Lazca
Metinler/ Lazuri T̆ekst̆epe:
T̆ekst̆-
1
Ar ǯanas otxotei ora
miğunan: Purkinora, Monç̆inoras, Stveli do zonto. K̆arta oras sum tuta uğun.
Mart̆i, Ap̆rili do Maisi Pukrinoraşi tutape renan. Mbulora, Xʒala do
Mariaşşina- Monç̆inoraşi; Stvelişi tutapes Çxalva, Guma do ǯilva coxonan,
Zontoşi tutapes – Xrist̆ana, Ǯanaağni do Tutaşk̆ule.
K̆arta tutas otxo
doloniren. K̆arta dolonis şkit ndğa miğunan; Tutaçxa, İk̆inaçxa, Cumaçxa,
Ʒaçxa, P̆arask̆e, Sabat̆oni do Mjaçxa. Tutaçxa, İk̆inaçxa, Cumaçxa, Ʒaçxa do
P̆arask̆e oʒadeboni ndğalepe renan, Sabat̆oni do Mjaçxa- moşvacinoni.
Moşvacinoni ndğalepe iris aoropen.
Ma Stvelis dovibadi,
Vit̆oovro Gumas do ha ora do tuta dido maoropen.
T̆ekst̆-
2
Ma didi ocaği miğun. Ma
nana, baba, ar da, jur cuma, nandidido p̆ap̆uli miqonun. Nana çkimis Esma
coxons, baba çkimis – Ali. Nana çkimiViǯuri ren, nandidi çkimi-Art̆aşenuri. Ma
eçdojur ǯaneri vore, Cumalepe çkimi vit̆osum do vit ǯanerepe renan, da çkimi
otxo. Ma umçane vore, Cumalepe çkimi oşkendani renan, da çkimi irişen ç̆it̆a
ren do bağişa/ kreşişa gulun. Ma universit̆es vik̆itxam do cumalepe çkimik
nǯopulas ik̆itxaman. Çki oxori Xopas miğunan, çkimepe hek skidunan do ma P̆olis
vore. Nana do baba çkimik Xopas iʒadeburnan. Nandidi do p̆ap̆uli çkimi
p̆ensioneri/ tek̆aut̆i renan do oxorişi dulyape ikuman, da do cumalepe çkimis
oǯk̆ernan: Ç̆umanişi baği/ k̆reşi do nǯopulaşa oşkumernan, ek̆ule gyari
xaziraman, dersepe ogurus nuşvelaman. Ocaği çkimi do Xopa çkimi dido maoropen.
Entepe dido gomanç̆elu.
T̆ekst̆-
3
Ma Arkabis natasepe
miqonun. Dadi çkimi hek komoceri ren.
Dadi çkimis kimoci do jur bere uqonun. Cumadi çkimis İsmaili coxons,
dadiş berepe çkimisTani do Resuli coxonan. Dadi çkimis ar oxrasure do ar
oxraskiriti uqonun. Entepeti Arkabis skidunan.
Dadi çkimis entepeşi berepe oxrasureşberepe do oxraskirişberepe aqvenan.
Cumadi çkimi nandidi do p̆ap̆ulis çkimis sica aqven, ama cumadi çkimişi
nana-baba enteeps mzaxalepe aqvenan. Xopaşen Arkabi mendra va ren, xolos ren do
çki entepeşi oxorişa mani-mani mevulurt, entepeti mulunan çkinda.
T̆ekst̆-
4
K̆arta k̆oçis
çkvadoçkva organi uğun do k̆artais punkʒia muşi uğun: Toliten bžiromt, quciten
vişkinamt, çxvinditen şuri pşvanumt do mevaşuramt, xelepe do k̆itepeten
dulyavikumt, k̆uçxeten govulurt; nena, leşki do k̆ibirepek artik̆artis
nuşvelaman do haşo bğarğalamt; k̆uç̆i, ciğeri do ç̆uepe gyarişi omkvinoni
organepe renan do haşo.
T̆ekst̆-
5
Lazona k̆arta oras dido
mskva ren. Hak k̆arta oras mani-mani mç̆ima mç̆ims. Monç̆inoras mçxvapa iqven,
ama jileni oput̆epes seri qini iqven. Zontos mtviri mtums, mzoğap̆icis didovar,
ama jileni oput̆epes ar met̆roşen didotimtums. Ark̆ele mzoğa do majuranik̆ele
mtvironi rak̆aneep Lazonas dido nomskuman. Lazonas bazi-bazi xoşk̆aliti mtums,
bazi-bazi xonʒun do gurgulams, ixiti bars.
Lazonas mjorera
ndğalepeti dido miğunan, ama çkva dido mp̆ulera ndğalepe iqvenan. İrişen didi
qini Lazonas Ǯanağani do tutamk̆ules iqven, irişen didi mçxvapati- Xʒalas.
T̆ekst̆-
6
Ma Arte mcoxons. Ma
mamgure vore. Rizinişi Universit̆es vik̆itxam. Dido k̆ai mamguralepe miqonun.
Cuma çkimi nǯopulaşi mamgure ren, maxutani k̆lasis/ sinifis ik̆itxams. Nana
çkimi terzi ren, baba çkimi- manadire, sifteri ç̆opums. Çkisifteri dido
maoropenan do k̆ai voǯk̆ert. Beronas xoronişi k̆ursepeşa govulut̆i, k̆ai mxoronu
vore. Cumadişbere çkimi maburte ren, T̆rap̆zonsporis isters, ǯo Turkonaşi
pirolidiqu do dido xelebas voret. Da muşi çinoberi gemğaru ren, mskva-mskva
suretepe xatums. Dadi çkimi malekse ren, mskva Lazuri leksepe ç̆arums. Ar
mabirale nataseti miqonun, Lazuri xalk̆uri birapape ibirs. Oput̆e çkimis dido
maçxomeperenan, entepek̆ala çxomi oç̆opuşa manti vulur.
T̆ekst̆-
7
Kianas k̆arta şuronis
sva muşi uğun do k̆arta şuronik hakiana muşebura omskvanams. Haşo renan
k̆vinçepeti. Lazonas çkvadoçkva k̆vinçepe mažiernan: Mzesku, k̆udelmak̆asi,
t̆oroci, ç̆urç̆a, masp̆inale, ʒana, zaganozi, sifteri, mğu, qvaci, ot̆rik̆e,
mkiri, t̆k̆aşkotume do haşo. Bazi k̆vinçik, evula, masp̆inalek, mskva
st̆vinums, bazisti, evula, qvaocis, mskva nen ava uğun. Bazi k̆vinçi,
evula, mkiri, mamadire işinen. Bazi
k̆vinçepe, evula, ot̆rik̆e do mzesku, k̆oçepek qviluman do imxornan. Bazi
k̆vinçi, evula, k̆udelmak̆asi, Stvelis t̆ibu svalepeşa putxun do Pukrinoras
goikten. Lazepeşeni irişen qoroponi sifteri ren. Lazepek sifteri Mariaşinatutas
ç̆opumnan, ek̆ule beresteri oǯk̆ernan do ora moxtaşi, oşkumernan. K̆vinçepek
obğe ikuman, makvalepe geskuman do haşo imralenan. Motalepes daduli do mamulik
artot oǯk̆ernan, gyari moğaman. K̆viçepe k̆olai eputxunan-gepurxunan, ar svaşen
majurani svaşa mek̆aputxunan-mok̆aputxunan do motalepesti oputxinu doguraman.
Mcve orapes k̆vinçepe opşa rt̆es, ama tamo-tamo gondununan.
T̆ekst̆-
8
Lazonaşi oput̆epes çkva
dido kotume do bibi mažirenan, dadulepeti do mamulepeti. Moleni Sarpis iris
var, ama bazi ocağis kotumepe uqonunan. Antepes bundğa aqvenan. Kotumepe do
bibebekti lazut̆ipunçxa do mt̆k̆ati imxornan, bibepes ǯk̆ari dido aoropenan,
inçvirnan, çxomiti ç̆opuman do imxornan. Kotumepe do bibepekti makvali skuman,
ç̆uç̆ulepe do bibişi motalepegamiqonaman do ordaman. Bazi-bazi ǯip̆ilepe do
kotumepeti mkirik ezdums. Antepe mk̆yapukti ç̆opums do imxors. Antepe ndğaleri
avlas gulunan, kotumepe seri okotumales molaxunaman, bibepe-obibibales. Lazepek
makvaliti imxornan do xorʒiti, xorʒiten çorbati ikuman.
T̆ekst̆-
9
K̆arta k̆oçişei k̆ai
oqopumu dido beciti mutxa ren do amuşeni dudi çkinis k̆ai voǯk̆edaten. Mcve
orapes miletik xalk̆uri ç̆amepe xaziramt̆u do şumt̆u, ama aǯi k̆arta svas
t̆oxt̆orepe renan do ç̆amepeti gamiçen.
Aǯineri oras xvala
didilepe var do ağanepeti ižabunenan. Edo k̆oronaşi p̆andemi giç̆k̆uşk̆ule dido
mileti ižabunu. İpti ç̆amiti do lemşiti va rt̆u do dido mileti doğuru. Aǯi
p̆andemi tamo-tamo içoden.
Žabuni k̆oçi
t̆oxt̆orişa ulun, mu omç̆un, uǯumers do emuktiç̆amepe gamaç̆arums. Amuşk̆ule
k̆oçik eczaxanas ç̆amepe iindrams. K̆ibiri na aǯk̆unen k̆oçi, k̆ibirişi
t̆oxt̆orişa ulun, guri na aǯk̆unen k̆oçi-gurişi t̆oxt̆orişa, k̆oçis qalişi
ç̆vini uğun na, qalişi t̆oxt̆orişa idasen do haşo.
T̆ekst̆-
10
Lazonas ǯiǯila,
mxulori, maqaqi, mjvabu, k̆u do çkva mtirupe mažirenan. Ǯiǯila itiren, ncaşa
eşulun. Emuk maqaqi imxors. Ǯiǯila do ak̆rep̆is gek̆ibinu uçkinan. Maqaqi do
mjvabu ç̆oç̆qopis iqvenan, ama nca maqaqiti koren. Maqaqik qurams, ǯk̆aris na
skidunan, ç̆it̆amutxanepe imxors, ama k̆oçis mutu zarari va meçams.
Lazonas k̆oçis mç̆aci,
k̆oli, maǯupxe, but̆k̆uci do map̆azuleti ažiren. Mabut̆k̆ucepe meleni do moleni
Lazonasti renan. Hakoni topuri dido nost̆oneri iqven. Map̆azule ǯoxle çkva dido
rt̆u, aǯi mcveşeburisteri va ren, ama bazi-bazi ižiren.
T̆ekst̆-
11
Lazonaşi oput̆epes
çkvadoçkva skindinape şinaxuman: Çkvadido puci, bazepek mtxalepe do mçxurepeti.
Bazik dido skindinan şinaxums do entepe zontos oput̆es iqvenan, monç̆inoras
golapeşa niqonoman. Golas çkvadoçkva mt̆k̆a ren, mç̆k̆eşepek hek skindinape
omcvinaman do mja dido nost̆onerigamulun. Dido skindin ana şinaxums k̆oçis,
qvali, meqvaperi do yaği dido aqven do gamaçams. Skindinape ndğaleperi gale
iqvenan, seri pucepe bak̆is nok̆iraman, mtxalepe do mçxurepe bogas
molaxunaman. Ç̆umanişi do limcis mja
nçvaluman, onǯiraleten nǯiruman, gibuman
do nost̆oneri gyarepe ikuman.
Lazepek ğeci va
şinaxuman, ʒxeni do dombaiti dido va ižiren Lazonas, ama k̆at̆upe do coğorepe
dido aoropenan do entepes k̆ai oǯk̆ernan.
T̆ekst̆-
12
Andğa berepe çkimi
skindinapeşi bağçeşa viqoni. Hak çkvadoçkva skindinape uqonunan. Berepes irişen
dido mskveri, mtuti, mt̆k̆uri k̆at̆u do k̆aplani moǯondes, lapşa, ğipi do
mgerişen amʒika aşkurines. Bazi mt̆k̆alepe çkinis na iqvenan skindinapeti,
žires do dido ixeles. Çkinis manǯipure, k̆venuri, bužgi, mt̆k̆uri ğeci, munçki,
meli do mk̆yaputi mažirenan. Antepe ǯoxle çkva dido iqvet̆es, ama aǯi haşova
ren, tamo-tamo gondununan.
Skindinapeşi bağçes
çkvadoçkva k̆vinçepe do mtirupeti bžirit, berepe çkimis k̆vinçepeožiramu k̆ai
aǯones do mtirupeşen dido aşkurines do ordo gamaviqoni, ama xoloti mskva ndğa
iqu. Na žires do k̆ai aǯones skindinape do k̆vinçepeşeni, manebrapek̆ala
didoğarğalesşk̆ule, isimads-ki, ha skindinape, mtirupe do k̆vinçepe haşo
molank̆ileri dido guris meç̆vinoni renan do oxoşkveri mt̆k̆as na skidan, çkva xeleberi iqvenanya.
T̆ekst̆-
13
Lazonaşi mt̆k̆alepe
dido xampa ren çkvadoçkva ncalepeten. Hakoni nat̆ura dido nungams Megrelonas.
Hak txomu, duʒxu, ʒxemuri, ç̆uburi, ç̆k̆oni, neži, xçeca, txiri, noci do
amk̆ata ncalepe mažirenan. Hakoni neži, ç̆uburi do txiri dido nost̆oneri iqven.
Lazepes dido
txirepunape uğunan do dido txiri aqvenan, ont̆ules lazut̆i lobya do qoqore
aqvenan. Ç̆olo gibuman vana ç̆uman do imxornan. Lobya do qoqoreten çkvadoçkva
gyarepe ikuman.
T̆ekst̆-
14
Lazepek avlape
mutepeşis uşkuri, mʒxuli, mjoli, mbuli, luği, ant̆ama, ʒxemunt̆uri, qomuri do
amk̆ata ncalepe dvorgaman. Hak çkvadoçkva cinsîsi uşkuri do mʒxuli mažirenan:
Uşkuri k̆ap̆et̆işi, uşkuri çiçkuşi, mʒxuli moxa, mtuti mʒxuli, paşa mʒxuli, mʒxuli
şuk̆a, mʒxuli okro do haşo. Hak dido nost̆oneri mandarina do aranžiti iqven.
K̆obo xila va iç̆k̆omen,
imondinaşk̆ule imxornan. Xilape oxombinaman do zontoşrni şinaxuman. Qurženişi
loqa gibuman do p̆et̆mezi ikuman, qurženişi loqaten termoni do txirişi
cancuxati ixvenen. Bazi xilapeten reçeliti ikuman.
Lazepes ont̆ules şuk̆a,
k̆ak̆a, luqu, msut̆olia, p̆ep̆eri, k̆romi do ç̆iç̆ami, rehani do kinžisteri
goç̆k̆irape aqvenan. Bazik k̆arp̆uzi do k̆avuniti dvorgaman.
T̆ekst̆-
15
Ar ndğas Tuta do baba
muşioxoris xvala rt̆es do meleni Lazonaşen musafirepe komuxtes. Tutaş inana
Anark̆aşa nana-baba ožiramuşa idudort̆u do Tutas baba muşik meşvelu ak̆vandu.
Baba do bozo muşik musafirepe oržopes kodoxunes do, manişa na axvenet̆es,
gyarepe doxazires do magida dodgus kogyoç̆k̆es. Didi do ç̆it̆a sağanepe,
çkipepe, k̆vinǯipe do çkvadoçkva gyarepe magidas kogedgesşk̆ule, musafirepek
st̆olis komuxedes. Oxormancemağvine rt̆u, lamgvinis ğvini uğut̆udoren do hamuti
komoğu, ama musafirepek ğvini va şumt̆esdoren. Tutak k̆k̆umaten qini ǯk̆ari
kododgu. Musafirepek oxormancek̆ala mskva-mskva ğarğales, ç̆k̆omes, amʒika
Sarpi, K̆variati do Batumisti goxtes do limcis
oxorişa goiktes.
T̆ekst̆-
16
Lazuri ogyare xampa ren
çkvadoçkva gyarepeten. Lazepe mzoğak̆ala na skidunanşeni, Lazuri ogyares dido
becitisva çxomis uğun, irişen dido kapças. Kapçaten çkvadoçkvagyarepe ixvenen,
evula, kapça t̆ağaneri, kapça geç̆veri, kapçaorzoni, kapçoni mç̆k̆idi. Lazuri
ogyares mjati dido beciti ren. Hamuten qvali,
meqvaperi do minci ikuman.
Qvalitenqvali t̆ağaneri do muxlama ixvenen. Lazepek minci ti t̆ağanuman.
Meleni Lazonas çkineburi xaç̆ap̆uri va ren, ama meleniLazepek xaç̆ap̆uri
ç̆uman. Aǯi irik Aç̆aruli xaç̆ap̆urişi coxoten na içinoms xaç̆ap̆uri, ar Lazişi
mongoneri ren, Turkuli pide do çkineburi xaç̆ap̆urişi ok̆oxtimuten. Ek̆ule irik
kodiguru do Aç̆aruli xaç̆ap̆urişi coxokogyadu. Soni orapes Lazuri vana
Mergelur-Lazuri xaç̆ap̆urişi coxoni ar xaç̆ap̆uriti ixvenen Okorturas: Morgvali
xaç̆ap̆uris jin silingoqvalişi noǯilepe mujudumernan.
Lazepes luqu do lobyaşi
oç̆k̆omale peti dido aoropenan, evula, luqu duderi, luquşi sarma. Mcveşi orapes
Lazepek ğomu do genduğeriti ikomt̆esdoren. Lazepek xvala mcveşi Lazuri gyarepe
var do Turkuli do çkva ağani oç̆k̆omalepeti ikuman. Xorʒişi gyarepeti dido
aoropenan.
Moleni Lazepek ğviniti
dodgiman, meleni Lazonas ğvinişixaçka gondunu, ama bazi Lazepepek ğvini şuman
do ç̆aç̆ati.
Lazepeşi nost̆oneri
gyarepeşen çkineri ren paponi do Lazuri bureği. Lazuri bureği lpqati ren do
k̆oloti, emuşeni-ki uça p̆ep̆eri unt̆alaman do dido goşaʒxuneri nost̆oni aqven.
T̆ekst̆-
17
Mcve orapes,
çkvamiletepesteri, Lazepekti çkvadoçkvaneridolikunamt̆es. Dolokunepe oxoris
ç̆amt̆es vana çkvas oç̆apamt̆es. Lazepektiçkineburi dolokunepe dolikunamt̆es,
evula, çoxa do žikva moidumert̆es, şkas ot̆k̆apu goit̆k̆amt̆es, ama aǯi
mcveşeburi dolokunepeten miletixvala k̆onserepe do ç̆andapes mažirenan.
Lazepeşi çoxas kilapeşi svas çxomi ren geğareli. Meleni Lazonas amk̆ata
dolokunepe va doskidu.
Koçepe porça
dolikunaman do žikva moidumernan, oxorcalepek ǯoxle xvala fork̆a dolikunamt̆es,
ama aǯi žikvati moidumernan. Oxorcalepes dudis mojak̆irale gok̆irut̆es,
k̆oçepek kudi geitumet̆es, Meleni Lazonas bazi oxorcalepe aǯiti dudi gok̆ireli
gulunan. Lazepes mcveşeburi modvalupeti kuğut̆es, ama aǯi irik andğaneri
modvalupe moidumers. Lazeepk mcveşi orasteri aǯiti dido mskva- mskva
ç̆ak̆a-ç̆uk̆a ǯinek̆epe şuman do moidumernan.
T̆ekst̆-
18
Lazepe kvaşi ust̆ape
renando Lazuri ğocepes na ižiren iri, ek̆o mskva ren-ki, toli va megaǯk̆inen,
ama xoloti Lazuri ğocepeşi irişen didi mskvana Lazuri oxori do nalya ren.
Lazepek oxori kvaten k̆idumt̆es do kvapeşi ortas nca goşadumet̆es, edo, nca do
kvaşi artonoba dido mskva gamulut̆u. Lazurioxoris do nalyasti goşaʒxuneri
ornament̆epe aqven. Lazepek oxorepe Lazonaşi galeti k̆idumt̆es- Okorturaşi
çkvadoçkva svalepes andğati mažirenan Lazepeşi k̆ideri oxorepe.
Oxorepesmendaǯk̆edaşi, ornament̆epeetnignapinen, Lazişi xveneri na ren. Lazuri
ğocepes kvaşi, mžgucişi vana telişi ğoberi do t̆ikşari aqven.
Lazuri oxorişi dido
beciti oda oxomonduni- molaxunoni oda rt̆u, daçxiriti hak ogzamt̆es, k̆irak̆ala
doxedut̆es, ogyareti hak iqvet̆u. Lazuri oxoris didi oda vana
diodacoxoniumçanepeşi odatikort̆u, musafirepeşi odas ç̆it̆a oda coxont̆u,
ocağişi çileri k̆oçepeşi odas- gverdişi oda berepeşi odas- şkaşi oda vana
yazişi oda.
Andğa iris andğaneri
jur vana sumk̆at̆oni oxorepe uğun, ama hek-hak mcve Lazuri oxorepeti mažirenan,
bazi Lazik aǯiti k̆idums mcve Lazuri oxori.
Lazepeşi ğocis nalyati
koren. Hek Lazuti şinaxuman. Skindinape na şinaxumanLazepes, ğocisokotumale do
bak̆iti uğunan.
Lazonas ç̆inoten şveri
paʒxape va doskidu, ama oxorişenmendra na ren qonapes, aǯitimažirenan ncaşen
xveneri paʒxape do doloxe pucişi gyarişinaxuman vana puciti nok̆iraman. Hamus
bazi svalepes bageni do mositi ucoxoman.
Lazepes mcve oras
maraniti kuğut̆es, ama meleni Lazonas ğvini n ava dodgimanşeni, va doskidu. Soti ren na, çkva dulyapeşeni
ixmarnan. Lazepesbağuti uğut̆es do xarope muşis lazut̆i, lobia, orzo do çkva
mutxanepe dolobğamt̆es.
T̆ekst̆-
19
Lazepeşi qonapes ǯoxle
dido lazut̆i çant̆u, aǯi ek̆onari va ren. Lazut̆i Maisis tasuman. Ora moxtaşi,
berguman, mʒika na iginžanas, goitven, xombaşk̆ule t̆axuman, ʒxunuman, k̆ailepe
goǯok̆idaman, oxombinaman, k̆ak̆alepe muşi kirçoluman do xaros dolobğaman.
Ǯoxle xombineri Lazut̆is biga geçamt̆es do haşo kirçolumt̆es. Lazut̆işi
k̆ak̆alepe mskibus mkuman. Qonapes lazut̆ik̆ala lobyati doduman. Xombaşi,
ǯiluman do ʒanʒapeten oxorişaa moğaman. Lazut̆işi nçalaten aǯala dodgiman do
zontos oxine skindinapes çaman.
Lazut̆i iqvet̆uşakis
kurumi kort̆u. Kurumi gumatutas gimumt̆es, ek̆ule oxombinamt̆esdo onçamures
nçxvarumt̆es.
Lazonas orzati dido
iqvet̆u. Lazuri otasuşk̆ule orza xaçkumt̆es, k̆inumt̆es. Orza stvelis
gimumt̆es. Gimeri orzaşi xeşi ok̆ok̆irumt̆es do k̆oçepek t̆urapeten nç̆erişa
keiğamt̆es. Dido rt̆u na, aǯala dodginamt̆es. Ek̆ule orza xinǯumt̆es do
kurumisteri nçxvarumt̆es.
Lazpek ǯoxle noderepe
ikumt̆es, evula, lazut̆i oxaçku do ot̆axuşi, orza ok̆inuşi, xilape oǯiluşi, txiri ok̆ak̆aluşi. Noderepes
çkvadoçkvabirapapeibirt̆es, ağanepek hak artik̆artižiromt̆es, bazi- bazi
artik̆arti moǯondut̆es do içilet̆es.
T̆ekst̆-
20
Andğaneri berepes dido
osteronepe uğunan, ama mcve oras haşo va rt̆u, mutu va gaindret̆u. Berepek xut
kvaten keap̆ap̆uloni istert̆es vana dot̆k̆obut̆es. Ha osteronis t̆k̆obalavana
k̆uk̆u ucoxoman. Didi mtviri mulyt̆uşi, irginet̆es. Piʒarişi arabape ç̆k̆adumt̆es
do emute istulinamt̆es. Piʒarişi arabape aǯiti ç̆k̆aduman, ama xvala berepeşeni
var: Ǯanape ǯoxle meleni Lazonas, Dutxes, piʒarişi arabaşi fest̆ivali
kogyoç̆k̆es do Formulalazi kogyodves. Fest̆ivalişi coxoFormula Lazişi
ok̆oxtimuten ixvenu. Fest̆ivali k̆arta ǯanas Mariaşinas ren do ǯanaşen ǯanaşa
çkva p̆op̆uleri iqven-galenepeti mulunan do entepekti yarişi ikuman.
Lazepes obiru do
oxoronuti dido aoropenan. Çkvadoçkva oç̆andinonepepeti oç̆andinaman. Ǯoxle
leksepe otku do birapape noderis iqvet̆u, ç̆andapesti ibirt̆es do oxoronamt̆es.
Aǯi noderepe va ixvenen, ama moleni do meleni Lazonasti birapa do xoronişi
fest̆ivalepe ikuman.
T̆ekst̆-
21
Çkva miletepesteri
Lazepeşi religiuri çkinapa tamo-tamo iktiret̆u. İpti Lazepes çkvadoçkva
Ğormotepeşi aceret̆es, ek̆ule Xrist̆iani diqves. Andğa Turkonas na skidunan
Lazepe, Muslimanepe renan, Okorturas na skidunan Lazi didilepeşi dido,
Muslimanirenan, ağanepe soni orapes tamo-tamo Xrist̆iani diqves. Dido beciti
ren-ki, moleni Lazepeşi ocağapes Muslimani do Xrist̆iani k̆oçepe arto skidunan
do artikartişi religia şinuman.
Meleni Lazonas k̆arta
oput̆es Muslimanuri oxvame dgin. K̆arta P̆arask̆e limcis k̆oçepe Cameşa gulunan
do ixvamaman. Bazis dido aceren, bazişeniha rit̆ualepe resmi ren, ama Lazi
ağanepe ha resmi rit̆ualisti dido va ant̆alenan. Xocak ar ndğas xutfara ezani
icoxams do miletik nmazi ikums. Meleni do moleni Lazepepk ip̆içvaman, ama
Xrist̆ianulido Muslimanuri p̆içvala ark̆areli va ren- p̆içvalaşi adeti
dondğalepeti çkvadoçkvaneri ren. Moleni SarpişiKilise dgin do Xrist̆ianiLazepek
hak ixvamaman. Hak k̆arta Sabat̆oni limcis domjaçxa ç̆umanişi p̆ap̆azi mulun
doixvamams. K̆ilise k̆arta ndğas gonǯk̆imeri ren do mileti, ena onon oras,
amulun, lukuna nudvinams.
T̆ekst̆-
22
Tarixuri Lazona
ok̆oǯk̆eri ren-ar didi noǯile andğaneri Turkonas ren, majura ç̆it̆a noǯile-
Okorturas. Okorturas Lazepe na skidunan, xvala sum oput̆e domiskides: Aç̆araşi
gomtumes Sarpi do K̆variati do Megrelonas Anark̆a, ama Anark̆uli Lazepes Lazuri
goç̆k̆ondes do Mergeluri ğarğalaman. K̆variatisti xvala Lazepe na skidunanşeni,
Lazuri nenas k̆ai xali va uğun. Sarpi molenis teli Lazepe renan, ama hakti
berepek Lazuri va ğarğalaman do nenas meşvelu dvaç̆irs. Sarpişi gverdiTurkonas
ren do molenarepekemus Sarpi meleni vucoxamt. Lazepe Gonios, Aç̆araşi Txinvala
do Simonetisteri oput̆epesti kort̆es, ama aǯidido va doskides do na renanpesti,
Lazuri goç̆k̆ondes. Lazepe Apxazonasti korenan, ama muk̆o doskides do Lazuri
nena uçkinani va uçkinani, ǯori ambari va miğunan.
Okorturaşen dido Lazi
Turkonas skidun. Tarixuri Lazonaşi svalepeşen Lazepe andğaArtvini do Rizinişi
ilepesskidunan. Lazuri svalepeeşnXopa, Çxala do Arkabe Artvinişi ilişi doloxe
ren, Viǯe, Art̆aşeni, Vija do Atina- Rizinişi ilişi doloxe. Lazuri svalepes
resmi Turkuli coxope uğunan, ama miletik Lazuri coxope ixmars. Tarixuri
Lazonaşen muhaciri na gamaxtes Lazepeşi motalepe, Turkonaşi çkvadoçkva svalepes
skidunan: Yalovas, Bursas, Sap̆ancas, Duzces, Akçakocas, K̆ocaelis,
Zonguldak̆is do haşo. Lazuri nenas Turkonasti dido p̆at̆i xali uğun. Lazepe
dido renan Almanivatis do çkva kianapesti.
Tarixuri Lazona do
Lazepe na skidunan Turkonaşi çkva svalepeti, dido mskva renan. Mzoğap̆icik̆ala
na mažirenan Lazuri noğape do oput̆epes Ark̆ele mzoğa, majurak̆ele çkvadoçkva
ncalepeten xampagolape do rak̆anepe dido nomskunan. Lazonas dido ğalepeti
korenan: Furt̆ona, Mzuğuğali, Abuğali, menç̆unaşi ğali do haşo.
Lazonas dido kort̆u,
ama aǯi ok̆oxveri renan mcve kilisepe do monast̆erepe. Artei Mak̆rialişi,
Noğedişi, Kilise onžğonak̆ala xolos ren, P̆eronitisti koren ar Kilise,
Art̆aşenisti mažirenan Cibist̆anişi Kilise. Lazonas k̆artaoput̆es Came dgin.
Lazonas cixape diddo rt̆es, entepeti ok̆oxveri do bazi- bazi ek̆ule moǯipxeri/
rest̆ore xveneri renan, evula, Atinaşi Cixa, Vijaşi Cixa/ Zilk̆ale, Ğulivatişi
Cixa, Srpişi Cixa, Arkabişi Cixa. Lazonas dido mskva kvaxincepe mažirenan,
evula, Xopas, Art̆aşenis, Viǯes, irişen goşaʒxuneri ren Jurxinci Arkabis.
Lazonas Lazuri
Etnpgrafiuli Muzepeti korenan, Noğa Xopas do Arkabişi K̆amp̆arna oput̆es. Dido
k̆ai etnografiuli muze moleni Sarpisti miğunan. Hak dido qoroponi do çinoberi
Lazi p̆oet̆i do gemğaruşi Xasan Xelimişişi noğarepeti mažirenan. Lazuri nena do
xaçka na aoropen miletişeni, goşaʒxuneri sva ren Lazi mabireşi, K̆oincişi
K̆azimişi, doxvume P̆anç̆olis, oput̆e muşis. Hak k̆arta ǯanas mbulobaşi
eçdoxutis, K̆azimişi ğuraşi ndğas, K̆azimi do Lazoba na aoropenanpe ok̆ibğenan
do haşote gza muşi, dulyape do birapape muşi va goiç̆k̆ondinaman. Ha ndğas
Xopas K̆azimişi coxoşeni k̆onseriti meçaman. Noğa Xopas mzoğap̆icik̆ala
K̆oincişi K̆azimişi heykeli dgin.
Aǯi meleni Lazepe
Okorturaşati mulunan. Mcve tarixi na aoropenan Lazepe, Mergelonas gulunan.
Mergeli cumalepe do dalepe oçinobaman, mcve Lazik̆aşi Omapeşi svalepe žiroman.
Nakalakevişi Cixa, Zurgidis na dgin Dadianepeşi Azbari, Mart̆vilişiMonast̆eri
do amk̆ata svalepe dido moǯondunan. Xolos na renşeni, Lazepe Batumişa ordo-ordo
mulunan, mendra korenan, ama Kartişati ulunan do bazi-bazi Şoneşati.
T̆ekst̆-
23
K̆oçi na ğuras,
bonuman, ağani dolokunepe dolokunaman. Ağnemordeli miti na ğuras, dido mgara
iqven do ar ndğas, jur ndğas oxoris iqven. Aağniva ren na, he ndğas
doxvuman.Xoloşi ar miti mendra koren do he ndğa va mvalun na, çu melan ar vara
jur ndğas do ek̆ule doxvuman. Ğureli k̆iboris dolodumelan, nuk̆umuşi va ižiren,
mçxvapa ren na, k̆iboriten oqinomelis doidven.
Na doxvuman ndğas,
ğureli Cameşa iqonoman, nemazi ikuman do emuşk̆ule doxvuman. Doxvalepunaşa
ǯoxle dido va nit̆es oxorcalepe, ama aǯinulvan. Na nixven ndğas, ğurelişi
sureti dolokunus niʒigaman. Aǯi uça dido va dolikunaman, ama noğapes uça
dolokunu kuçkinan. Ǯoxle oxoris miti ğurut̆u na, ar ǯanas uça dolikunamt̆es,
aǯi haşo va ren. Ğurelişi manžagerepek gyari ikuman do mendraşen nam ulunan
k̆oçepes,çaman. Ğureli na aqven ocağisti, manžagerepekti çaman gyari,
nuşvelaman, oxorişi k̆oçis mutu va oxvenapaman, ama geç̆areli meçamuşi adeti va
ren.
Doxvumes ǯoxle natasepe
do manžagerepe xaçkumt̆es, memsvarapuli qazumt̆es, aǯi xaziri iindraman,
mezarcepesti geç̆areli meçaman do do entepek dovuman ğureli.
Ğureli doxvanşk̆ule,
oxorişa goiktenan do xvala va naşkumelan ocaği, imgarnan, ğarğalaman. Na
goikten miletis, gyari çaman. Ǯoxle ha gyariti manžagerepek ikumt̆es, ama aǯi
iindraman. Doxvumanşk̆ule, majurani vana masumani ndğas, vanati ar dolonişk̆ule
Mevludi ixvenen- k̆artais ambari nicen do k̆artai mulun, oxoris Xocak ixvamams,
imxornan, ama ç̆aç̆a vana ğvini va şuman. Mevludi ek̆uleti ixvenen- majurneçani
vana jureneçdovmavit̆ojurani ndğas, ar ǯana mik̆ilaşi do haşo.
Ğureli ağne mordeli ren
na, doxvumeşa k̆arta ndğas nulunan, ama mutu va iğaman. Ar ǯanaşk̆uledoxvume
ixvenen do pukiriti dvorgaman. Ǯoxle va rt̆u, ama aǯi doxvumes sureti ikuman,
dobadu do oğuru ǯana iç̆aren do mişi mi renti, iç̆aren.
T̆ekst̆-
24
Ǯoxle biç̆i do bozok
dido artik̆arti va içinomt̆es. Didilepek ik̆itxamt̆es, aya mi ren, mitik̆ala
nena gamuxtui? Muperi renya do ek̆ule zop̆ont̆es: Aya amus mepçat, ayabozo
bgoratya do ek̆ule igoret̆u bozo, ilinet̆u bozoşi oxorişa.
Biç̆i do bozok
noderepes vana ç̆andapes artik̆arti içinomt̆es. Artik̆arti moǯondut̆es na,
oguruşa ulut̆es. Oguruşa mdade ulut̆u do bozoşi ocağisuǯumet̆u: Aya biç̆is bozo
tkvani moǯondudoren, mu zop̆ontya? Bozos va moǯondut̆u na, baz inana-babak
k̆itxamt̆u bozos, bazik var do okimocamt̆es. Bozo dobiç̆is artik̆arti
aoropet̆es do nana-baba razi va rt̆es na vana bozos biç̆i va aoropet̆u na,
biç̆ik bozo mork̆amt̆u. Mcve oras Lazonas dido iqvet̆uonǯelişi ok̆odgimu, aǯi
va ren.
Ndğa gonk̆vatu haşo
haşo iqvet̆u- bozo tkvanişi ogoru minonan, ha oras nişani p̆atenya,-- uǯumet̆es
bozoşi ocağis. Jur semtiti razi iqvet̆u na, na zop̆ont̆es ndğas, nişani ikumt̆es. Nişanişa biç̆i var do
natasepe muşi ulut̆es. Bozoşi ocağik enteeps loqa mutu çamt̆u do çai vana uçaşi
oşvapamt̆u. Aǯiti ndğa gonk̆vatuşen anş tutaşk̆ule zit̆a mek̆vatu, ar
ǯanaşk̆ule ç̆anda iqven.
Nişanişeni boxça
xaziraman. Noğamisaşa haşo mutxanepe iğaman: P̆ickosale, dolokunu, modvalu.
Zit̆a mek̆vatuşk̆ule, biç̆i do bozok maǯk̆indi k̆vançxali kit̆is moidumernan do
ç̆andaşk̆ule iktiraman, maržgvas moidumernan maǯk̆indi. Nişani do ç̆andaşi
maǯk̆indi ar va ren.
Zit̆a mek̆vatanşk̆ule,
biç̆i mulun bozoşi oxorişa, bozoti ulunbiç̆işi oxorişa, ama xvalavar,
oxorcalepek̆ala. Ç̆andaşi ndğas biç̆i bozoşi oxorişava nulun. Bozoşi Cuma vana
dak nek̆nas xami noʒigams do baklava, ç̆aç̆a vana mutxanepe igoren, jurk̆elendoti mdadepe renan, bozok̆elenepek mu na goruman, biç̆ik̆elenik
meçams, va ulun na, va niç̆iren. Noğamisa mdadepekiqonaman. Oxorişa mextanşi,
sica gamulun do noğamisaoxorişa amiqonams.
Ç̆andas Lazuri gyarepe
ixvenet̆u: Bureği, baklava, kotume. Ǯoxle salonepe va rt̆u do ç̆anda nǯopulapes
ixvenet̆u.Ç̆andapes magida didget̆u, ğviniti iqvet̆u, ama noğamisa do noğamek
va şumt̆es. Ç̆andapes Lazuri birapape do xoronepe iç̆adinet̆u. Noğamisak xçe
dolikınams. Aǯineri ç̆andape, jureneçdovit ǯana koren, moderni ixvenen. Meleni
Lazonas ç̆andapes p̆ast̆a do çkva loqape uğunan, moleni Lazepek Ç̆andape
Kortuli adetiten ikuman.
Ǯoxle ç̆andaşen ar
dolonişk̆ule noğamisa do goğame bozoşi oxorişa ulut̆es, ar seri hak dodgitut̆es. Emus k̆uçxeşktalaşi
uǯumet̆es. Nit̆esşiti, loqa iğamt̆es do
moit̆esşiti. Bere aqvanşk̆ule, bozoşik̆elenik okro do dolokunepe
muğamt̆u beres, onǯeli biç̆işi ocağik iindramt̆u.
[Kaynak kitap: Natia Poniava, (P̆roektis avt̆ori: Buba K̆udava;
Damk̆abadonebeli: Viola T̆uğuşi; Garek̆anis dizaineri: Teona Ç̆anişvili/
Audioversia: T̆ekst̆i gaxmovanebulia Natia Poniavasa do Givi Karçavas mier
St̆udio “Ainsaundşi”; Xmis rejisori: Davit Xelaže) “Lazuri Dovigurat/ Muşiten Mamgurale”, Gamomʒemloba
Art̆anuci, Tbilisi, 2023, (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı ve
düzenleme: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2025)
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2021/02/blog-post.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2023/11/anadilimiz-kaybolursa-kimligimiz-de.html
https://sonhaber.ch/natia-poniava-biz-gurcistanda-siz-turkiyede-dilimizi-yasatalim-bunu-yapabiliriz/
https://sonhaber.ch/natia-poniava-ile-soylesi-turkce-lazca/
https://www.circassiancenter.com/tr/anadilimiz-kaybolursa-kimligimiz-de-yavas-yavas-kaybolacak/
https://www.gurcuhaber.com/2023/12/16/ali-ihsan-aksama-natia-poniava-ile-soylesi-turkce-lazca/
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-8-evlilik.html
