[Lazca- Türkçe Anılar/ Anlatımlar- 10]:
“Vefat, ağıt, cenaze âdetleri-2”
Lazlar
vefat edenin ardından uzun süre yas tutarlar. Vefat eden şayet altmışlı
yaşlarındaysa, “günleri doldu, Ezrail aldı” derler. Genç birisi vefat ettiğinde
ailesi çok dertli olur, özellikle de delikanlı henüz evli değilse.
Birisi vefat ettiğinde akrabaları, yakınları cenaze
başında beklerler. Vefat edeni sabaha kadar bekleyeceksin, cenazeyi yalnız
başına bırakırsan, kötü ruhların geleceğini söylerler. Vefat eden kişinin
elleri iki yanına düzgünce yerleştirirler, ayaklarını da düzeltirler. Evin
kadınları ağıt yakmaya, çığlıklar atmaya başlarlar. Ağıtları- çığlıkları köy
ahalisi duyar, herkes vefat edenin evine koşar.
Vefat
eden kişiyi eskiden 24 saat evinde tutarlardı. Vefat eden kişiyi şimdi bir
hafta kadar evinde tutuyorlar. Cenazeyi odanın ortasında bir sedirin üzerine yerleştirirler.
Üzerine beyaz bir örtü örterler. Cenazenin baş tarafına anne ve babası ile
akrabaları oturur. Uzaktan gelenler ağıtlar yakarak, çığlıklar atarak cenazenin
bulunduğu odaya girip vefat edenin yakınlarına sarılırlar.
O sırada komşulardan bazıları cenazenin ailesine yardımcı
olurlar; defin günü için mezarın ahşap perdelerini yontarlar, mezarı kazarlar. Mezarı
kazanlar, gerekli olduğu şekilde vefat edenin ölçüsünü alıp ona göre mezarını hazırlarlar.
Cenazeyi kefenleyip tabuta yerleştirirler. Bu sırada kadınlar yine ağlamaya,
ağıt yakmaya başlarlar.
Sonra
kadınları tabutun yanından kaldırırlar. Cenazeyi evden çıkartıp mezarlığa
taşırlar. Mezarına yerleştirip ahşap perdeleri sıralarlar. Ancak şimdi öyle
yapılmıyor. Günümüzde cenaze Hristiyan adetine göre toprağa veriliyor.
Hocaefendi’nin olduğu dönemde, Hocaefendi, cenazenin sağ
tarafından gelip duasını okurdu. Vefat edenin ruhuna günümüzde Papazefendi dua
ediyor. Dualar bittikten sonra melaikeler gelip vefat edenin günah ve
sevaplarını seçerler. Şayet vefat edenin fazla günahı olup sevabı yoksa
Cehennem’e gider, Cehennem’e gönderirler; sevabı varsa Cennet’e gider, Cennet’e
gönderirler.
Bir kişi nerede vefat ederse etsin, Lazların o kişiyi
illaki kendi köyünün toprağında defnetme gibi bir âdetleri var; uzakta da vefat
etse cenazesini köyüne götürüp defnederler.
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/04/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-1-nodar.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-2-dedeme.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-3-erkek.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/05/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-4-evlilik.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-6-evlilik.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/07/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-7-evlilik.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/08/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-9-vefat.html
“Omgainu, mgaa”
Lazepek dido vakitis
omgainuşi, mgaaş derdi ikipan. Eger sumeneç (60) ǯanei diqu do doğuu- na,
zop̆onan ki, emus ndğalepe dvaçodu do Ezraelik mindiqonuya. Genci na ğuras,
oxoi dido derdoni iqve. Em vakitisti mundes na biç̆i çilei va rt̆aşi.
K̆oçi na ğuut̆as, xisimepe, yakini k̆oçeep seri utanupan.
Ena ğuas vakitis, ç̆umanişa utanaginon, xvala naşkvi- na, cazepe, p̆at̆i şuişi
mutuk var mextanya. Ğuelis xeepe kilusvaupan akole- ekole, k̆uçxepesti do
ek̆ule oxorcalepe oǯius gyoç̆k̆apan, oquus.
Oquu- oǯiu kyoi koşigneps do mteli komulun. Ğueli
eçidootxo (24) saat̆i dodginapt̆es. Aǯi ar havta dodginapan. Ğueli oxoişi odaş
ortas, sekvis, gedumelan. Jin xçe mandap̆oli motumelan. Tik̆ele nana- baba
xenan, ok̆ule muşi xisimepe. Mendraşen na moxtes ǯiolei, mgainei amulunan
oxoişa do dolvakit̆enan muşepes, ğuelişi k̆oçepes.
Manžageepek em vaxtis nuşolnan do çoğik lexti qazups,
çoğik mezae ntxoups doxuş ndğas. Mezarcepek, lazimi yenstei, dozimupan ğueli do
emuşi oğagyua mezai ntxoupan. Ek̆ule moğapan mandaboli do kefini duxvenupan,
edo tabutis moǯipxupan.
Oxorcalepek tekrar gyoç̆k̆apan omgaus. Nyaetis, ia
oxorcalepe tabutiş yanişen kyoselapan, edo kagamiqonapan ğueli do mezarluğik̆ele
mindiqonopan. Mezais kodolodumenan, ek̆ule lexti konosvaapan. Aǯi eşo va ren.
Aǯineri vaxtis Krist̆ianepeş adetis na uğunansteri
doxvapan. Xoca na t̆u em vakitis, Xoca saği semtişen guilapt̆u do uk̆itxup̆t̆u.
Aǯi P̆ap̆azi gexvamups mezaesti do ğueliş şuişeni. Gexvamu na diçoden, ek̆ule
melaekepe mulvan do gyunaxi- sebabi ʒxunupan. Eger gamaçkindu- na dido gyunaxi
na uğun, sebab va uğun, ia k̆oçi Cehenemişa nulvan, oçkumelan; madli uğun- na,
Cenetişa nulun.
Lazepes amk̆ata adeti uğunan- ki, sotxani na ğuas, illa
yeri muşis, muşi kyoiş dixas doxvapan. Mendra yen-ina, muqonopan.
[Kaynak kişi: Mamula
Osmanis Že Tandilava (1931 doğumlu, Sarp Köyü/ Zurab Tandilavas “Lazuri
Zğap̆rebis mixedevit), (Kaynak kitap:
Tea Ǩalandia, “Lazuri T̆ekst̆ebi”,Gamomʒemloba
Art̆anuci/ K̆olxuri seria-5, Tbilisi, 2008, (Tablo: Hasan Helimişi), (Gürcü
Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı, düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri:
Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2014)]
https://ozgurcerkes.com/category/yzr/aks/
