmaklarına yüzük takarlar. Düğünden
sonra yüzüklerini sağ el parmaklarına takarlar. Nişan ile düğün yüzükleri bir
değildir.
Nişan
merasiminden sonra delikanlı, gelinlik genç kızın evine ziyarete gider, genç
kız da delikanlının evine ziyarete gider, ama tek başına değil, akraba
kadınlarla beraber. Düğün günü damat, genç kızın evine gitmez. Gelinlik genç
kızın erkek kardeşi veya kız kardeşi, kapıya bıçak saplayıp baklava, votka veya
bir şeyler ister. Orada her iki tarafın nedime ve sağdıçları da bulunur. Erkek
tarafı, kız tarafı ne isterse, karşılar, eğer ellerinde istenen şey yoksa
kendileri zorlanmaz. Gelinlik kızı, erkek evine nedimeler götürür. Evin avlusuna
vardıklarında damat karşılayıp gelinlik genç kızı eve götürür.
Düğün
için şu Laz yemekleri hazırlanıyordu: Börek, baklava, pilav, sarma, et yemeği, tavuk. Eskiden düğün
salonlar yoktu, düğünler okul salonlarında yapılıyordu. Düğünlerde sofralar
kuruluyordu. Sofra da şarap da oluyordu ama gelin ile damat içmiyorlardı. Düğünlerde
Lazca şarkılar söyleniyordu, horon oynanıyordu, tulum veya kemençe çalınıyordu.
Gelin kız beyaz elbise giyiyor. Şimdiki düğünler 50 yıl var modern tarzda
yapılıyor. Karşıda taraftaki Lazistan’daki (Lazeti’deki/ Lazona’daki)
düğünlerde pasta ve diğer tatlılar ikram ediliyor, bu tafataki Lazlar,
düğünlerini Gürcü adetlerine göre yapıyorlar.
Vaktizamanında
düğünden bir hafta sonra gelin ile damat, gelinin baba evine gidip orada bir
gece kalıyorlardı. Bu âdete “kuçkheşktalaşi”/” ayağı geri getirme” deniyordu. Gittiklerinde
yanlarında tatlı götürüyorlardı, döndüklerinde de. Bebek doğduktan sonra kız
tarafı bebeğe altın ve elbiseler satın alıp hediye ediyordu. Bebeğin beşiği
delikanlının ailesi satın alıp hediye ediyordu.
--
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/04/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-1-nodar.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-2-dedeme.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-3-erkek.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-4-evlilik.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-6-evlilik.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-7-evlilik.html
T̆ekst̆- 24/ “Ç̆anda”
Ǯoxle
biç̆i do bozok dido artik̆arti va içinomt̆es. Didilepek ik̆itxamt̆es, aya mi
ren, mitik̆ala nena gamuxtui? Muperi renya do ek̆ule zop̆ont̆es: Aya amus
mepçat, aya bozo bgoratya do ek̆ule igoret̆u bozo, ilinet̆u bozoşi oxorişa.
Biç̆i
do bozok noderepes vana ç̆andapes artik̆arti içinomt̆es. Artik̆arti moǯondut̆es
na, oguruşa ulut̆es. Oguruşa mdade ulut̆u do bozoşi ocağis uǯumet̆u: Aya biç̆is
bozo tkvani moǯondudoren, mu zop̆ontya? Bozos va moǯondut̆u na, bazi nana-babak
k̆itxamt̆u bozos, bazik var do okimocamt̆es. Bozo do biç̆is artik̆arti
aoropet̆es do nana-baba razi va rt̆es na vana bozos biç̆i va aoropet̆u na,
biç̆ik bozo mork̆amt̆u. Mcve oras Lazonas dido iqvet̆u onǯelişi ok̆odgimu, aǯi
va ren.
Ndğa
gonk̆vatu haşo haşo iqvet̆u- bozo tkvanişi ogoru minonan, ha oras nişani
p̆atenya,-- uǯumet̆es bozoşi ocağis. Jur semtiti razi iqvet̆u na, na zop̆ont̆es
ndğas, nişani ikumt̆es. Nişanişa biç̆i
var do natasepe muşi ulut̆es. Bozoşi ocağik entepes loqa mutu çamt̆u do çai
vana uçaşi oşvapamt̆u. Aǯiti ndğa gonk̆vatuşen anş tutaşk̆ule zit̆a mek̆vatu,
ar ǯanaşk̆ule ç̆anda iqven.
Nişanişeni
boxça xaziraman. Noğamisaşa haşo mutxanepe iğaman: P̆ickosale, dolokunu,
modvalu. Zit̆a mek̆vatuşk̆ule, biç̆i do bozok maǯk̆indi k̆vançxali kit̆is
moidumernan do ç̆andaşk̆ule iktiraman, maržgvas moidumernan maǯk̆indi. Nişani
do ç̆andaşi maǯk̆indi ar va ren.
Zit̆a
mek̆vatanşk̆ule, biç̆i mulun bozoşi oxorişa, bozoti ulun biç̆işi oxorişa, ama
xvala var, oxorcalepek̆ala. Ç̆andaşi ndğas biç̆i bozoşi oxorişa va nulun.
Bozoşi cuma vana dak nek̆nas xami noʒigams do baklava, ç̆aç̆a vana mutxanepe
igoren, jurk̆elendoti mdadepe
renan, bozok̆elenepek mu na goruman,
biç̆ik̆elenik meçams, va uğun na, va niç̆iren. Noğamisa mdadepek iqonaman.
Oxorişa mextanşi, sica gamulun do noğamisa oxorişa amiqonams.
Ç̆andas
Lazuri gyarepe ixvenet̆u: Bureği, baklava, pilai, sarma, saǯip̆eli, kotume. Ǯoxle salonepe va rt̆u do ç̆anda nǯopulapes
ixvenet̆u. Ç̆andapes magida didget̆u, ğviniti iqvet̆u, ama noğamisa do noğamek
va şumt̆es. Ç̆andapes Lazuri birapape do xoronepe iqvet’u, guda vana ç̆ilili iç̆adinet̆u.
Noğamisak xçe dolikunams. Aǯineri ç̆andape, jureneçdovit ǯana koren, moderni
ixvenen. Meleni Lazonas ç̆andapes p̆ast̆a do çkva loqape uğunan, moleni Lazepek
ç̆andape Kortuli adetiten ikuman.
Ǯoxle
ç̆andaşen ar dolonişk̆ule noğamisa do noğame bozoşi oxorişa ulut̆es, ar seri
hak dodgitut̆es. Emus k̆uçxeşktalaşi uǯumet̆es. Nit̆esşiti, loqa iğamt̆es do
moit̆esşiti. Bere aqvanşk̆ule, bozoşik̆elenik okro do dolokunepe muğamt̆u
beres, onǯeli biç̆işi ocağik iindramt̆u.
[Kaynak kitap: Natia Poniava, (P̆roektis avt̆ori: Buba K̆udava;
Damk̆abadonebeli: Viola T̆uğuşi; Garek̆anis dizaineri: Teona Ç̆anişvili/
Audioversia: T̆ekst̆i gaxmovanebulia Natia Poniavasa do Givi Karçavas mier
St̆udio “Ainsaundşi”; Xmis rejisori: Davit Xelaže) “Lazuri Dovigurat/ Muşiten Mamgurale”, Gamomʒemloba
Art̆anuci, Tbilisi, 2023, (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı,
düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2025)
