[Lazca-
Türkçe Anılar/ Anlatımlar- 11]: “Vefat, ağıt, cenaze âdetleri-3”
Birisi
vefat edince yıkayıp yeni elbiseler giydirirler. Genç biri vefat ettiği zaman çok
fazla ağlarlar, cenazesi bir gün boyunca, iki gün boyunca evinde tutulur. Genç
değilse o gün toprağa verirler. Bir yakını uzak bir yerlerdeyse, o gün toprağa
vermeyip bir veya iki gün boyunca onu bekleyip cenazeyi öyle toprağa verirler. Cenazeyi
bir tabuta yerleştirirler, yüzü görülmez. Eğer hava sıcaksa cenaze tabutla bir
soğutucu aparata yerleştirilir.
Toprağa
verecekleri gün, vefat edeni Cami’ye götürürler. Cenaze namazını kılıp ondan
sonra da toprağa verirler. Daha önceleri kadınlar mezarlığa fazla gitmiyorlardı
fakat şimdi gidiyorlar. Cenazenin toprağa verildiği gün merasime katılanlar
vefat edenin fotoğrafını göğüslerine takıyorlar. Günümüzde yasta olanlar siyah
elbise fazla giymiyorlar, ancak siyah elbise kentlerde giyiliyor. Önceleri bir
evde birisi vefat ettiği zaman aile bireyleri bir yıl boyunca siyah elbise
giyiyorlardı ancak günümüzde bu adet o kadar yaygın değil. Vefat edenin
komşuları yemek pişirip cenazeye uzaktan gelenlere ikram ediyorlar. Cenazesi
olan aileye komşuları yemek yapar, yardımcı olur ancak bütün bunların
karşılığında para verme âdeti yoktur.
Önceleri
akraba ve komşular, mezarı kazıyorlardı.
Defin tahtalarını yontuyorlardı, şimdi satın alıyorlar. Mezarcılara da para
veriyorlar, onlar da cenazeyi gömüyorlar.
Vefat
edeni toprağa verdikten sonra eve dönerler. Vefat edenin ailesini yalnız
bırakmazlar, ağlarlar, sohbet ederler. Cenazeden dönenlere yemek yedirirler.
Önceleri bu yemeği komşular yapıyordu, ama şimdi satın alıyorlar. Cenazeyi
toprağa verdikten sonra, ikinci veya üçüncü gün veya da bir hafta sonra da
Mevlid-i Şerif okutulur, herkese haber verilir, herkes gelir, Hocaefendi evde
dua eder, fakat votka veya şarap içmezler. 40. veya 52. gününde, bir yıl geçince de, sonrasında da
Mevlid-i Şerif okutulur.
Şayet
vefat eden gençse, mezarını her gün ziyaret ederler ancak bir şey götürmezler. Bir
yıl sonra mezarı yapılır. Çiçek de ekilir. Önceleri yoktu ama günümüzde vefat
edenin mezar taşına fotoğrafı işleniyor, doğum ve vefat tarihleri ile hangi
aileden olduğu da yazılıyor.
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/04/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-1-nodar.html
https://aliihsanaksamaz.blogspot.com/2026/08/lazca-turkce-anlar-anlatmlar-9-vefat.html
“T̆ekst̆ - 23”
K̆oçi
na ğuras, bonuman, ağani dolokunepe dolokunaman. Ağnemordeli miti na ğuras,
dido mgara iqven do ar ndğas, jur ndğas oxoris iqven. Ağaniva ren na, he ndğas
doxvuman. Xoloşi ar miti mendra koren do he ndğa va mvalun na, çumelan ar vara
jur ndğas do ek̆ule doxvuman. Ğureli k̆iboris dolodumelan, nuk̆u muşi va ižiren,
mçxvapa ren na, k̆iboriten oqinomelis dolidven.
Na
doxvuman ndğas, ğureli Cameşa iqonoman, nemazi ikuman do emuşk̆ule doxvuman.
Doxvalepunaşa ǯoxle dido va nit̆es oxorcalepe, ama aǯi nulvan. Na nixven ndğas,
ğurelişi sureti dolokunus niʒigaman. Aǯi uça dido va dolikunaman, ama noğapes
uça dolokunu kuçkinan. Ǯoxle oxoris miti ğurut̆u na, ar ǯanas uça dolikunamt̆es,
aǯi haşo va ren. Ğurelişi manžagerepek gyari ikuman do mendraşen na mulunan k̆oçepes,
çaman. Ğureli na aqven ocağisti, manžagerepekti çaman gyari, nuşvelaman,
oxorişi k̆oçis mutu va oxvenapaman, ama geç̆areli meçamuşi adeti va ren.
Doxvumes
ǯoxle natasepe do manžagerepe xaçkumt̆es, memsvarapuli qazumt̆es, aǯi xaziri
iindraman, mezarcepesti geç̆areli meçaman do do entepek doxvuman ğureli.
Ğureli
doxvanşk̆ule, oxorişa goiktenan do xvala va naşkumelan ocaği, imgarnan,
ğarğalaman. Na goikten miletis, gyari çaman. Ǯoxle ha gyariti manžagerepek ikumt̆es,
ama aǯi iindraman. Doxvumanşk̆ule, majurani vana masumani ndğas, vanati ar
dolonişk̆ule Mevludi ixvenen- k̆artais ambari niçen do k̆artai mulun, oxoris
Xocak ixvamams, imxornan, ama ç̆aç̆a vana ğvini va şuman. Mevludi ek̆uleti ixvenen-
majurneçani vana jureneçdomavit̆ojurani ndğas, ar ǯana mik̆ilaşi do haşo.
Ğureli
ağne mordeli ren na, doxvumeşa k̆arta ndğas nulunan, ama mutu va iğaman. Ar ǯanaşk̆ule
doxvume ixvenen do pukiriti dvorgaman. Ǯoxle va rt̆u, ama aǯi doxvumes sureti
ikuman, dobadu do oğuru ǯana iç̆aren do mişi mi renti, iç̆aren.
[Kaynak kitap: Natia Poniava, (P̆roektis avt̆ori: Buba K̆udava;
Damk̆abadonebeli: Viola T̆uğuşi; Garek̆anis dizaineri: Teona Ç̆anişvili/
Audioversia: T̆ekst̆i gaxmovanebulia Natia Poniavasa do Givi Karçavas mier
St̆udio “Ainsaundşi”; Xmis rejisori: Davit Xelaže) “Lazuri Dovigurat/ Muşiten Mamgurale”, Gamomʒemloba
Art̆anuci, Tbilisi, 2023, (Gürcü Alfabesinden Latin Alfabesine çevriyazı,
düzenleme ve Lazcadan Türkçeye çeviri: Ali İhsan Aksamaz, İstanbul, 2025)
https://ozgurcerkes.com/author/ali-ihsan-aksamaz/
